Kóne shahar kelbeti jaqsara tússe...
Uly Jibek joly boıyndaǵy Taraz – elimizdegi eń ejelgi shaharlardyń biri. Bir qaraǵanda, kók jelek kómkergen, kósheleri taza, tabıǵaty janǵa jaıly saıaly shahar bolyp kórinetini de ras. Shyny da sol. Sońǵy jyldary 12, 13-shaǵyn aýdan boı kóterip, Tuńǵysh Prezıdent saıabaǵy, «Anaǵa taǵzym» monýmenti, Aısha bıbi, Asqar Toqpanov, Áýlıeata eskertkishteri turǵyzyldy. «Biz birgemiz» monýmenti, Taraz temir jol beketi men ortalyq kósheler jańǵyrtyldy. Birqatar jańa gúlzar paıda boldy. Jol jıekterine ásem gúlder otyrǵyzylatyn bolyp júr. Munyń bári, árıne, qala turǵyndaryn qýantady.
Biraq bizdiń negizgi aıtpaǵymyz bul emes. Búginde qaladaǵy sáýletshiler jumysyna kóńilimiz tolmaıdy. Bireýler quddy olardyń qoldaryn baılap, aıaqtarynan shalyp otyrǵan sekildi. Álde ádemi úlgidegi ǵımarattar jobalaýǵa qarym-qabiletteri men biliktilikteri jetpeı me eken? Máselen, ortalyqtaǵy keıbir áleýmettik nysandar jattandy, taptaýryn úlgide boı kóterip jatyr. Osyndaıda sáýlet ónerindegi jańashyldyqtar qoldanylsa, Taraz qazirgiden áldeqaıda ajarlana túser edi degen oı keledi. «Astana», «Báıterek» shaǵyn aýdandaryndaǵy ǵımarattar súreńsiz.
13-shaǵyn aýdandaǵy kóppáterli úıler yǵy-jyǵy ornalasqan. Keıbir úılerde balkon, lodjııa degender atymen joq. «Qolynan kelgender qonyshynan basyp», bos jatqan jerler degen jeleýmen skverler men balalar alańyna deıin ıemdenip, jataǵan úılerdi balalatyp jatyr. Jolyn tapqan pysyqaılar onsyz da ensiz kóshelerdi odan saıyn taryltyp, eski ǵımarattar búıirinen qosamjarlap dúken, dámhana, dárihana salyp tastaǵan. Ondaı japsarlastyra salynǵan qurylystardyń keıbiri, bázbir mekemeler men jekelegen úıler jaıaý júrginshiler júretin tabanjoldardy da menshiktep alyp, óz paıdalaryna jaýyp tastaǵan. Mundaı soraqylyqqa nege jol beriletinine tań-tamasha qalǵannan basqa amalymyz joq. Qalanyń bas jospary bekitilgende, oǵan jaýaptylar qaıda qaraǵan degen de oı mazalaıdy.
S.BOLATBEKOV,
M.SAIаQOV
TARAZ
800 teńgege túski as ishesiz
Hatymyzdyń taqyrybyna qarap keıbireýler «bul ne qylǵan batpan quıryq» dep oılap qalýy múmkin. Naryqtyq qatynastar júıesiniń beleń alyp, árkim óz basyn kúıttep ketken myna zamanda júregine qanaǵat sezimi uıalaǵan ımandy jandar da joq emes eken. Solardyń biri – óz paıdasynan góri basqalarǵa qolynan kelgenshe jaqsylyq jasaýǵa tyrysatyn, adal kásibimen nesibesin aıyryp júrgen qoly ashyq, qanaǵatshyl jan Aqmaral Baıǵutova degen qyzymyz. Iri megapolıs – Shymqalada turatyn jeke kásipkerdiń dámhanasyna barsańyz, nebári 800 teńgege túski as ishesiz.
Qoly ashyq, qaıyrymdy, júzinen ıman shýaǵy tógilip turǵan azamatsha degendi estigende, tań qalǵanymyz ras. «Jaqsynyń jaqsylyǵyn aıt – nury tasysyn» degendeı, jastyǵyna qaramaı kópshiliktiń qurmetine bólenip, aq alǵystan alqa taqqan qaıyrymdy jasty basqalarǵa úlgi etý maqsatynda ózi attas dámhanasyna izdep barǵan bolatynbyz. Úlken joldyń boıynda ornalasqan aıadaı ǵana dámhana eken. Ishi tap-tuınaqtaı, jınaqy, taza. Kelýshilerdi kóp kúttirmeı, mádenıetti qyzmet kórsetýge kóńil bólinetini birden ańǵarylady.
«Uıada ne kórseń, ushqanda sony ilesiń» demeı me atam qazaq. Muny aıtyp otyrǵan sebebimiz – ákesi Qurmanáli men anasy Aısulý ózge de ul-qyzdarymen birge Aqmaraldyń da boıyna jastaıynan bardy qanaǵat etýge, qoldan kelse basqalarǵa jaqsylyq jasaýǵa, qamqor qolyn sozýǵa tárbıeledi. Erli-zaıypty qajylar áli de bolsa eńbekten qol úzbeı, muqtaj azamattarǵa qolushyn sozýdy daǵdyǵa aınaldyrǵan.
Biz Aqmaraldan as máziriniń arzandyǵyna ne sebep bolǵandyǵyn suradyq.
«Negizinen munda shaǵyn zaýyttar men jeke ıeliktegi sehtardyń jumysshylary keledi. Halqymyzda «qolyńnan kelip, múmkindigiń bolyp jatsa, ózgelerden qolqaıyryńdy aıama» degen bar emes pe? Bardy qanaǵat etip, jaqsylyq jasaýǵa umtylý jastaıymyzdan qanǵa sińgen qasıet bolsa kerek. Budan eki jyl buryn túski astyń quny 500 teńge bolatyn. Qymbatshylyqqa baılanysty ony sál ósirýge týra keldi. Qazirgi kezde bir taǵamǵa 800 teńge aqy alamyz. Al nan, salat, shaı tegin beriledi. Qansha alsa da óz erki», deıdi dámhana ıesi.
Bardy qanaǵat tutqan jannyń isine bereke bersin, dep tiledik.
Káribaı ÁMZEULY,
zeınetker
ShYMKENT
Baldyrǵandarǵa arnalǵan kitap
Qazir elimizde mektep jasyna deıingi balalarǵa qazaqsha hat tanýdy, kitap oqýdy jeńil úıretetin ádebıet te, ádisteme de joq. Astananyń bas kitaphanalarynan da mundaı kitapty izdeseń, tappaısyń.
Amerıka úlgisimen daıyndalǵan, baldyrǵandarǵa arnalǵan, olardy qazaq tilinde kitap oqýǵa eliktetetin túrli-tústi sýretterimen qosa órnektelgen, paraqtary jyrtylmaıtyn qalyń qatty qaǵazdan túptelip jasalǵan ádemi kitaptar baspadan shyǵypty!
Kezinde AQSh-ta júrgende nemerelerim osyndaı úlgidegi aǵylshyn tilindegi kitaptardy qyzyǵyp, eshbir jalyqpaı qaıta-qaıta oqyǵanyn kórgen kezde, qazaq tilinde osyndaı kitaptar qashan shyǵar eken dep armandap edim.
Boston qalasynda záýlim ǵımaratta ornalasqan balalarǵa arnalǵan osyndaı kitaptar qory bar arnaıy kitaphanalardy da kórgen bolatynmyn.
Buǵan da jettik. Qýanyp otyrmyn! Kitaptyń tili jeńil, sóılemderi qarapaıym da qysqa sózderden quralǵan. Balalar súısinip qaraıtyn sýretteri oılanýǵa jeńil bir ǵana qysqa sóılemmen túsindiriledi.
Kitap mektep jasyna deıingi balalarǵa arnalǵan, sondaı-aq mekteptiń bastaýysh synyptarynyń oqýshylaryn da kitapty súıip oqýǵa yntalandyratyn jeńil oqý quraly! Al kitapty súıip oqýǵa beıimdelgen balanyń qaltafonǵa eliktemeıtinin de baıqaýǵa bolady. Oqý-aǵartý mınıstrligi bul úrdiske basty nazar aýdaryp, mundaı kitaptardyń kóptep basylýy men taralýyna qoldaý kórsetse durys bolar edi.
Mútalap ABSATTAROV
ASTANA
