Qazir «bilekti – birdi, bilimdi – myńdy jyǵar» degen maqaldyń ádildik qurǵan zamany. Buryn teledıdardan qyzyqtap kórgen «Mıllıon kimge buıyrady?», «HHI ǵasyr kóshbasshysy» syndy baǵdarlamalardyń tıpologııasy shynaıy ómirge ótkeli qashan. Sodan bolar senbi-jeksenbi saıyn kafe-barda jaǵalaı toptasqan jasty kóp baıqap júrmiz. Astananyń ózinde 2 qazaqsha, 3 aǵylshyn, 6 orys tilinde «Quiz» oıyndary turaqty uıymdastyrylady. Báriniń maqsaty bir – jastardyń oı-órisin, bilimin jetildirý, bos ýaqytyn tıimdi ótkizýge járdemdesý.
– Burynnan Semeıdegi «TezTap» oıyndarynyń qatysýshysymyn. Odan bólek, «Qazaqsha Quiz», «Bastime» oıyndarynyń chempıonymyn. Mundaı zııatkerlik saıystar jańa dos, qyzyqty orta tabýǵa kómektesedi. О́zim bir oıyndy da qalt jibermeı barýǵa tyrysamyn. Kóp bolsa, qaltańnan 1000-3000 teńgeń keter, bastysy mıyń serigip, onyń qalypty jumys isteýine sep bolady, – deıdi ıntellektýaldy saıystyń belsendi qatysýshysy Nurjan О́mirbaev.
Jalpy, «Quiz» sózi aǵylshyn tilinen aýdarǵan vıktorına, saýaldama degen maǵynany bildiredi. Oıyn retinde shamamen 1975 jyldarda tanymal bola bastady. Munda qatysýshylar top bolyp birigip, suraqtarǵa tapqyrlyqpen tez ári shapshań 30-60 sekýndta jaýap berýden bólek, logıkamen de synalady. Jarystyń ortasha uzaqtyǵy – 2-2,5 saǵat. Intellektýaldyq alańda shamamen 35-50 suraq qoıylady. Eýropada zııatkerlik oıyn ótken ǵasyrda qanatyn keńge jaısa, kórshiles Reseıde bul 2010 jyldyń ortasynda ǵana aýdıtorııa jınaǵan.
– Elimizde mundaı formattaǵy ártúrli ıntellektýaldyq saıys burynnan bar. Kórshiles, shetelderdiń baǵdarlamalaryn aýdaryp ta, teledıdardan da kórip júrmiz. Oqýshy, stýdent kezimizde qatysyp ta kórdik. Búginde «Qazaqsha Quiz» zııatkerlik saıysy – respýblıka deńgeıinde jastar arasynda keń tanymal oıynnyń biri. Jalpy, qazaq tilinde kýız oıyndary 2020 jyldan bastap ótkiziledi. О́z basym 2014 jyldan bastap, Atyraýda «Ne? Qaıda? Qashan?», «Bilim-Rıng» atty ıntellektýaldy saıystardy turaqty ótkizip kelemin. Reseılik «Igra TV» kompanııasynyń «Chto? Gde? Kogda?» oıynynyń ruqsatyn alyp, qural-jabdyqtarymen birge 5 jyl qatarynan uıymdastyrǵanmyn. Atyraýda ár oıynǵa 15 komandadan tómen kelmeıdi. Komandalar jarty táýlik ishinde tirkelip úlgeredi. Ár oıynǵa tolyq 21 top qatysady. Bul meıramhana nemese is-shara ótetin jerdiń syıymdylyǵyna baılanysty esepteledi. Astana qalasynda Arshat Oraz esimdi áriptesim «Kerek-Rıng» degen atpen komandalar arasynda osyndaı oıyndardy 2000-jyldardyń aıaǵynan bastap ótkizip júrdi. Qazir bizdiń jastar bilimdi, ıntellektýaldy ortany jany súıedi. Sondyqtan mundaı saıystardyń mańyzdylyǵy joǵary. О́ıtkeni «Quiz» oıyndary – oıy ushqyrlardyń bas qosatyn birden-bir ortasy, – dedi «Qazaqsha Quiz 1000» jobasynyń avtory Nurlan Azamatov.
Onyń bul sózine munaıly óńir Atyraýda uıymdastyrylǵan 1000 adamdyq kýız dálel. Saıysqa Qazaqstan Rekordtar kitabynyń resmı ókili de arnaıy shaqyrylypty. Ol oıyn barysynda jeke sanaq júrgizip, 1002 qatysýshy bar ekenin kýálandyryp, sertıfıkat tabystaǵan.
– Qazaqstanda úsh túrli «TezTap», «Bastime» jáne «Qazaqsha Quiz» saıystary paralleldi ótip jatqan birden-bir qala – Atyraý. Sol sebepti kýızdi uıymdastyratyn qalany tańdarda uzaq oılanbadym. Bir jaǵynan qazaq tildi orta qalyptasqan óńir. Is-sharanyń maqsaty bir mezette 1000 qatysýshyny saıysqa jınaý boldy. Bul toptyq oıyn, qatysýshylar 8-10 adamnan komanda bolyp tirkelip aldyn ala jazylady. Jarys 6 týrdan, ár týr 34 suraqtan turdy. «Quiz» oıyndarynyń ereksheligi ár týrdyń saýaldary bir-birinen ózgeshe bolyp keledi. Bul rekordtyq oıynda suraqtar ortaq taqyryby bar, logıkalyq test formatynda, sýretpen jasyrylǵan, aýdıo nusqasynda usynyldy. Qatysýshy tarapynan 2000-3000 teńge kóleminde jarna tólenedi. Osy qarjydan tolyqtaı ótetin orny, dıplomdary, syılyqtar, foto jáne vıdeo túsirilim óteledi. Uıymdastyrýshylar barlyq «Quiz» oıyndaryn tabys úshin ótkizbeıdi. Bul jerde kóbine shyǵarmashylyq, rýhanı azyq basty nysanada bolady, – dedi N.Azamatov.
Iá, ol da bar. Alaıda «Quiz» oıyndarynyń ıgiligin qatysýshylar ǵana kórmeıdi. «Tutynýshy bar jerde, tabys bar» degendi eskersek, bul ıntellektýaldyq saıysqa tabys kózi retinde qaraıtyndar da bar. Buǵan qosa kafe, bar, meıramhana bolsyn, qoǵamnyń qyzyǵýshylyǵyna beıimdelgen nysandar, óziniń qyzmetin jandandyrý maqsatynda, kelýshilerdi tartý úshin osy ádisti utymdy qoldanady», deıdi «Quiz» oıyndaryn uıymdastyrýshylardyń biri – Maksım Alehın.
– Mundaı kásipti jańadan bızneske kelgen adam da alyp kete alady. Bylaısha aıtqanda, shyǵynsyz bıznes. Máselen, «Mozgoboınıa» kýızine 1,5 mln teńge ınvestısııa jasasańyz, aqshańyzdy aqtaý merzimi 3-4 jyl emes, shamamen tórt aı ǵana. Keıin jylyna turaqty kiris kózi 4-5 mln teńge shamasynda bolmaq. О́ıtkeni qazir aqyldy, bilimdi, únemi izdeniste bolý sánge aınaldy. Osy rette «Quiz» oıyndary belgili bir aqparattardy qorytýǵa, adamdarǵa ózińdi dáleldeýge, myqty ekenińdi moıyndatatyn orta desek te bolady. Keıbireýleri, tipti apta boıy jınalyp qalǵan negatıvti emosııasyn shyǵarýǵa keledi. Sondyqtan qazir jurtshylyqtyń qyzyǵýshylyǵy joǵary, – dedi ol.
