Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
Jýyqta bereldikter redaksııamyzǵa qos birdeı hat joldady. Ekeýi eki túrli másele bolǵanymen, tórkini bireý: jaıylym men shabyndyqtyń azdyǵy. Degenmen Katonqaraǵaı aýdanynda 20 myń gektar jer memleketke qaıtarylyp, qaıta bóline bastaǵan eken. Jalpy, ıgerilmeı jatqan nemese zańsyz alynǵan jerler bılik nazarynda ekenin de eske sala keteıik.
Berel – toǵyz joldyń torabynda jatqan týrıstik áleýeti mol aýyl. Áıgili Rahman qaınary, Berel qoryq-mýzeıi, Muztaý, Qarakól, Shyndyǵataı sekildi kórikti jerlerdi kóremin deseńiz, aıadaı ǵana Berel aýylyn basyp ótesiz. Aýyldyń turǵyndary da eńbekpen bite qaınasqan. Biraq týrızmnen góri atakásip – mal sharýashylyǵymen aınalysqandy jón sanaıdy. О́ıtkeni týrızm – mezgildik jumys, ári ketse úsh aı. Sodan keıin Altaıdyń aýyldarynda múlgigen tynyshtyq ornaıdy. Demek, kúnkóris kózi – mal ósirý. Alaıda turǵyndardyń pikirinshe, aýyl jerden tarshylyq kórip otyr. Hat joldaý sebepteri de sol. Máseleniń mán-jaıy túsinikti bolýy úshin hattardy yqshamdap, oqyrman nazaryna usynaıyq.
«Halyq aýylda malyn jaıyp, tebindetip, shóbin shaýyp otyrǵan eki ýchaske bar – «Qyzyltas» jáne «Beldeý». Alaıda Ulttyq park basshylary jol jóndedi degen syltaýmen «Qyzyltas» ýchaskesin Erik Ámirenovke alyp berip otyr. E.Ámirenov «Men 13 mln teńge aqsha salyp, joldy jóndedim. Endi bul jer meniki», deıdi. Kúrelgen jeri – 20 metr ǵana. Biz de bılet alyp otyr edik. Aýylda shabyndyq jeri joq adamdar da bar. Jalpy aýylda 120-daı úı desek, 1000 gektar jerin bir adamǵa bere salǵan. Qalǵan 119 úı qaıda barady? E.Ámirenov «Men on jylǵa aldym» dep malymyzdy jerinen qýady. Sonyń saldarynan mal joǵalyp jatyr. Prezıdenttiń aýylǵa jaǵdaı jasalsyn degen Joldaýyna kereǵar áreket qoı bul?! Aýdan ákimi bul máseleni sheship bere almady. Osy daýdy sheship berýlerińizdi ótinemiz», dep qos paraqqa hat jazyp, qol qoıysqan.
Bul – birinshi másele. Ekinshi hat ta redaksııa nazarynan tys qalǵan joq. Bul jerde turǵyndar kolhoz taraǵan kezde jerdiń ádiletsiz bólingenin aıtyp shaǵymdanǵan.
«1994-1996 jyldary keńshar, «Maraldy» sharýashylyǵynan 12 komıssııa múshesiniń qaraýymen «Berel aýylynyń zeınetkerlerine, soǵys ardagerlerine jáne UOS múgedekterine Berel aýylynan 4 shaqyrym jerde ornalasqan Balyqty bulaq aýmaǵynan 120 gektar jer bólinsin» degen buıryq shyqqan. Biraq sol jyldary ákim bolǵan Amangeldi Muratov bul jerlerdiń ıesi bar dep tartyp aldy. Oǵan deıin halyq shóbin shaýyp júrgen. Keıin halyq ákimge jer surap barǵan kezde «Bos jer joq», dep qaıtardy. Ákim bola tura A.Muratov óz quqyǵyn asyra paıdalanyp, bólingen jerlerdi óz áıeli B.Baısaqalovaǵa, balalaryna jazyp bergen (120 gektar jer).
Qansha jyl ter tógip, eńbek etken zeınetkerler men soǵys ardagerlerine, múgedekter men jalǵyz basty analarǵa jer berilmedi. Osy kúnge deıin ol adamdarda bir de bir gektar jer telimi joq. Keńshar kezindegi jerlerdiń ádil bólinip, shabyndyq jerleri joq qarapaıym halyqqa, zeınetkerlerge, kópbalaly otbasylarǵa berilýi tıis. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev buryn zańsyz alynǵan jerlerdi qaıta qarap, ádil bólinsin demep pe edi?!» dep jazǵan da, tómengi jaǵyna taǵy bir top turǵyn keliskenderin bildirip, qoldaryn qoıǵan.
Másele túsinikti. Dese de, turǵyndarǵa habarlasyp, mán-jaıdy taǵy bilgen edik. 45 jyl tylda, keńsharda jumys istep, zeınetke shyqqan Qamza Ákıjaevtyń aıtýynsha, mal basyn kóbeıtpekke nıettengenmen, shabyndyq tar kórinedi.
– Aýyldy kóteremiz dep jatyr ǵoı. Bul oılary sóz júzinde qalmaýy úshin aýyl turǵyndaryna jaǵdaı jasaý kerek. Jaǵdaı degenimiz – eń birinshi bilim, medısına jáne kúnkóris úshin jaıylym, shabyndyq qajet. О́zim II toptaǵy múgedekpin. Tylda eńbek ettim. Biraq toqymdaı da jerim joq, – deıdi Qamza Ákıjaev.
Sol sekildi Berel aýylynyń turǵyny, kópbalaly jalǵyzbasty ana Galıa Ábenova da shabyndyq pen jaıylymnyń joqtyǵyn aıtty.
Joǵaryda atalǵan máseleni aldymen oblystyq «Jer amanaty» komıssııa múshelerine joldadyq. Olar anyq-qanyǵyna kóz jetkizip baryp, naqty jaýap beretinderin aıtty. Al aýdan basshylyǵynyń aıtýynsha, Katonqaraǵaı óńirinde, ásirese Berel mańynda shabyndyq, jaıylymdyq jerlerden másele joq.
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Katonqaraǵaı aýdany,
Berel aýyly
