Mamandardyń aıtýynsha, qazir elimizde plastık qaldyqtardy qaıta óńdeıtin 103 kásiporyn jumys isteıdi. Plastmassa qutylardy ózge qoqystarǵa aralastyrmaý mańyzdy bolyp otyr. Sebebi olardy qaıta óńdep, kádege jaratýǵa bolady.
– Plastık – negizi óte biregeı ónim. Sebebi ony 6-7 ret óńdep, qaıtadan paıdalanýǵa bolady. Alaıda plastıkterdi úıdegi tamaq qaldyqtarymen birge jınasaq, bylǵanǵan plastık ónimderi qaıta óńdeýge jatatyn 2-sortty, 3-sortty materıal bolyp qalady. Al eger taza kúıinde jınap bersek, odan taza ónim shyǵarýǵa bolady. Ekinshiden, bul ǵalamdyq ekologııanyń búlinbeýine zor septigin tıgizer edi, deıdi plastık qaldyqtardy jınaý jáne qaıta óńdeý kompanııalaryn biriktiretin joba jetekshisi Ásem Bodaýova.
Statıstıkalyq derekterge júginsek, elimizde 2018 jyly 483 755,5 tonna plastık qaldyqtary shyqqan. Dál osy jyly 90 079 tonna plastmassa, plastık, polıetılen jáne polıetılentereftalat qaptamasynyń qaldyqtary suryptalǵan. Bul rette qaıta óńdeýge baǵyttalǵan plastık qaldyqtarynyń kólemi 17 199 tonna bolsa, qaldyqtardyń paıda bolý kólemimen salystyrǵanda 3%, suryptalǵan plastıktiń kólemi 19%-ǵa jetken.
Plastıkalyq qaptama retindegi ónimderdi óndirýshiler Qazaqstandaǵy óndirýshilerdiń keńeıtilgen mindettemeleri (О́KM) júıesin reformalaý qajet ekenin alǵa tartady. Muny sheshý úshin múddeli taraptardyń – memlekettik organdardyń, bıznes-qoǵamdastyqtardyń jáne halyqtyń tyǵyz ózara is-qımyly qajet. Birinshi kezekte memlekettik organ nemese óndirýshiler men ımporttaýshylar qurǵan ózin-ózi retteıtin uıym operator bola alatyn aralas júıege aýysýǵa múmkindik bar.
– О́ndirýshiler men ımporttaýshylar ǵana emes, barlyq múddeli taraptyń jaýapkershiligin umytpaýymyz kerek. Memleket tıisti zańnamany jáne О́KM-ge túsetin qaldyqtardyń árbir túri úshin jınaý jáne qaıta óńdeý jónindegi nysanaly ındıkatorlardy belgileýdi qamtamasyz etýge tıis. Jergilikti atqarýshy organdar aımaqtarda ınfraqurylymdy damytyp, eń bastysy qaldyqtardy bólek jınaý júıesiniń úzdiksiz jumysyn qamtamasyz etýi kerek. Sondaı-aq qaldyqtardy jınaý jáne qaıta óńdeý kásiporyndary jınalǵan qaldyqtardy sapaly ári ekologııalyq qaýipsiz qaıta óńdeýdi qamtamasyz etýi kerek, – deıdi «KazWaste» qazaqstandyq qaldyqtardy basqarý qaýymdastyǵy dırektorynyń orynbasary Aıjan Rysqulova.
О́z kezeginde Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń ókili О́KM júıesin reformalaý qajettiligin qoldap, bul másele О́KM boıynsha túzetýler engizý jobasy jáne «Bárin basynan bastaý» jobasy aıasynda belsendi talqylanyp jatqanyn jetkizdi.
– Mınıstrliktiń bastamasy boıynsha bıyl О́KM júıesin reformalaýdy talqylaý úshin arnaıy jumys toby qurylyp jatyr, oǵan barlyq múddeli tarap tartyldy, – dedi Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń Qaldyqtardy basqarýdaǵy memlekettik saıasat departamenti dırektorynyń orynbasary Dınara Ájiǵalıeva.
Osy rette 2030 jylǵa qaraı naryqqa Coca-Cola kompanııasy shyǵaratyn tutynýshylyq qaptamanyń 100%-yn jınaýǵa jáne óńdeýge talpynys jasalyp jatqanyn atap ótý kerek. Bul «Qaldyqsyz álem» qaldyqtardy azaıtý jónindegi kompanııanyń jańa strategııasy bolyp otyr.
– Qazir álemde qaptamalardyń 56%-y jınalyp, óńdeledi. Mysaly, Eýropada jáne Japonııa, OAR, Meksıka syndy elderde. Muny damý dárejesi, ádette ekonomıkalyq ál-aýqat deńgeıi joǵary memleketter óndiristik negizde júzege asyrady, – dedi Coca-Cola kompanııasynyń Ortalyq Azııa men Kavkaz elderindegi korporatıvtik baılanystar jónindegi menedjeri Aleksandra Akkırman.
Jalpy, elimizde qaldyqtardy bólek jınaý týraly kópten beri aıtylyp keledi. Alaıda jurtshylyq áli de ekomádenıetti qalyptastyra almaı keledi. Sonymen qatar tıisti ınfraqurylymnyń bolmaýy da problemany kúrdelendirip otyr.
