Bárinen buryn sol kompanııalar qalanyń qaq ortasynan oıyp oryn alyp, jerdi qoparyp, shańyn aspanǵa shyǵaryp jatqanda, birneshe aı boıy qabyrǵasyn qalap jatqanda qurylystyń zańsyz ekeni jóninde nege dabyl qaǵylmady? Máseleni arqan qyl moıynǵa taqaǵanda kóterip, «jer astynan jik shyqty, eki qulaǵy tik shyqtynyń» kerin keltirgen qurylys basqarmasynyń áreketi túsiniksiz...
Baıqamaı qaldy deıin deseń, salynyp jatqany taýyq qora emes, kemi 5 qabat, keıbiri 9-10 qabatty záýlim nysandar. Úlgermedi deıin deseń, qalada qurylys júrgizip jatqan kásiporyn, salynyp jatqan úı saýsaqpen sanarlyq. Bári kóz aldarynda.
Qynjyltatyny – bul jerde eń aldymen qarapaıym halyqtyń zardap shegetini. Kóp adam basyndaǵy jalǵyz baspanasyn satyp, jyldar boıy tıynnan teńge qurap jınaǵan, bankke 15-20 jylǵa boryshtar bolyp alǵan qarajatyn álgi tizimdegi úılerge salyp qoıǵan. Endi olardyń jaǵdaıy ne bolmaq?
Baspana degen kimge de bolsyn basty máselege aınalǵany belgili. Bas bermeı turǵan baǵany kórip, «qolym bir páterge jete me, jetpeı me?» dep júrgen kúpti kóńil jan kóp. Osy tusta halyqtyń júıkesine shı júgirtip oınaý kimge qajet boldy? Bılik organdaryna, jalpy, memlekettiń jasap jatqan is-sharalaryna senimniń azaıýy, ókpe-renishtiń ulǵaıýy osyndaıdan bastalatyny belgili.
Jaýapty organdardyń jattandy jaýaby bizge belgili. «Úleskerler qarjysyn qandaı qurylysqa salýǵa bolmaıtyny zańda kórsetilgen. Saq bolýy kerek edi» deıtini anyq. Alaıda sol zańnyń oryndalýyn «is bitip, qý ketkenge» deıin baqylaýǵa ne kedergi? Kásiporyndar páterlerdi úlestirip, kópshiliktiń aqshasyn jınaı bastaǵanda-aq bul áreketti toqtatyp tastaýǵa bolmas pa? Oǵan beriletin jaýapty da bilemiz. «Moratorııge baılanysty bızneske tekserý júrgize almaımyz» deıdi. Ol da – syltaý. Barlyq kompanııa klıent tartýda jarnamasyn ashyq jasap otyr. Úıdiń qadasy qaǵylmaı jatyp áleýmettik jelide saýyn aıtyp, páterlerdi satýdy bastaǵanyn, qanshasy satylyp, qanshasy qalǵanyn, quny qansha ekenin jasyrmaı jarııalap keledi. Eshbir kompanııany baryp teksermeı-aq jelidegi paraqshalaryn bir sholyp shyqqanda bárin túsinýge bolady. Oǵan sonshalyqty ýaqyt ta, resýrs ta ketpeıdi. Sol málimetter boıynsha, zań buzýshylyqty der kezinde anyqtap, qurylysty jaǵdaı ýshyqpaı turǵanda toqtatyp, bul týraly halyqqa jan-jaqty aqparat berýge bolar edi.
Osy másele tek bir qalaǵa tán jaǵdaı emes ekenine problema elimizdiń barlyq óńirinde bolyp jatqanyna kózimiz jetti. Jaqynda ǵana elorda ákimdigi Astana qalasynda 76 nysan zańsyz salynyp jatqany týraly habarlady. Ile-shala «Aqtaýda 11 turǵyn úı zańsyz salynǵan. Barlyǵy da qurylysy aıaqtalǵan nysandar» degen habardy kózimiz shaldy. Dál osyndaı aqparat Almatydan da jetti. Ákimdik málimetinshe, birneshe turǵyn úı qara tizimge engen. Zańsyz salynǵan bul úılerdi keıin buzyp tastaýy da yqtımal eken.
Jasyratyny joq, bul máselede turǵyndardyń da kinási bar. Qurylys kompanııalarynyń úleskerler qarajatyn qandaı jaǵdaıda tarta alatyny resmı qujattarda kórsetilgen. Úı salýshy kásiporyn úleskerler qarajatyn tartý úshin eń aldymen turǵyn úı qurylysy biryńǵaı operatorynyń kepildigin alýǵa tıis. Ekinshiden, ekinshi deńgeıli banktiń jobasyna qatysýy qajet. Úshinshiden, aldyńǵy eki talapqa saı bolǵan jaǵdaıda kompanııa úleskerlerdiń aqshasyn turǵyn úıdiń qańqasy salynǵannan keıin ǵana tarta alady. Jurtshylyq ádette ashyq derekkózderde jan-jaqty jarııalanǵan osy aqparatty qaraı bermeıdi. Bul rette jergilikti bılik osyny jıi-jıi eskertip turýy shart.
Qurylys kompanııalary da sútten aq, sýdan taza emes. Klıent tartý kezinde olar páterdi kúni buryn satýǵa ruqsaty joq ekenin jasyryp qalady. Osyndaı bir-birine ulasqan salǵyrttyq halyqtyń zardap shegýine sebep bolyp otyr.
Prezıdent burnaǵy jyly Joldaýynda: «Azamattardyń máselelerin tyńdap, kórip qana qoıý jetkiliksiz. Eń bastysy, durys jáne ádil sheshim shyǵarý qajet» dep atap ótti. Osy oraıda bul saladaǵy ókiletti organ qurylysty salý men satýdaǵy bylyq-shylyqtyń jolyn kesip, tutynýshylar múddesin qorǵaýdy júıeli jolǵa qoıýǵa tıis. Belgili bir sheńberden shyqpaı, «Sen tımeseń, men tıme» qaǵıdasymen jasalyp jatqan jumystyń nátıjesi osyndaı bolmaq.
Sondyqtan Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligine jergilikti atqarýshy oragandarmen birlesip, osy problemany joıatyn ýaqyt jetti.
