Quqyq qorǵaý mamandary ınternettiń múmkindigin qylmystyq is-áreketterin júzege asyrý úshin ońtaıly paıdalanyp júrgen alaıaqtardyń ádis-tásilderi kún saıyn ózgerip otyratynyn aıtady. Bylaısha aıtqanda, kıber-qylmyskerler de ýaqyt talabynan qalmaıdy. Oblystyń tártip saqshylary kún saıyn zańsyz kontentterdi anyqtaý maqsatynda ınternet jelisine monıtorıng júrgizip, kúmándi saıttar men siltemelerdi «kıberqadaǵalaý» júıesine engizip jiberedi. Jyl basynan álgindeı mazmundaǵy 77 silteme anyqtalǵan eken. Polısııa ókilderi ótken jylmen salystyrǵanda alaıaqtyq faktilerimen kúresýde oń úrdis baıqalatynyn aıtady ári bul profılaktıkalyq jumystardyń nátıjesi dep sanaıdy. Alaıda kúmándi resýrstarda jarq etip shyǵa kelip, kózdi arbaıtyn túrli jalǵan «ınvestısııalar» men alaıaqtardyń odan ózge de aıla-sharǵylaryna halyqtyń ımmýnıteti qalyptaspaı otyrǵany anyq.
Elimizdiń Ishki ister mınıstri Marat Ahmetjanov ınternettegi alaıaqtyq shyn máninde qazirgi polısııanyń aldynda turǵan úlken problema ekenin aıtady. Oqıǵalar sany bir jyl ishinde 10 esege ósken. Tirkelgen qylmystar ishinde urlyqtan keıin ekinshi orynǵa shyǵyp úlgerdi. Quzyrly organdar bul máselede zamanaýı tehnologııalardyń kómegine kóbirek súıenbekshi.
«Máselen, byltyr qyzmetkerlerimiz Ýkraınanyń Dnepropetrovsk qalasyna arnaıy saparmen baryp, Qazaqstan azamattaryn zar ıletip otyrǵan koll-ortalyqty jabýǵa qol jetkizdi. Ol jerde kádimgi alaıaqtar toby qurylyp, jumys istegen. Sonyń nátıjesinde alaıaqtardyń 8,5 mln qońyraýy qazaqstandyqtarǵa deıin jetpedi. Bul top otandasymyzdy arbaý jolymen 15 mlrd teńgeni shetel asyryp, jymqyrǵan. Búginde eldegi barlyq operatormen kelisim jasaldy. Endi shetelden jalǵan nómirmen qońyraý shalatyn bolsa, ol bizdiń azamattardyń telefonyna túspeıtindeı ettik. Jalǵan jarnama taratyp, halyqqa kúmándi siltemeler jiberetin 1 112 saıt buǵattaldy. Jýyq ýaqytta elimiz Eýropa keńesiniń kompıýterlik qylmystar jónindegi konvensııasyna qosylady. Sol ýaqytta 66 eldiń ınternet-provaıderimen shuǵyl túrde aqparat almasýǵa múmkindik týyp, baılanys operatorlary úshin tehnıkalyq qalqan paıda bolady», deıdi mınıstr.
Sondaı-aq túrli resýrs arqyly sıntetıkalyq esirtki satý údeı túsken. Esirtki bıznesi kez kelgen eldiń zańynan búrkemelene alatyn kıberkeńistikte tamyryn myqtap jaıyp, taratý naryǵy «janasýsyz» ádistiń arqasynda gúldenip otyr deýge tolyq negiz bar.
«Osy jyldyń basynda 10 tonna sıntetıkalyq esirtki tárkilendi. Bul degenimiz 20 mln doza bolar edi. Al aqshaǵa shaqqanda 200 mlrd teńge. Zańsyz bıznespen aınalysýshylar elimiz boıynsha álgi esirtkini taratatyn 3 myńnan astam adamdy daıyndaǵan. El boıynsha 21, sonyń ishinde Pavlodarda 2 zerthana jasyryn jumys istep kelgenin anyqtap, jolyn kestik. Endigi kezekte biz bul kesapattyń sebebimen kúresýge daıyndyq júrgizip otyrmyz. Mysal úshin elde esirtkige táýeldilerdi emdeıtin oryndar az. Ekibastuz qalasyna jańadan emdeý mekemesin salý, al Pavlodardaǵysyn keńeıtý qajet. Oqýshylardy jyl saıyn esirtki boıynsha skrınıngten ótkizý kózdelip otyr. Dárigerler esirtkige táýeldilerdi 1-2-kezeńde tolyqtaı qalypty ómirge qaıtarýǵa bolatynyn, al 2-3-kezeńge ótkenderdiń 10 paıyzyn emdep shyǵý múmkin ekenin aıtady. Kesapat shyn máninde urpaǵymyzdan máńgúrt azamattar jasap otyr», dep qynjylady Ishki ister mınıstri Marat Ahmetjanov.
Ǵylymı zertteýlerge súıensek, qylmysqa áser etetin 250 faktor bar eken. Onyń 11-i ǵana polısııanyń quzyryna jatady. О́zgesi áleýmettik, ekonomıkalyq, geografııalyq, mıgrasııalyq, tabıǵı, mádenı, demografııalyq jáne basqa da sebep-saldarlar. Máselen, qylmystyq zańnamaǵa engizilgen sońǵy ózgeristerdiń nátıjesinde elimizde mal urlyǵy 3 esege azaıǵan. Buryn qolǵa túsken urylardyń isti qaraý barysynda túlik ıesimen bitimge kelýine jaǵdaı jasaıtyn zań talaptary bar edi. Jańa zańnamada olardyń áreketi birden aýyr qylmysqa telinetini kórsetilgen. Iаǵnı bitimgershilikke jol joq. Ekinshi turǵydan bul jerde jaýapkershiliktiń ekinshi ushy mal ıesinde bolýy kerek dep sanaıdy mamandar. Maldy qaraýsyz qaldyrý bylaı tursyn, túlikti syrǵalaý, olarǵa arnaıy chıp engizý, aýyl sharýashylyǵy janýarlaryn birdeılendirý talaptaryn oryndamaıdy. «Qazannan qaqpaq ketse, ıtten uıat ketediniń» keri bul. Sondyqtan aldaǵy ýaqytta zań shyǵarýshylar bul baǵytty da qamtýǵa kirisedi dep kútilip otyr. Áıtpese urlyqty bylaı qoıǵanda, aıdyń-kúnniń amanynda kúre jolda maldyń kesirinen kólik apatyna ushyrap, kóz jumyp jatqandar az emes.
Aıtpaqshy, Ishki ister mınıstrligi qoǵamdyq qaýipsizdikti qoǵammen seriktestikte qamtamasyz etýdiń 2024-2028 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasynyń jobasyn ázirleýge kiristi. «Halyqtyń senimi bizdiń qyzmetimizdi transformasııa jasaýǵa ıtermeleıdi», deıdi tártip saqshylary. Sondyqtan jańa tujyrymdama qoǵamnyń talqylaýymen júzege asady dep kútilip otyr. Qazir ol óńirlerde talqylanyp, jurttyń talap-tilegi eskeriledi.
Jýyrda Pavlodarda Qazaqstan boıynsha alǵash ret servıstik qyzmet kórsetetin ýchaskelik polısııa pýnkti ashyldy. Munda azamattar polısııanyń quzyryndaǵy kez kelgen qyzmetti ala alady. Qoǵamdyq oryndarda polısııanyń turaqty bolýyna jáne halyqtyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan servıstik ortalyq 57 myńnan astam adam turatyn «Ýsolka» shaǵyn aýdanynda ornalasqan. Nysanda azamattardy qabyldaýǵa jáne jurtshylyqpen jumys isteýge arnalǵan bólmeler, ana men bala bólmesi, májilis zaly, qyzmettik, demalys jáne tamaqtanýǵa arnalǵan bólmeler bar. Ortalyqta jalpy sany 16 tártip saqshysy qyzmet kórsetedi. Álgindeı servıster jýyq arada elimizdiń ózge de qalalarynda ashylady dep josparlanyp otyr.
Pavlodar oblysy
