Astanadaǵy tarıhı jeńis

Erkin kúresten ótken jarystyń alǵashqy kúni Qazaq eliniń ánurany eki márte shyrqaldy. 70 kılo salmaq dárejesinde kúsh synasqan Sanjar Dosjanov osyndaı dúbirli dodaǵa tuńǵysh ret qatysyp otyrǵany­na qaramastan, dara talantymen oqshaý­lanyp, Jaqsylyq Úshkempirov atyn­daǵy jekpe-jek sara­ıy­na jınalǵan jankúıerlerdi qýanysh pen shattyqqa bóledi. Tusaýkeser kez­desýinde ol Ońtús­tik Koreıanyń ókili Sý­hıon Pakty ońaı utqanymen, odan keıin­gi báse­ke­lerde óziniń jankeshtiligi men ta­ban­dy­­lyǵynyń arqasynda jeńiske jetti.

Shırek fınalda Sanjar qyrǵyz­standyq Orazbek Toqtomámbetovpen kezdesti. Bul báseke 4:4 esebimen aıaq­­­­taldy. Sońǵy upaıdy Dosjanov ıe­lengendikten, tóreshi jerlesimizdiń qo­lyn kóterdi. Jartylaı fınalda ol ıran­dyq Morteza Gıası Shekamen ábden «shaıqasty». Birinshi kezeń teń aıaq­tal­ǵanymen, ekinshisinde bizdiń balýan ońtaıly ádisin júzege asyryp, jeńisti qarsylasynyń ýysynan julyp áketti. Fınalda Sanjar Zafarbek Otahonovpen aıqasty. Alǵashynda qandasymyz eki upaı oljalady. О́zbek sportshysy «ta­razy basyn teńseltemin» dep biraz áre­kettendi. Biraq Dosjanov oǵan ondaı múm­kindik bermedi. Tóreshiniń ysqyryǵy estilgenshe, tablodaǵy esep ózgergen joq. Sanjar – Azııa chempıony!

Sanjar Dosjanovtyń kúresý máneri erekshe. Báseke qyzǵan tusta ol qarqynyn kúrt údetedi. Qarsylasyn ábden ábigerge salyp, bir sátke de damyldaýyna múm­kindik bermeıdi. О́zi de óte saýatty qor­ǵanady. Bir baı­qaǵanymyz, Dosjanov kúresip jatyp, aıaǵyn qarsylasyna ońaı ustata salady. Qarsy bettegi balýan aıaǵynan shap bergende, ony kó­terip alyp aýnatyp jiberedi de, ús­tinen basyp qalady. Osylaısha, taza jeńiske jetedi nemese qajetti upaıdy qorjynǵa salady. Kezinde osy aıla-tásildi áıgili Ábilseıit Aıhanov jıi qoldanatyn. О́tken ǵasyrdyń alpysynshy jyldary atoı salǵan apaıtós dál osy ádispen talaı jekpe-jekte jeńiske jetkeni kózi qaraqty kórermenderdiń esinde. Kúni keshe ǵana Azııa chempıony atanǵan balýannyń osy taktıkany ustanýy beker emes. Keıin bildik, Sanjar da dál sol Ábilseıit Aıhanov pen Aman­jol Buǵybaevtaı kúres óneriniń kókjaldaryn dúnıege ákelgen Jetisý oblysy Sarqan aýdanynyń týma­sy eken. Qazirgi kezde ol Ǵalymjan О́serbaev pen Erkebulan Keshýbaevtyń qol astynda jattyǵyp júr. Al onyń myqty sportshy bolyp qalyptasýyna Erlan Qojasbaı men Samat Erǵalıev syndy bilikti mamandardyń da sińirgen eńbegi orasan ekenin aıta ketken abzal.

Sanjar Dosjanovtyń jeńisti jolyn Bolat Saqaev jalǵastyrdy. 79 kılo salmaqta saıysqa túsip júrgen ol byltyr Almatyda ótken Bolat Turlyhanovtyń memorıalynda Qazaqstannyń erkin kúres sheberleri arasynan jalǵyz ózi bas júldeni oljalap, Balýan Sholaq atyndaǵy sport saraıyna jınalǵan kórermenderdiń ystyq yqylasyna bólengen edi. Bul joly da Bolat baryn saldy. Shırek fınalda japonııalyq Iаjýro Iаmasakıdi jolynan yǵystyrǵan ol kelesi mejede ırandyq Amırhosseın Morteza Kavýsımen kúsh synasty. Bul básekede tarazy basy uzaq ýaqyt boıy teńselip turdy. Sheshýshi tusta shıraq qımyldaǵan Saqaev Parsy eliniń ókilin san soqtyryp ketti. Fınalda Bolatty О́zbekstannyń ataqty balýany Bekzat Abdýrahmonov kútip turdy. Ol – Tokıo Olımpıadasy men álem chempıonatynyń eki dúrkin qola júldegeri, Azııa oıyndary men qurlyq chempıonatynyń eki dúrkin jeńimpazy. Osyndaı dúldúlmen esh qaımyqpaı aıqasqan Saqaev úsh upaı ozyp, Azııa chempıony atandy.

57 kılo salmaqta Rahat Qaljan bel­desti. Byltyr Ulanbatyrda kúmis­pen kúptelgen ol Astanada qola medal­di qanaǵat tutty. Shırek fınalda qyrǵyz­standyq Almas Smanbekovten utylǵan Rahat úshinshi oryn úshin tartysta moń­ǵolııalyq Zanbazar Zanbanbýdtan aılasyn asyrdy. Al Nurbolat Ábdýalıev (61 kılo), Muhtar Sanjar (65 kılo) jáne Bekzat Úrkimbaıdyń (97 kılo) bul jarys­ta joldary bolmady.

97 kılo salmaq dárejesinde Qy­taıdyń namysyn qazaqtyń uly Ábý­saıman Habıla qorǵady. Onyń óneri jaqsy áser qaldyrdy. Alǵashynda ún­distandyq Depak Depakty bas kó­tertpeı utqan ol ile-shala álem chem­pıonatynyń qola júldegeri, Azııa chempıony, Islam yntymaqtastyǵy oıyndarynyń jeńimpazy, ırandyq Modjtaba Goleıdjden 13:8 esebimen basym tústi. Alaıda fınalda Bahreınniń namysyn qorǵaǵan daǵystandyq Ahmed Tajýdınovke ese jiberip, kúmis medaldi moınyna ildi.  

Jarystyń sońǵy kúni taǵy bes sal­­maq dárejesi boıynsha beldesýler ótti. Bir keremeti, bes jigitimizdiń tórteýi aqtyq synǵa joldama aldy. Solar­dyń arasynan Darhan Esenǵalı men Azamat Dáýletbekovtiń ónerlerine tamsandyq. 74 kılo sal­maqta kúresken Darhan bastapqy básekelerinde sıngapýrlyq Hong Loý men qyrǵyzstandyq Ádi­let Japarqulovty jolynan ońaı yǵys­tyrǵanymen, jartylaı fınalda Magomedrasýl Aslýevpen biraz tiresti. Bul balýan Bahreınniń namysyn qorǵaǵanymen, onyń tegi daǵys­tandyq ekeni belgili. Ekeýara tartys qazaqtyń paıdasyna sheshildi. Fınalda Esen­ǵalı japonııalyq Kırın Kıno­shıtany 7:2 esebimen qapy qaldyrdy.

29 jastaǵy Azamat Dáýletbekov úshin byltyrǵy jyl asa tabysty bolǵan edi. Ol Qazaqstannyń erkin kúres sheberleri arasynan jalǵyz ózi Azııa chempıony atanyp, jalǵyz ózi álem chempıonatynda jeńis tuǵyryna kóterildi. Semeı óńiriniń týmasy bıyl da babynda ekenin baıqatty. Elorda tórinde Dáýletbekovke teń keler eshkim tabylmady. Sheshýshi tusta ol álem chempıonatynyń úsh dúrkin júldegeri, Azııa oıyndarynyń jeńimpazy, Azııanyń úsh dúrkin chempıony, Álem kýboginiń eki dúrkin kúmis júldegeri, ırandyq Álı­reza Karımı Mahanımen kúresti. Ataǵy alysqa ja­ıylǵan pehlevanmen esh qaı­myqpaı aıqasqan Azamat kózdegen maqsatyna qol jetkizip, ekinshi ret sary qurlyqtyń bas balýany atandy.

92 kılo salmaqtaǵy Rı­zabek Aıtmuqan Astanada barlyq qarsylasyn sypyra utyp, aqtyq synǵa deıin alqynbaı jetti. Kórermender 19 jastaǵy jalyndy jigittiń teh­nıkalyq arsenalynyń moldyǵy men ójettigine rıza boldy. Eń bastysy, ol batyl kúresedi, der kezinde shuǵyl sheshim qabyldaı biledi, únemi shabýyl ótinde júredi jáne bir sátke de damylaýdy bilmeıdi. Desek te fınalda biz Rızabekti múlde tanymaı qaldyq. Bastapqy básekelerinde shar­shap qaldy ma, álde basqa da sebepter boldy ma, áıteýir, sheýshi tusta tym syl­byr qımyldap, japonııalyq Arash Io­shı­danyń «jetegimen» júrdi. Nátı­je­sinde, Kúnshyǵys eliniń ókili altyn alsa, qan­dasymyz kúmis medaldi qanaǵat tutty.

Asa aýyr salmaqtaǵy Iýsýp Batyr­murzaev ta dál sondaı jaǵdaıdy basynan keshirdi. Úndistandyq Kýmar Anırýdh pen ózbekstandyq Sardorbek Holmatovty jaýyrynymen jerge qadaǵan jerlesimiz fınalda mońǵolııalyq Lhagva­gerel Muńhtýrge jol berdi. Bul básekede ekeýi ıterisip qana júrdi. Alty mınýt aralyǵynda birde-bir ádis jasalǵan joq. Tek aktıv-taımnyń arqasynda bir-bir upaıdan enshiledi. Kezdesý 1:1 esebimen aıaqtaldy. Erejege sáıkes sońǵy upaıdy Mońǵolııanyń alyby enshilegendikten, tóreshi jeńisti soǵan berdi.

Tarıhqa úńilsek, otandyq erkin kúres sheberleri Azııa chempıonatyndaǵy ózderiniń eń zor tabysyna 2006 jyly qol jetkizgen eken. Osydan 17 jyl buryn Almatyda uıymdastyrylǵan baıraqty básekede jerlesterimiz Qazaq eliniń ánuranyn úsh márte shyrqatty. Atalǵan jarysta Leonıd Spırıdonov (66 kılo), Nurjan Qataev (96 kılo) jáne Marıd Mýtalımov (120 kılo) aldyna jan salmady. Sonyń nátıjesinde Qazaqstan qura­masy jalpykomandalyq esepte jeke-dara kósh bastaǵan-tyn.

2021 jyly taǵy sol Alataý baýraıyn­da jalaýy jelbirgen jarysta joǵa­rydaǵy nátıjeni qaıtaladyq. Qorjy­nymyzǵa taǵy úsh altyn tústi. Ol kezde Syrbaz Talǵat (70 kılo), Nurqoja Qaıpanov (74 kılo) jáne Oleg Boltın (125 kılo) qarsylas shaq keltirmedi. Biraq jalpy esepte ekinshi orynda qalyp qoıdyq. О́ıtkeni ırandyqtardyń bizden bir kúmisi artyq edi. Al ózge jarystarda jerlesterimiz úsh ret top jarǵan emes.

Kúni keshe ǵana Astanada aıaqtalǵan Azııa chempıonatynda buryn-sońdy bolmaǵan kórsetkishke qol jetkizdik. Qazaqtyń tórt birdeı ór minezdi óreni oza shaýyp, kúlli Alash jurtynyń abyroıyn asqaqtatty. Oǵan taǵy eki kúmis pen bir qola medaldi qosyńyz. Bul – Qazaqstannyń erkin kúres sheberleriniń tarıhı jeńisi!

Jalpy esepte Qazaqstannan keıingi ekinshi orynǵa Japonııa quramasy jaı­ǵasty. Kúnshyǵys eliniń órenderi 1 altyn, 1 kúmis jáne 4 qola medal oljalady. Úshin­shi oryndy Iran ıelendi. Parsy eliniń peh­levandary 1 altyn, 1 kúmis jáne 3 qola­ny qorjynǵa saldy. Sondaı-aq jeńis tuǵy­ryna kóteril­genderdiń qatarynda Moń­ǵolııa (1+1+3), Qyrǵyzstan (1+1+2), Ún­distan men Bahreın (1+0+2), О́zbek­stan (0+2+2) jáne Qy­taıdyń (0+2+1) sportshy­lary bar. Al ózge memleketterdiń ókil­derine dúbirli dodada jeńis tuǵyryna kó­terilý baqyty buıyrmady.