Avtokólik naryǵy: Daǵdarystan shyǵýǵa talpynys

Karantınniń kesirinen onsyz da buzylǵan logıstıkalyq jet­ki­zý tizbegi ári qaraı kúrdelene túsip, jartylaı ótkizý túrindegi daǵ­da­rys búkil álemge birshama áser etti. Onyń ústine Ýkraınadaǵy ýshyq­qan jaǵdaı Qazaqstandaǵy eń iri «SaryarqaAvtónerkásip» pen «Hyundai Trans Kazakhstan» zaýyt­ta­ryna avtokólik bólshekterin jet­kizý tizbegin qıyndatyp jiber­di. Tıisinshe, Reseıden keletin jańa avtokólikterdiń aǵyny aı­tar­­lyqtaı tómendedi. О́ıtkeni kór­­shi eldiń áskerı agressııasy nátı­jesinde salynǵan sanksııalar men iri brendterdiń elden ketýi reseı­lik avtokólik ónerkásibine aýyr soq­qy bolyp tıdi.

Byltyrǵy naýryz aıynyń ba­synda birqatar iri sheteldik avto­­­ón­d­irý­shi Reseıdegi qyzmetin ýa­qyt­sha toqtatatynyn habarlady. Kom­panııalar reseılik zaýyttarda avtomobıl shyǵarýdy, sonymen birge reseılik dılerlerge jańa avtokólikterdi jetkizýdi do­ǵardy. Máselen, Volkswagen 3 naý­ryzdan bastap eki zaýytta da kólik shyǵarýdy toqtatty, Renault 28 aqpan­nan bastap jumysyn támam­dap, keıin óz úlesin AvtoVAZ-ǵa berip, naryqtan ketti. Naý­ryz aıynyń basynda Sankt-Peter­bor­daǵy azııalyq tórt brendtiń ‒ Toyota (Camry jáne RAV4), Nissan (Qashqai, X-Trail jáne Murano) jáne Hyundai (Solaris, Creta) jáne Kia Rio zaýyty toqtady. Sońǵy derekter boıynsha Reseı Federasııasynda shekteýli rejimde 20 avtokólik qurastyrý zaýytynyń 3-i ǵana jumys isteıdi. Qazirgi ýaqytta AvtoVAZ Lada Niva jáne Lada Granta modelderin shy­ǵarady. Onyń ózinde ABS jáne qa­ýipsizdik jastyqtary joq qara­pa­ıym nusqalary ǵana quras­ty­ry­lýda.

Karantındik talaptardyń kú­she­­ıýi jáne AQSh-pen saýda so­ǵys­­­tary jaǵdaıynda Qytaıdyń av­to­­mobıl naryǵy jyl saıyn saty­­latyn tehnıkanyń sany bo­ıyn­­sha álemdik kóshbasshylyqty saqtap tur. 2022 jyly Qytaıda 26,6 mıllıon avtomobıl satyldy, osylaısha naryq 2021 jylǵy deńgeıden 3,74%- ǵa ósti. О́tken jyly avtomokólikterdiń álem­dik satylymy 81 mln birlikti qura­dy. Bul jahandyq naryqtyń 2021 jylǵy deńgeıge qaraǵanda 2%-ǵa tómendegenin kórsetti. Qy­taı­dyń álemdik satylymdaǵy úlesi 32,8%-dy qurady. Árıne, koro­na­vırýstyq shekteýlerge baı­la­nysty keıinge qaldyrylǵan tutynýshylyq suranystyń jáne memleket tarapynan avtokólik naryǵyn qoldaý boıynsha jańa sharalardy iske qosýdyń áseri aıqyn baıqalady.

Avtokólik ónerkásibiniń loko­mo­tıvi bolyp sanalatyn Qytaı kólikteri byltyr Qazaqstandaǵy eń tanymal 10 brendtiń qataryna endi. Úzdik ondyqtyń ishinde Qytaıdyń tórt brendi: Chery, JAC, Exeed jáne Haval bar. Elimizdiń avtomobıl naryǵynda sońǵy jyly resmı túrde usynylǵan qytaılyq brendterdiń sany ósýde jáne olardyń modeldik qatary josparly túrde ulǵaıýda. Bul qubylys negizinen buryn reseılik avtomobıl zaýyttarynda shyǵarylǵan eýropalyq jáne japondyq marka­lar­dyń jabdyqtaryn jetkizýdi toq­­tatýyna baılanysty týyn­da­dy.­ Toyota, Volkswagen, Re­nault,­ Nissan jáne basqa da mar­­kalardyń reseılik óndirisi aıaqtalǵannan keıin Qazaqstannyń avtonaryǵyndaǵy respýblıkalyq jáne óńirlik oıynshylar Qytaıdan ımporttyq avtomobılderdi jet­kizýdi eskere otyryp, brendter portfelin qalyptastyra bas­­­tady. Qazirde Qazaqstanda bir qytaılyq brendtiń avtomobıl óndirisi oqshaýlandyrylǵan. 2015 jyly JAC avtomobılderiniń iri jelilik óndirisi bastaldy. Al­ma­tyda byltyrǵy kúzden bas­tap qu­rylysy júrip jatqan avtoza­­ýyt­­­­­ta úsh qytaılyq brendtiń av­to­kólikterin shyǵarý josparlanýda. Aǵymdaǵy jyldyń naý­ryz aıynda Qostanaıda jetour markaly avtomobılder óndirisi jarııalandy. Osylaısha, qytaılyq brend­ter Qazaqstan naryǵyndaǵy óz úlesin aıtarlyqtaı arttyra­ aldy. О́tken qańtar-naýryzda qytaı­­lyq brendterdiń satylym­daǵy­ úlesi 2022 jyldyń sáıkes­ merzimindegi 5,9%-ben salys­tyr­ǵanda 17,7%-ǵa jetti. Chery,­ Exeed, Haval, JAC jáne Changan­ sııaqty brendter úzdik ondyqqa kirdi, al taǵy úsh brend, Geely, Yutong jáne JAC Trucks eń jaqsy satylǵan 20 brendterdiń qatarynda.

Geosaıası kúızelister jaǵ­da­ıynda otandyq avtokólik na­ry­ǵy­ álemdik satylymmen salys­tyr­­­ǵanda oń dınamıka kór­se­tip, ekinshi jartyjyldyqtan bastap ósti. Buǵan avtokólik komponentterin jetkizýdiń jańa tizbegin qurý, olardyń ımporttyq baǵyttaryn keńeıtý jáne jańa jetkizýshilerdi izdeý yqpal etti. Elimizde jańa kólikter ón­dirisi de aıtarlyqtaı ósti. My­saly, 2022 jylǵy qańtar-jeltoq­sanda barlyq úlgidegi 113,9 myń avtokólik shyǵaryldy, bul 2021 jyldyń sáıkes kezeńimen salys­tyr­­ǵanda 21,8%-ǵa kóp. Barlyq óndirilgen kólikterdiń 103,3 myńy jeńil avtokólikter, bul 2021 jylmen salystyrǵanda 28,1% ósti. Osy jyly otandyq naryqta 123,5 myń jańa kólik satyldy.

Bıyl da salanyń ósý úrdisi jal­­­ǵasýda. 2023 jyldyń qań­tar-­aqpan aılarynda 19,5 myń avto­kólik shyǵaryldy, bul 2022 jyldyń sáıkes kezeńimen salys­tyr­ǵanda 36,7%-ǵa artyq. Onyń ishinde jeńil avtokólikter 17,5 myńdy qurap, bir jylda 41,3%-ǵa ósti. Nátıjesinde, otandyq avto­kólik naryǵy byltyr daǵdarysty eńserip, avtodılerler oń nátıje kórsetti. 2022 jyly eldegi satylym 123,8 myń jańa avtokólikti qurady, bul aldyńǵy jylǵy kórsetkishpen salystyrǵanda 5,3%-ǵa artyq. Qazaqstan Avto­bız­nes qaýymdastyǵy (QABQ) bergen málimet boıynsha kóktemniń alǵashqy aıynda jańa kólik saý­da­sy qyzyp, joǵary deńgeıin saqtady. Mysaly, 13 007 jeńil avtomobıl, jeńil kommersııalyq tehnıka, sonymen qatar 686 júk kóligi, arnaıy tehnıka jáne avtobýs ıesin tapty. Bul úsh aı qorytyndysy boıynsha jaqsy nátıje, byltyrǵy naýryzben sa­lys­tyrǵanda kórsetkish 27,8%-ǵa joǵary. Aǵymdaǵy jyldyń alǵash­qy toqsanynda 37 283 avtomobıl ótti, al byltyr sol kezeńde 22 370 mashına satylǵan (+66,7%).

Naýryzda brendter arasynda­ bıyl alǵash ret Hyundai kósh bas­tady. Marka 3 757 modelin saý­da­laǵan (2022 jylǵy naýryzben salys­tyrǵanda +16,3%). Chevrolet dılerleri 3 516 (+103,4%) avtomobıl kiltin tapsyrdy. Al úshtikti 2 038 (+60,6%) modeli ótken Kia túıindedi. Elimiz zaýyttary qurastyrǵan kólikterden bólek Qytaı brendterin jetkizýshiler de belsendi boldy.

Aıta keterligi, avtokólik óner­ká­­­sibine janarmaı baǵasynyń ósýi men onyń tapshylyǵy áser etip otyrǵan qazirgi kezde el tur­ǵyndary únemdi, shaǵyn avto­kólikterge moıyn burary sózsiz. Sonymen qatar otandyq avtoón­di­rýshiler men dıstrıbıýtorlar jalǵasyp jatqan jartylaı ótkizý daǵdarysyn jáne AQSh pen Qytaı arasyndaǵy «sanksııalyq soǵystardyń» ýshyǵýyn eskere otyryp, avtokólik komponentterin jetkizetin elderdiń sanyn kóbeıtip, jetkizý tizbegin turaqtandyrýdy surap otyr.