Sapaly bilim – el damýynyń dińgegi

«Basty túıtkildiń biri – bala­lardyń bilimin birjaqty baǵalaý. Elimizde bilimniń sapasyna emes, kórset­kishtiń joǵary bolýyna basa mán beriledi. Oqýshylardyń biryń­­ǵaı ulttyq testileýden alǵan baǵasy men mekteptegi baǵasy eki túrli. Aıyrmashylyq 30 paıyz nemese odan da kóp bolýy múmkin. Sondaı-aq osyndaı alshaqtyq halyq­aralyq jáne ulttyq baǵalaý kezinde baıqalady. Ashyǵyn aıtsaq, munyń bári jappaı beleń alǵan kózboıaýshylyqtyń kesirinen bolyp otyr. О́zińdi óziń aldaý jarǵa jyǵady», dedi Prezıdent.

Ras, biz qazir bilim júıesindegi birneshe reformanyń nátıjesi biz oılaǵandaı iske aspaǵanyn kórip otyrmyz. Biz balalardy qalaı oqytyp, qandaı ádispen tárbıe­lep jatyrmyz? Baıqasańyzdar bala­lar birinshi synypqa barǵannan qa­tar­lastarymen mınýtqa oqyp jary­­sa­dy. Balamyzdyń mınýtqa sýdy­ratyp oqyp shyqqanyna rıza bolyp otyrmyz. Jyldam oqyǵan bala­nyń alatyn baǵasy da joǵary. Al bala 2, 3-synypqa barǵanda muǵa­limder ata-anadan oqýshyǵa kóbirek kitap oqytýdy suraıdy. Sebebi bala­lar oqyǵan kitabynyń túsinigin aı­ta almaı qınalady. Mysaly, bu­­ryn, biz bilim alǵan jyldary bas­­­taýysh muǵalimi oqýshylardy mı­nýtqa oqytpaıtyn. О́z basym osy ádis tıimdirek dep oılaımyn. Sol sekildi mekteptegi artyq sabaqtardy qysqarý kerek. Bilimge bastaýysh synyptan kóńil bólý kerek. Qazir Ultyq biryńǵaı testileý de mektepter arasynda «báıgege» aına­lyp ketti. Qaı mektepke bar­saq ta bilim mekemeleriniń baǵdarla­masyn­daǵy pánder biryńǵaı oqytylyp jatqan joq. Ásirese, 11-synyp oqý­shylary tek Ulttyq biryńǵaı tes­tileýge qatysty pánderdi oqıdy. Basqa pánder toqtap tur. Oqý­shylar UBT úshin ǵana sabaq oqıtyn bolsa, onda basqa pánder nege qajet? Bizdińshe, joǵary synypta oqýshy óziniń mamandyǵyna qatysy bar pánderdi oqýy qajet. Taǵy bir ózekti másele, qazir ata-ana­lar balasyn qalaı da JOO-da bilim alýyn qalaıdy. Biz osy qalyptasqan jaıt boıynsha ata-analarmen jıi kezdesip, orta bilim jóninde túsindirip otyrýymyz kerek. О́ıtkeni jumysshy mamandar – qoǵamnyń tiregi.

Taǵy bir másele otbasy ınstıtý­ty­na qatysty. Qoǵamda balalaryna durys tárbıe bere almaı otyrǵan otbasylar bar. Bul qaıshylyqtyń áleýmettik jaǵdaıǵa qatysy bar. Ata-analar balasyn asyraımyn dep jumystan bosamaı júrgende, tárbıe bir jaqta qalady. Balalardy áleýmettik jeli tárbıelep jatyr dep buǵan deıin de talaı aıtyldy. Bizge ǵalamtordy mindetti túrde saraptap, tekserip otyrý qajet. Ata-anamen qatar mektep te osyǵan nazar aýdarýy qajet. Bul qaýipsiz qoǵam qurýǵa da yqpal etedi.

Prezıdent áleýmettik máseleler­diń ishinde jastardy jumyspen qamtýǵa bólingen qarjy jaıynda da tarqatyp aıtty. Onyń ishinde uzaqmerzimdi jobalardan bólek, jastardyń kásip­kerlik bastamasyna qoldaý kórsetý úshin qaralǵan 40 mıllıard teńge bólingenin bildik. Bul qarajat aımaq­taǵy jas­tar­ǵa beriledi eken. Qazir bıznes sala­syn­daǵy úzdik ıdeıa­lardy tań­dap alý úshin konkýrstar bastalyp­ty. Endi aımaqtarda bul qara­jat kim­derge beriledi? Qandaı kásip­ke qol­daý kórsetilip jatyr? Eń bi­rin­shi osy másele boıynsha jiti mo­nı­torıng júrgizý kerek. Se­bebi ózimiz halyq arasynda áleý­met­tik zertteýler júrgizgende qaı­ta­rym­syz grant, jeńildetilgen nesıe taǵaıyndaý isinde «barmaq basty, kóz qystynyń» baryn baıqaımyz. Jeńildikpen beri­letin qarjynyń úmitker jastyń qoly­na tutas tımegen kezderi kezde­sedi. Mundaı jeńildikterdi oraıy kelse, ekinshi deńgeıli bank­ter arqyly uıymdastyrý kerek dep oılaımyz. Prezıdent qozǵap otyr­ǵan máselelerdiń basym kópshi­ligi halyqtyń áleýmettik ál-aýqa­tyn arttyrýǵa negizdelgenin bilip otyr­myz. Sondyqtan eń aldymen, mem­leketten qaralǵan qarajattyń maq­sat­ty jumsalýyn qadaǵalaý asa mańyz­dy is dep bilemiz.

Baqyt Álmuratov,

áleýmettanýshy