О́tken ǵasyrda urpaqtardy latyn álipbıiniń X, Y, Z áripterimen belgileý qalypqa endi. Z býynǵa 1997-2012 jyldar aralyǵynda dúnıege kelgender, ıaǵnı qazirgi jastar men jasóspirimder kiredi. «Global Web Index» kompanııasy «Gen Z» týraly zertteýine 50 memleketten 900 myń respondent qatysqan. Nátıjesinde, ınternet paıdalanýshylardyń 73 paıyzynyń óz oıyn, emosııasyn ınternet-memder arqyly jetkizý ońaı ári tıimdi ekeni anyqtaldy.
(Jumys berýshini tańdaýdaǵy mańyzdy krıterııler)
Sońǵy ýaqytta Z urpaq arasynda «BeReal» fransýz áleýmettik jelisine qyzyǵatyndar qatary kóbeıgen. Bul platforma qoldanýshyǵa dostarynyń dál sol sátte nemen aınalysyp otyrǵanyn kórsetýge múmkindik beredi. Zertteýshilerdiń paıymdaýynsha, bıyl bul tehno-ónim jastar arasynda trendke aınalýy múmkin. Áleýmettik jeli demekshi, jetkinshekterdiń 9/10-y smartfon arqyly túrli oıyndar oınaıtyny anyqtalǵan. Demek meta-álemniń negizgi aýdıtorııasy – jastar.
Z urpaqtyń 1990-2000 jylǵy sánge qyzyǵýshylyǵy da mamandardyń nazarynan tys qalmady. Olardy sol kezeńdegi bir qaraǵandaǵy alańsyz, beıqam ómir salty qyzyqtyrady. О́ıtkeni qazirgi jastardyń kóptegen stressorlarǵa tap bolatyny anyq. Sodan bolar, olardyń qorshaǵan orta týraly alańdaýshylyǵy sońǵy ýaqytta 11%-ǵa kemigen. Sonda da klımat problemasyna qatysty bul býynnyń kózqarasy sheshim qabyldaýda sep bolady eken.
Búginde Z urpaqtyń basym bóligi oqýdy aıaqtap, jumys istep júr. Birneshe jyldan keıin olardyń eńbek naryǵyndaǵy úlesi edáýir artady. «EmploymentHero» kompanııasynyń zertteýi jastardyń eńbekke degen kózqarasyndaǵy 7 erekshelikke nazar aýdarady: olardyń ambısııasy joǵary bolǵanymen, mansapta ilgerileýine degen senimi tómen; olar karera jasaý múmkindiginiń joqtyǵy, tómen jalaqy men ujym mádenıetiniń nashar bolýyna baılanysty jumysyn jıi aýystyrady; jas qyzmetkerler úshin jumys tártibiniń ıkemdi bolýy (onlaın jáne offlaın) óte mańyzdy; jastardyń talaptaryna jumys ornynda psıhologııalyq kómektiń qoljetimdi bolýy da kiredi; olar úshin «work-life balance», ıaǵnı jumys pen jeke ómir balansyn saqtaý mańyzdy; qujat aınalymyn sıfrlandyrýdy kerek etedi; ózderine unaıtyn jumysqa ǵana kirgisi keledi.
AQSh-tyń Z urpaq ókilderin Amerıkanyń basqa derjavalarmen baqtalastyǵy emes, qorshaǵan orta men adam quqyǵy máseleleri kóbirek tolǵandyrady eken. «Carnegie» ortalyǵy júrgizgen zertteýge sáıkes, respondentterdiń jartysy úkimet qorshaǵan ortany qorǵaýǵa basymdyq berý kerek dese, 12%-y Qytaı agressııasyn nazarǵa alý kerek dep sanaıdy. Olardyń pikirinshe, ózge eldermen tatý qarym-qatynas jasaý syrtqy saıasattyń negizgi baǵytyna aınalýǵa tıis.
«Randstad» atty jumysqa ornalasý men jaldamaly qyzmet jónindegi iri konsaltıng kompanııasy damyǵan 31 memlekettegi 150 kompanııadan mol derek jınaqtaǵan. Onyń esebine sáıkes, Z býynynyń árbir ekinshi ókili ár alýandyq pen ınklıýzııany qajet etedi. Olardyń 41%-yna ár alýandyq pen ınklıýzııanyń jumys tańdaýda úlken ról atqaratyny málim boldy. Endeshe, bul urpaqtyń 39%-y jumys berýshiden áleýmettik jaýapkershilikti talap etetini tań qaldyrmaýy kerek.
«Randstad» mamandarynyń aıtýynsha, 18-25 jastaǵy adamdar áli de dástúrli yntalandyrý joldaryn (jalaqyny kóterý, qyzmet boıynsha joǵarylatý, marapattaý) qalasa da, olardyń úlesi azaıyp kele jatyr. Mysaly, Z býynyna jatatyn respondentterdiń 56%-y úshin ǵana jalaqy men áleýmettik tólemder jumys tańdaýda mańyzdy faktor bolǵan. Kestede kórsetilgendeı, jas urpaqtyń talaptary býmerler, X urpaq jáne mıllenıaldarmen salystyrǵanda áldeqaıda tómen. Z ókilderiniń 32 paıyzy úshin jumys ornynyń ornalasqan jeri mańyzdy krıterıı emes ekendigine qarap, olardyń mobıldiligin ańǵara alamyz.
Statýs-kvony barynsha ózgertýge tyrysqan bul býyn qoǵam men jahan máselelerine kózqarasy men ómirlik ustanymdarymen erekshe ózgeshelenedi. Z urpaqtan keıingi ósip kele jatqan býyn da aǵa urpaqtardyń jetistikteri men tájirıbesinen sabaq alyp, qoǵamǵa jańashyldyq ákeledi degen úmit bar.
Aıdana AMALBEKOVA,
Qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń sarapshysy
