Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
«Egemen Qazaqstan» gazetiniń bıylǵy 5 sáýirdegi sanynda jazǵanymyzdaı («Aqkól-Jaıylmaǵa qaýip tónip tur»), Aqmola oblysy Ereımentaý aýdanynyń jeke kásipkeri Aıdar Nyǵmetov О́leńti ózeniniń joǵary aǵysyndaǵy eski bógetti sý aqpastaı etip bekitip, Ekibastuzdyń aýyldyq aımaǵy men Aqtoǵaı aýdanynyń qyr bóligindegi sharýalardy zar qaqsatyp otyr. Aýyldyq ákimdik bógetti byltyr ashyq aýksıonǵa shyǵaryp, ony «Aıdar» sharýa qojalyǵy satyp alǵan. Endi Qaraǵandy jaqtan ózendi boılap aǵyp keletin mol sýdy sharýashylyq jalǵyz ózi ıelenip, mal bordaqylaıtyn fermalaryn damytpaq. Al Aqkól-Jaıylma atyrabyna jyldaǵydaı sý jetpese, jergilikti faýna men floraǵa adam aıtqysyz ekologııalyq qaýip tónedi.
Maqala jaryq kórisimen Pavlodar oblystyq máslıhatynyń depýtaty Arman Rahmashev, Ekibastuz qalalyq máslıhatynyń depýtaty Manat Alǵambarov jáne Ekibastuz bıliginiń bir top atqamineri Ereımentaý aýdanyna baryp, jergilikti múddeli toptyń ókilderimen kezdesý ótkizipti. Alaıda kásipker A.Nyǵmetov raıynan qaıtpaıtynyn, bóget nysanynyń barlyq qujaty men ruqsat qaǵazy qolynda ekenin málimdegen.
– Jergilikti belsendi azamattarmen birge baryp, bógetti kórdik. Jergilikti sharýalardyń janaıqaıyn júrekpen sezindik. Kórshiles qonǵan fermerlerdiń jobasy boıynsha ózenniń joǵary aǵysynda ornalasqan bóget sýy eń áýeli «Aıdar» jáne «Jańa Bereke» qojalyqtarynyń kóltabandaryna jaıylyp, odan artylǵany bizdiń oblysqa qaraı aǵýy kerek. Alaıda Ekibastuz aýyldyq okrýgindegi eldi mekender bul jerden 100-200 shaqyrymdaı jerde ornalasqan. Alystaǵy shlıýz arqyly aınalyp aǵyp kelgenshe sý Aqkól-Jaıylmaǵa jetpeı qalatynyn jurt jaqsy túsinip otyr. Kóltabandardyń ıesi óte bir dáýletti adam kórinedi. Pavlodarlyq sharýalar kúzde tórt túligin soǵan ótkizip, paıda tabady eken. Al jıynǵa qatys-qan О́leńti aýyldyq okrýgindegi (Ereımentaý aýdany) úsh-tórt sharýa qojalyǵynyń basshysy A.Nyǵmetovtiń isin quptap otyr, – deıdi Arman Rahmashev.
О́ńirlik máslıhattyń taǵy bir depýtaty Mahanbet Amangeldiuly da bul máselege belsene aralasty. Depýtattar korpýsyna Ekibastuz aýyldyq okrýginde oryn tepken otyzdan astam sharýashylyqtan shaǵym kelip túsken. Jazbasha hatta sharýalar О́leńtiden kóktemde aǵyp keletin sý nebári 4230 sharshy shaqyrym jerge jaıylatynyn, tirshilik nári jyl saıyn shabyndyqtar men jaıylymdardy, kóltabandardy sýlandyryp qana qoımaı, jergilikti kólderdi tartylyp ketýden saqtaıtynyn jetkizgen. Bógettiń qurylý sebebinen aýyldardyń turǵyndaryna, úı janýarlaryna, saı-salany meken etetin ań-qusqa úlken qaýip tónip turǵanyn aıtady. Halyq qalaýlysy máseleniń izimen Ertis basseındik ınspeksııasyna jáne Pavlodar oblysynyń jer qoınaýyn paıdalaný, qorshaǵan orta jáne sý resýrstary basqarmasyna depýtattyq saýal joldaǵanyn baıandady. Odan ári Májilis depýtattaryna shyǵyp, tabıǵat qorǵaý prokýratýrasyna depýtattyq saýal joldaýdy josparlap otyr.
Máseleniń kúrdelenip turýynyń taǵy bir sebebi, «Aıdar» sharýa qojalyǵynda barlyq qajetti qujat, jer ýchaskesine jeke menshik quqyǵyna arnalǵan akti, tehnıkalyq qujat, jergilikti jer paıdalaný mekemeleriniń ruqsaty, aýksıonda ádil satyp alǵany týraly anyqtama qaǵazy bar. Iаǵnı zań turǵysynan bári durys. Tek sý nysanyn paıdalaný bóliginde ǵana bir kiltıpan bar. Ol – «Sý nysanynda jobalanǵan jumystardy júrgizý shartyna» kelisimniń kerektigi. Iаǵnı bul kelisimdi Sý resýrstary komıtetiniń sý resýrstaryn paıdalaný jáne qorǵaý jónindegi Ertis basseındik ınspeksııasy berýge tıis edi. Alaıda kásipkerdiń qolynda ondaı qujat bolmaı shyqty.
Inspeksııanyń Pavlodar bólimshesi basshysynyń mindetin atqarýshy Eleýsiz Qambarov О́leńti aýyldyq okrýgine arnaıy baryp, sharýalardyń shaǵymy boıynsha kásipkerlik nysanyn tekseripti. Tekserý paraǵyndaǵy saýaldarǵa jaýapta kórsetilgendeı, jumystardy júrgizý shartynyń kelisimi kásipkerde joq ekenin rastady. Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekstiń baptaryna súıene otyryp, ınspeksııa mamandary «Aıdar» sharýa qojalyǵyna 20 aılyq eseptik kórsetkish kóleminde aıyppul jazyp bergen. Biraq bul da máseleniń sheshimi emes.
– Endi jeke kásipker Aıdar Nyǵmetov bizge jumystardy júrgizý jobasyn tapsyrýy kerek. Jobany qabyldamaýǵa bizdiń eshbir quqyqtyq negizimiz joq. Sondyqtan ondaǵy jumys baǵyttarynyń barlyǵy talapqa sáıkes kelse, bizdiń mekeme kelisim beredi. Bul bóget sonaý 1970 jyly salynǵan. Keıin birese ashylyp, birese jabylyp, daý ortasynda qalǵan bolýy kerek. Sóıtip, nysan buzylyp, kóp jyl ıesiz turyp qalǵan. Al ony ashyq aýksıonda satyp alǵan kásipker sý nysany retinde paıdalanýǵa ábden quqyly. Sondyqtan bul jerde eshbir zań buzýshylyq kórip turǵan joqpyz. Bógettiń jalpy uzyndyǵy bir shaqyrymdaı, ózenniń aǵysy ornalasqan jerde eshbir shlıýz joq. Tek óte joǵary deńgeıde qubyr ǵana ornalasqan. Odan sý óte almaıdy. Al shalǵaıda ornalasqan shlıýzdan sý az kólemde ǵana aǵyp keletin sııaqty. Sharýa ıesi bul jerdiń bógetin qalpyna keltirip, topyraǵyn nyǵaıtyp, mıllıondaǵan qarajat shyǵyndaǵan. Eger ony qaıta buzsa, qanshama qarajatym jelge ushady degen ýáj aıtady. Sý salasyn retteý salasynda 20 jyldaı eńbek etip kelemin. Mundaı kúrdeli máselege ómirimde birinshe ret ushyrasyp otyrmyn, – deıdi mekeme basshysy.
О́leńtiniń arnasynda búginde Ertis ózeniniń boıyndaǵydaı gıdrobeketter de joq. Soǵan oraı tómengi aǵysqa qansha sharshy shaqyrym sý aǵyp ótetinin shamalaý qıyn deıdi mamandar. Sondyqtan máselege jaýapty mınıstrlik deńgeıinde laýazymdy tulǵalar, halyq qalaýlylary aralaspasa, el-jurtty alańdatqan túıtkildiń túıinin tarqatý múmkin emes.
Bet qattalyp jatqanda: Aqkól-Jaıylma óńiriniń azamattary habarlasty. Aıtýlarynsha, Qaraǵandy jaqtan boılap kelgen sý kásipker salǵan bógetti ózge jaǵynan aınalyp ótip, «Oınaq» dep atalatyn sorǵa quıylyp jatyr. Sharýa qojalyǵy shóp ósirmek bolǵan jerge sý turmaı, oıpań jerge jóńkilgen. Amaly qalmaǵan bóget ıesi shlıýzdardy ashyp, qalǵan az ǵana sýdy О́leńti ózeniniń tómengi aǵysyna bosatypty. Alaıda ol kólem Pavlodar oblysynyń shekarasyna da, tipti Ereımentaýdyń Ajy aýylyna da jetpeıtini belgili boldy. Osylaısha, oılanbastan jasalǵan áreket Ereımentaý men Ekibastuz aýdandarynyń sharýashylyqtaryn aýyr shyǵynǵa ushyratqaly otyr. Jergilikti mal ósirip otyrǵan aǵaıyn bıyl óńirdi qýańshylyq jaılaıtyny anyq deıdi. Jurttyń kóbi kúzde malyn satyp, qalaǵa kóshemiz dep bekinip otyrǵan kórinedi.
Pavlodar oblysy,
Ekibastuz aýyldyq aımaǵy
