Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Sonyń ishinde «О́ndiristen satylymǵa deıin búkil jolǵa jiti qarap, baǵanyń ósýi qaıdan týyndaıtynyn túsiný kerek. Agroónerkəsiptik keshendi basqarýdyń qazirgi modeli salanyń əleýetin asha almaıdy. Úkimet aldynda agroónerkəsiptik keshenniń turaqty ósýin qamtamasyz etý mindeti tur», degen bolatyn. Shyn máninde, aýyl sharýashylyǵyn jetildirý ońtaıly bolmasa, elde azyq-túlik qaýipsizdigine qol jetkizý qıyn. Osy mindetti óńirler de jaqsy qabyldap, ony túsinistikpen iske asyrýǵa kirisip jatyr.
Jýyrda Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Aıdarbek Saparovtyń tóraǵalyǵymen Prezıdenttiń syndary men tapsyrmalaryn oryndaý boıynsha Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń ókilderi men aýdan ákimderi, tyńaıtqysh óndirýshiler men tehnıka jasaýshylar, ǵylymı ortalyqtar mamandary men dıqan qaýym qatystyrylǵan «AgroQyzyljar-2023» atty úlken keńes ótti. Onda Prezıdenttiń syndary oryndy dep tanylyp, ony túzetý baǵytynda usynystar men pikirler aıtyldy. Máselen, Memleket basshysy aýyl sharýashylyǵy óndirisin sýbsıdııalaý boıynsha bylaı degen edi: «Agroónerkəsip keshenin damytýǵa bólinetin bıýdjet qarajaty tıimdi jumsalýǵa tıis. Muny muqııat qadaǵalaý qajet. 2019-2021 jyldary ónim óńdeýge berilgen sýbsıdııany alaıyq. Bul qarajattyń teń jartysy sýbsıdııa alamyn deýshilerdiń 10 paıyzynyń ǵana qolyna tıgen. Sýbsıdııa alǵan keıbir pysyqaılar óndiristi órkendetýdiń ornyna bıýdjet qarjysyn qaltasyna basyp, shalqyp ómir súrgen. Al qarapaıym sharýalar úshin sýbsıdııa alý – qıynnyń qıyny. Onyń ústine sýbsıdııa berý júıesi óte kúrdeli jəne qajetti məlimet kópshilikke qoljetimdi emes. Sýbsıdııa bólýdi retteıtin jańa sıfrlyq júıe bul túıtkildi sheshe almaı tur. Ərıne, birshama jumys atqaryldy. Muny joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Biraq bul baǵyttaǵy jumysty aıaǵyna deıin jetkizý kerek». Osy másele boıynsha bıylǵy ahýaldy baıandaǵan oblys ákiminiń birinshi orynbasary Marat Tasmaǵambetov oblysqa bólingen bıylǵy sýbsıdııa kólemi 63,3 mlrd teńge ekenin aıtty. Onyń 19,6 mlrd teńgesi ósimdik salasyn damytýǵa baǵyttalmaq. Mal sharýashylyǵyn damytýǵa bólinetin memlekettik qoldaý 9,6 mlrd teńge eken. Al qalǵan 33,7 mlrd teńge óńdeý salasyna, ınvestısııa salýǵa, yntalandyrý mólsherlemesine jáne t.b. jumsalmaq. Alaıda Marat Tasmaǵambetovtiń aıtýyna qaraǵanda, osy kólem oblysqa azdyq etetin kórinedi. Oblystyń ósimdik salasyn qoldaýǵa ǵana 35 mlrd teńge sýbsıdııa qajet. Onyń 2 mlrd teńgesi tuqym alýǵa, 5 mlrd teńgesi mıneraldy tyńaıtqyshtarǵa, 10 mlrd teńgesi pestısıdke jáne t.b. jumsalýy kerek. Búgingi tańda Prezıdenttiń talaby eskerilip, óndiriske ǵana jumsaýdy kózdegen sýbsıdııa alatyndardan ótinishter qabyldanyp jatyr. Osy kúnderi dıqandarǵa 8,9 mlrd teńge sýbsıdııa berilgen jáne áli berilip jatyr. Al mamyr aıynan bastap pestısıdti sýbsıdııalandyrý jumysyna da kirispek.
Oblys ákimi Aıdarbek Saparovtyń aıtýyna qaraǵanda, memleket qazir aýyl sharýashylyǵy qurylymdarynyń aldyndaǵy mindetin tolyq oryndaǵan. Qarjylyq qamsyzdandyrý ınstıtýttary kedergisiz jumys isteıdi. Jeńildetilgen baǵamen bosatylatyn dızeldi otynnyń árbir lıtri 224 teńge bolyp, 73,6 myń tonna kóleminde bólingen.
Tuqymnyń sapasy tolyq tekserilip, onyń 97%-y 1-2 synypty egý standarttaryna sáıkes ekendigi anyqtalǵan. Tuqymnyń elıtalyq surybyn alýdyń 70% sýbsıdııa beriledi. Mıneraldy tyńaıtqyshtar, pestısıdter men gerbısıdterdi sýbsıdııalaý eń tómengi naryq qunynyń 50%-y kóleminde.
Búgingi tańda oblys kóktemgi egis jumystaryna kirisýge daıyn dep aıtýǵa bolady. Bıyl Soltústik Qazaqstan oblysy barlyǵy 4,5 mln gektar jerge tuqym sińirmek. Memleket basshysynyń aýyl sharýashylyǵy óndirisin ártaraptandyrý talabyn eskere otyryp, sonyń 3,2 mln gektaryna dándi daqyldar, 960 myń gektaryna maıly daqyldar, 353 myń gektaryna jemazyq daqyldary, 34,1 myń gektaryna kartop jáne 6,2 myń gektaryna kókónis egiletin bolady. Oblys azyq-túlik qaýipsizdigin eskere otyryp, ishki naryqty tolyqtyrý maqsatynda burshaq daqyldaryn egýdi byltyrǵy 3 myń gektardan bıyl 9 myń gektarǵa deıin arttyryp otyr. Sondaı-aq kartop 1,5 ese, sábiz 2 ese, qyryqqabat 2,2 ese kóp otyrǵyzylǵan.
Sońǵy jyldary oblysta mal sharýashylyǵy jaqsy qarqynmen damyp keledi. Osyny eskerip, bıylǵy egis naýqanynda kópjyldyq shóp kólemi 204 myń, birjyldyq shóp 100 myń gektarǵa jetkizildi, al júgeri 26 myń, jemazyqtyń basqa túrlerin egý 21,4 myń gektarǵa deıin arttyryldy. «Zenchenko ı K», «Taıynsha-Astyq» JShS, «Dashka Nıkolaevka» JShS, «Astyq Stem» JShS, «Es Global» JShS sııaqty sharýashylyqtar jemazyqtyń qunaryn arttyrýdy kózdep, olardy sýarý jumystaryn bıyl da qolǵa almaqshy.
Qazir keıbir ozat sharýashylyqtar tuqym sapasyn arttyrýdy kózdep, ony alys shetelderden de aldyryp jatyr. Mysaly, bıyl 67 tonna tuqym Eýropa elderinen, 10,5 myń tonna Reseı Federasııasynan ákelindi.
Oblys agroqurylymdaryna kóktemgi egisti ýaqtyly ótkizýi úshin jobamen 13 myń traktor, 14 myń tuqym sepkish jáne 1,4 myń joǵary ónimdi sebý keshenderi qajet ekendigi anyqtalǵan. Bıyldyń ózinde jańadan 3,8 mlrd teńgege 104 jańa traktor satyp alynǵan. Aıta ketetin bolsaq, germanııalyq «Claas» zaýytynyń Petropavldaǵy qurastyrýshy fılıaly byltyr 70 traktor, 136 kombaın, 36 sebý keshenderin jınap, oblys dıqandaryna ótkizdi. Oblys ákiminiń aýyl sharýashylyǵyn baqylaıtyn birinshi orynbasary M.Tasmaǵambetovtiń aıtýyna qaraǵanda, qazir barlyq tehnıkanyń 99 paıyzy daıyn. «Qazir dıqandar arasynda joǵary sapaly jańa tuqymsepkishter suranysqa ıe. Byltyr 1,2 mlrd teńgege 476 tuqymsepkish satyp alynǵan edi, bıylǵy 2,5 aıda taǵy 189-y satyp alyndy», dedi ol.
Sonymen soltústikqazaqstandyq dıqandar kóktemgi egis naýqanyna daıyn dep nyq senimmen aıta alamyz.
Soltústik Qazaqstan oblysy
