Vızasyz rejimnen utarymyz bar ma?

Birqatar sarapshy álemdik tá­jirı­bede burynnan bar bul úderiske úrke qaraýdyń qajeti joq dep esepteıdi. Sebebi jahan­nyń júzden astam damyǵan mem­le­keti osy baǵytta ońtaıly ju­mys júr­gizip, óz elderiniń ekonomıkasyn óris­tetýge jol ashqan. Atalǵan máse­le­ge qatysty oıyn or­taǵa salǵan saıasat­ta­nýshy Ashat Qasenǵalıdyń pikiri tó­men­­de­gideı.

«Áleýmettik jelilerde «Qy­taı qap­taı­dy», «Qytaı jaýlaıdy» degen jazbalar kóbeıip ketipti. Mundaı pikirler jýyrda shyqqan «Qazaqstan men Qytaı azamattary 30 kún vızasyz júre alady» degen máselege baılanys­ty aıtylyp jatyr. Al jaǵdaıǵa basqa qyrynan úńilip qara­saq, eshqandaı da qytaı qaptamaıdy. 2022 jyly biz «qytaı azamattary 14 kún vızasyz júre alatyn» ózgeris engiz­genbiz. Bir jylǵa jýyq ýaqyt boldy, qaptaǵan qytaı kórmedik. Dál sol sııaq­ty bolady. Qytaıdyń jalpy bizdiń aza­mattar úshin 30 kún vızasyz rejimge ruq­sat etkeni – jaqsy jańalyq. Qytaı elshiliginiń al­dynda vıza alýǵa tizilip kezek turatyn. Qytaıdan kelgen qandas dostarym jeterlik, so­lardyń týystary, tanystary vıza alý úshin aılap qujat jınap júretin. «Ana jerden anyqtama ákel, myna jerden qujat ákel» dep shapqylaıtyn. Al endi mynaý – sol azamattar úshin jaqsy jańalyq. Altaıdyń arǵy betindegi qandasqa da tıim­di. Onyń ústine Qytaıǵa de­malýǵa, medısınasy jaqsy bol­ǵan­dyqtan em alýǵa bara­tyndar da jetkilikti. Olar úshin de áýre-sarsań azaıdy. Son­dyq­tan emosııany jıyp qoıyp, máselege Qytaıǵa kirý úshin vıza alýǵa taban tozdyrǵan qazaqtyń da kózimen qaraý kerek», deıdi A.Qasenǵalı.

Pikir ıesi ótken jyly Qazaq­stan men Qytaı saýda qaty­nasy alǵash ret Re­seıdi artta qal­dy­ryp, kórshimiz eko­nomı­ka­lyq jáne saýda qa­ty­na­syn­da­ǵy bas­ty serikteske aınal­ǵa­nyn aı­ta­dy. Ári Qytaıǵa kirip kásip kózin ashyp, shapqylap júrgen jandarǵa ýa­­qyt jaǵynan da, qar­jy únemdeý tur­­ǵysynan da tıim­dilik artqan. Bul tur­­ǵyda Qytaıdan kıim-keshek tasýmen aınalysatyn almatylyq Elnazar Ahmetbek 30 kúnge deıingi vızasyz rejim ózi­ne ońtaıly jaǵdaı týdyrǵanyn aıtady.

«Sońǵy aptada Qytaıǵa emin-erkin ba­ryp keldim. Buryn vıza máselesinde ke­dergiler týyndap, alǵan taýarymdy she­karadan kútip alýǵa májbúr bola­tyn­myn. Taýar jetkizýde biraz qarjym deldaldarǵa jumsalatyn. Bul joly ishki Qytaıǵa ózim baryp, óndiris fabrıkalaryn aralaýdyń sáti tústi. Atajurtqa 2000 jyly Qytaıdan kóship kelgenbiz. Ol jaqta áli turyp jatqan týystarymyz bar. Karantınnen bergi shekaradaǵy qıyn­dyqtardyń saldarynan ólim-jitim jaǵ­daı­la­rynda qatynaı almaı qınal­ǵa­­ny­myz ras. Qazir ol jaqta týys­tary turatyn azamattar úshin de qolaıly sát týyp otyr», deıdi ol.

 Joba júzege asqaly bir ǵana Almaty qalasynyń ózine myń­daǵan qytaı azamaty kelip, shahardyń týrıstik oryndaryn aralaǵan. Ásirese Kóktóbe, Medeý shatqaly, qaladaǵy tarı­hı-mádenı mý­zeı­lerge kelýshi týrısterdiń sany artqan. Qu­qyq qorǵaý organdarynyń má­li­­­metinshe, shetel azamatta­ry ta­rapynan eshqandaı quqyq buzýshylyq jaǵ­daı­lar tirkelmepti.

 Úkimet qaýlysy negizinde Syrtqy is­ter mınıstrligi daıyn­da­ǵan qu­jat­ta eki eldiń azamattary týrızm, emdelý, tranzıt nemese iskerlik kezdesý maqsatynda kórshi memlekette 30 táýlikke deıin bolýdy josparlasa, vıza rásimdemeýge qu­qyly. Al odan uzaǵyraq merzimge qal­­ǵysy kelse, sapardy josparlaý ke­zin­de vızaǵa ótinish berýge tıis. Eki el ara­syndaǵy bul kelisimdi Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń mamyr aıyn­da Qytaı eline resmı sapary kezinde odan ári óristetý kózdelgen.

«Qytaıda jumys isteıtin kásip­ker­le­rimiz az emes. Endi eki el arasyndaǵy saýda-sattyq nyǵaıady. Biz qytaı na­ry­ǵyna et ónimderin, dándi daqyl jáne taǵy basqa azyq-túlik taýarlaryn jet­ki­zemiz. Taýar aınalymyn ulǵaıtyp, ın­vestor tartýǵa taptyrmas múmkindik týyp otyr. Iskerlik kezdesýler de jıi ótetin bolady. Vızasyz rejim elimizdiń ­ke­zekti dıplomatııalyq jeńisi dep oı­laı­myn», deıdi Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń bas sarapshysy Ádil Káýkenov.

 О́tken jyldyń deregine úńil­sek, Qazaqstan tólqujatynyń kúshi álemdik pasport ındeksinde 55-orynda. El aza­mattary 30-ǵa jýyq memleketke vızasyz bara alady. Al qyryqtan astam mem­le­kettiń vızasyn sol elge bar­­ǵanda áýejaıdan alý múm­kin­di­gi qaras­tyrylǵan. Máselen, otandastarymyz Grý­zııada 1 jyl, Armenııada 180 kún, ba­ýyrlas Ázerbaıjan, Túrkııa, Qyr­ǵyz­stan elderinde 90 kún vızasyz júre alady. Dál solaı Belarýs, Reseı, Mońǵolııa elderine úsh aı merzimge bar­sa­ńyz, aldyn ala vıza alýdyń qajeti joq. Moldova, Albanııa, Ýkraına, Kosta-Rıka, Kolýmbııa, Namıbııa elderi de otandastarymyzdan 90 kúndik sapary úshin vıza talap etpeıdi. Sol se­kil­di Tájikstan, О́zbekstan, Qatar, In­do­nezııa, Malaızııa elderine bir aıǵa ba­ramyn deseńiz, vıza almaısyz. Bul tusta keı­bir elder týrıstik naýqanǵa qolaıly kezeńderdi belgilep, sol aralyqta óz elde­ri­ne emin-erkin kirýge jol ashady. Mysaly, Chernogorııaǵa sáýir men qazan aılarynyń aralyǵynda jolyńyz tússe, vıza alýdyń qajeti joq, al saparyńyz qarasha men naýryz aralyǵyna josparlansa, elshilikke júginýge týra keledi.

Týrızm – kóptegen memle­ket­­tiń bas­ty tabys kózi. Mun­daı múmkindikter el­diń ekono­mı­kalyq qýatyn nyǵaıtyp, má­denıe­tin kórsetýdiń tóte joly. En­deshe, álemdik tájirıbede bu­rynnan qalyp­tasqan úrdis elimizdiń saıası be­delin arttyryp, halyqaralyq baıla­nys­tar­ǵa oń yqpalyn tıgizedi dep se­neıik.

ALMATY