Tabıǵat – oıaý, aǵys – baıaý

Halyq qalaýlylary Nurjan Áshim­betov, Jarqynbek Aman­taı, Nıkolaı Arsıýtın, Ajar Saǵan­­dyqova, Islam Suńqar qol qoıǵan ja­ýapty mınıstrlikke jaz­ǵan­ depýtat­tyq­ saýalda­ kór­­s­e­­tilgendeı, bıylǵy 13 sáýir­­de Salaaralyq sý bosatý komıs­sııa­­­synyń otyrysy ótip, onda «16 sáýirden bastap jalpy kóle­mi­ 4,59 tekshe shaqyrym bola­tyn, uzaqtyǵy 22 kúnge sozylatyn sý bosatý týraly she­shim» qabyldanǵan. Shúlbi sý qoı­ma­synyń búıirlik aǵynynyń kóle­mi­ ózgere qalǵan jaǵdaıda kes­te­ge shuǵyl túrde ózgerister en­gi­zý múmkindigin saqtaı otyryp, Er­tis ózeniniń jaıylmasyna tabı­ǵat qorǵaý maqsatynda sý bosa­tý kezeńi bastalyp ketti. Alaı­da­ depýtattardy qazirgi kezde Úl­bi jáne Oba ózenderindegi búıirlik aǵyndarynyń kólemi azaıǵany alańdatyp otyr. Sonyń saldarynan 20 sáýirden bastap sýdyń aǵynynda aýytqýshylyq tirkelgen. Iаǵnı sekýndyna 3000 tekshe metr bolýdyń ornyna, sýdyń ekpini 2500 tekshe metrge deıin tómendep ketken.

Bul máseleniń kóterilýine bas­ta­mashy bolǵan depýtat Nurjan Áshim­betovtiń aıtýynsha, Ertis bas­seındik ınspeksııasy 20 sáýi­r­den bastap Buqtyrma sý qoı­ma­sy­nan sý bosatý ortasha eseppen sekýndyna 500 tekshe metr­den 381 tekshe metrge deıin azaıǵanyn habarlaǵan. Bul navıgasııalyq kezeń­niń bastalǵanyna oraı jasal­ǵan­ májbúrli qadam dep túsindirilip otyr.

– Kóp jylǵy taldaý kór­set­­kendeı, sý bosatýdyń jos­par­lanǵan kólemi (4,59 tekshe shaqy­rym­) jaıylmalardyń tek 65-70 paıy­zyn ǵana basady dep boljanyp­ otyr. Alaıda josparlanǵan sý bo­sa­tý normalarynyń aýytqýy Ertis ózeni jaıylmalarynyń sý­ǵa­­ qanyǵýyn edáýir tómendetip jibe­retini qazirden belgili bolýda. Bul­ keleńsizdik ózen boıyndaǵy jer­lerdiń ekojúıesine teris áser etip, ondaǵy floranyń nasharla­ýy­na jáne shabyndyqtardaǵy ónim­diliktiń azaıýyna ákelip soq­tyratynyna kúmánimiz joq. Joǵaryda aıtylǵan jaıttardy­ es­kere otyryp, Buqtyrma sý qoı­masynan sý bosatý kólemin sekýn­­dyna 750 tekshe metr deń­ge­ıine jetkizip, búıirlik aǵyn ul­ǵaıǵan kezde 4-5 táýlik boıy (kes­te boıynsha eki táýlik) Shúlbi sý qoımasynan shyǵyp jatqan sý­dy maksımaldy túrde, ıaǵnı se­kýndyna 3500 tekshe metr kóle­min­de ustap turý kerek dep sanaımyz. Mundaı joǵary aǵyn ózen boıynda úlken tolqyndar týdy­ryp, qatty ekpinmen kelgen­ sý­ jaıylmalarǵa molynan shy­ǵyp úlgeredi. Eger Ekologııa mınıs­trligi bul sheshimimizdi qol­dasa, Pavlodar oblysynyń aýma­ǵyn­daǵy jaıylymdardyń 70-80 paıy­zyn­ sý basýyna múmkindik beredi, – deı­di depýtat.

Nur­jan Kemeruly mundaı má­se­le 2012 jyly da týyndaǵanyn es­ke saldy. Buqtyrma sý qoımasy is júzinde 49-50 tekshe shaqyrym sý jınaýǵa qabiletti bolǵanymen, sol jyly nebári 25 tekshe shaqyrym ǵana sý jınalǵan. Sý qoımasynyń ıeleri ózenge sý jibergileri kelmeı, qıǵylyq salǵan kórinedi. Sóıtse, sý qoımasynyń basynda­ elektr energııasyn óndirip otyrǵan kom­panııa artyq tabys tappaq nıet­pen qaqaǵan qysta sý bosatý sha­ralaryn júrgizgen. Muny jergi­likti basseındik ınspeksııa múl­de baıqamaǵan. Osy jaǵdaı bıyl­ da qaıtalanyp otyrǵanǵa uqsaı­dy. Sebebi resmı málimette qoı­mada 26-27 tekshe metr sý ǵana bar dep kórsetilgen. Sý qoı­ma­synyń qojaıyndary Úlbi men­ Ýba ózenderine kóktemde taý­dan­ mol sý aǵyp túse me dep úmit­ten­gen­ge uqsaıdy.

«Sýdyń ekpini az bolýy sebep­ti qazirgi kúni bosatylǵan s­­ý­ Ertis ózeni arnasymen tó­men­gi jaqqa jaı ǵana aǵyp ke­tip­ jatyr. Al bekitilgen norma­ kó­le­minde jiberilse arnaǵa syı­ma­­ǵan mol sý jaıylmalarǵa shy­­ǵyp úlgerer edi. Sondyqtan al­d­aǵy 4-5 kúnde Shúlbiden shy­ǵa­tyn sý eń joǵary kólemde ji­berilýi kerek. Salaaralyq sý­ bosatý komıssııasynyń tóraǵa­syna bul máseleni jaı qaldyr­maı­tynymyzdy, jaǵdaı eki-úsh kúnde túzelmese Ertis bas­seın­dik ınspeksııasynyń baqy­laý­syz­dy­ǵy­ jaıynda Bas pro­ký­ra­týraǵa sha­ǵym túsi­retinimizdi esker­ttim. Mu­nyń arty jaqsy bol­maıdy. Eger ınspeksııanyń Buq­tyr­ma­ sý qoımasyn shyn máninde baqy­laýdan shyǵaryp alǵany, shara­syz­dyǵy dáleldense, basshylary­ qyl­mystyq jaýapkershilik arqa­laı­tyny anyq. Onyń ústine ekolo­gııa­lyq apat týdyrǵany úshin de laýazymdy tulǵalar jaýap beredi», deıdi halyq qalaýlysy.

Ekologııa mınıstrligi ekolo­gııa­­lyq sý bosatýǵa baılanysty táýe­­kelderge basa nazar aýdarýy­ kerek. Sebebi Salaaralyq sý bosa­tý­­ komıssııasynyń bekitken sý bo­sa­tý kestesinde 29 sáýir – 2 mamyr aralyǵynda sýdyń bosaty­lý­­ ekpini sekýndyna 500 tekshe­ metr­ge­ deıin tómendep ketý qaýpi­ bar. Sarap­shy­lardyń sózine súıen­sek, sý bosa­týdyń mundaı kúrt­ tómendeýi Erti­s ózeniniń arna­syndaǵy jaǵa­laý­lardyń qula­ýyna alyp keledi. Bu­ǵan qosa ózen boıyndaǵy eldi me­ken­derge, atap aıtqanda, Maı aýda­nyndaǵy Qaraterek aýylyna,­ Aqqý­ly aýdany ortalyǵyna, Jele­zındegi Bashmachnoe aýylyna­ qaýip tóndiredi.

Májilis depýtattary qazirgi kú­ni Pavlodar oblysynyń bı­li­gi men merdiger uıymdar qan­sor­ǵysh­ ján­­dikterge qarsy óńdeý ju­mys­ta­ryna qaýyrt daıyndalyp­ jat­qanyn, hımııalyq jáne bıolo­gııa­lyq­ sharalardyń sapaly júrgizilýi úshin­ sý bosatýdyń kúntizbelik mer­zim­deri saqtalýy mańyzdy ról­ oınaıtynyn da eskertip otyr.­ Shybyn-shirkeıge qarsy kúres­ sharalaryn ǵylymı qoldaý toby­nyń málimetterine súıensek, óń­deý­ sharalary nátıjeli bolýy úshin­ jaıylǵan sý 15 mamyrdan ke­shik­­­peı Ertis ózeni arnasyna qaıta túsip ketýi kerek.

Pavlodar oblysy