Ulttyq bank usynǵan málimetterde qarjy quraldary ártúrli valıýtada (teńgede, AQSh dollarynda jáne eýro men Reseı rýblinde), altynda jáne qolma-qol valıýtada saqtalǵan bank depozıtteri túrinde salystyrylǵany aıtylady. Taldaý aıasynda salymshy 2022 jyldyń basynda jyl basyndaǵy aǵymdaǵy baǵam/baǵa belgileý boıynsha, odan keıin jyl sońyndaǵy baǵam/baǵa belgileý boıynsha teńgege aıyrbastaý arqyly Qazaqstan naryǵyndaǵy túrli quraldarǵa 10 000 teńge kóleminde qarajat saldy dep boljandy. Salystyrý úshin aı saıynǵy kapıtaldandyrýmen 12 aılyq tartý merzimi bar jınaq depozıtter qaraldy. Teńgelik depozıtter boıynsha eń joǵary kiristilik 2022 jylǵy jeltoqsanda 13,9%-ǵa deıin jetti (1 jyldan bastalatyn merzimi bar jınaq depozıtter boıynsha), shetel valıýtasyndaǵy depozıtter boıynsha – 1% boldy.
Taldanatyn kezeńniń basynda jáne sońynda teńgeniń AQSh dollaryna, eýroǵa, Reseı rýbline qatysty aıyrbastaý baǵamy men 1 gramm altynnyń teńgemen quny 1-kesteniń tómengi bóliginde berilgen. Qazaqstannyń aksııalar naryǵy kiristiliginiń proksı kórsetkishi retinde KAЅE men AIX ındeksteri paıdalanyldy. Salystyrý úshin S&P 500 ındeksiniń kirisi de qarastyryldy.
Syıaqynyń joǵary mólsherlemelerine baılanysty teńgelik jınaq depozıti 13,9% kóleminde mol tabys ákeldi (bul rette 2022 jylǵy 23 aqpanda tirkelgen depozıt saqtalǵan kezdegi 10%-dyq memlekettik syılyqaqyny eskerip, jınaq salymynyń kiristiligi 24,1%-dy quraýy múmkin edi).
Aýqymdy kiris pen teńgeniń AQSh dollaryna qatysty aıyrbastaý baǵamy ózgerýin eskere otyryp, aqshany dollarlyq salymdarǵa ornalastyrý 7,9%-dyq kiris ákeldi. Bul derekter baǵamdyq ózgeristerge baılanysty – 2022 jyly teńge AQSh dollaryna qatysty 431,67-den 460,98-ge deıin álsiredi.
Rýbldegi salymdar 12,6%-dyq kiris berdi. Bul teńgedegi jınaq depozıtiniń kiristiliginen 1,1 ese az. 2022 jyly ımporttyń aıtarlyqtaı qysqarýymen qosa, RF-da engizilgen kapıtal qozǵalysyn baqylaý sharalary, energııa resýrstaryn qosa alǵanda, negizgi eksporttyq taýarlardyń joǵary baǵasy aıasynda, rýbldiń AQSh dollaryna qatysty baǵamy edáýir nyǵaıýyna baılanysty teńge Reseı rýbline qatysty 5,77-den 6,43-ge deıin álsiredi.
Nomınaldy kiristilik deńgeıi boıynsha qolma-qol Reseı rýblindegi jáne AQSh dollaryndaǵy jınaqtar tur, olardyń kiristiligi, tıisinshe, baǵamdyq ózgerister esebinen 11,4% jáne 7,1% bolar edi.
Altynǵa salynǵan ınvestısııanyń áleýetti qaıtarymy 7,2% boldy. Baǵaly metaldyń baǵasy naryqtaǵy qubylmalylyqqa áser etken geosaıası jáne ekonomıkalyq oqıǵalarǵa baılanysty turaqty aktıvterge joǵary naryqtyq suranys jaǵdaıynda 2022 jyly 1 gramm úshin 24 970,91 teńgeden 26 757,56 teńgege deıin ósti.
QR EDB eń joǵary mólsherlemeni jáne baǵamdyq ózgeristi eskere otyryp, depozıtte salymdardy eýromen saqtaý 2,1% deńgeıinde, teńgeniń eýroǵa qatysty 487,79-dan 492,86-ǵa deıin álsireýi saldarynan qolma-qol eýromen saqtaý 1,0% kiris ákeldi.
Jalpy, mamandardyń birazy qarajatty saqtaýda mýltıvalıýtalyq sebet ashý qajet dese, endi biri dollardy yǵystyrý úshin teńgelik depozıtterdiń kólemin arttyrý qajet desti. Bul rette qarjygerler mynadaı keńester usynady:
A) Aqshany qaı valıýtada jáne qandaı mólsherde saqtaý kerek ekenin túsiný úshin sońǵy úsh jyldaǵy valıýta baǵamynyń qalaı ózgergenin zerttep otyrý kerek.
Á) О́kinishke qaraı, kapıtaldy qolma-qol aqsha retinde saqtaý ınflıasııadan qutqarmaıdy, sondyqtan jıǵan aqshańyz qalaı saqtasańyz da jyl saıyn shamamen 5 paıyzǵa qunsyzdanyp otyrady. Bul ishki naryqtaǵy qalyptasqan jaǵdaıǵa baılanysty bolǵandyqtan budan qoryqpaý kerek.
B) Qarjyny saqtaýda eń bastysy - bankti durys tańdap alý. Aqshańyzdy reıtıngisi joǵary bankterde ustańyz da únemi reıtıngteriniń ózgerýin baqylap otyryńyz.
V) Bırjada otyrǵan on sarapshynyń tek qana bireýiniń boljamy iske asady. Olaı bolsa sizdiń qolyńyzda tek qana ótken jyldardyń tájirıbesine súıenýińiz ǵana qalady. Sondyqtan sizderge usynarym – aqshalaryńyzdy: 30-30-40 qaǵıdasymen saqtaǵan jón. Bul degenińiz jıǵan qarjyńyzdyń 30 paıyzy dollar; 30 paıyzy evro nemese ıýan; qalǵan 40 paıyzyn teńge túrinde saqtaǵanyńyz durys. Teńgege basymdyq berý sebebim – ulttyq valıýtamyz retinde aqsha-nesıe saıasatyn júrgizý qajettiligi týyndaıtyndyqtan, zańdylyq boıynsha osylaı etý mańyzdy. Jıǵan tergenińizdiń 40 paıyzy mindetti túrde ulttyq valıýtada bolýy tıis. Sebebi qandaıda bir jaǵdaı týsa Úkimet ulttyq valıýtada jıǵan qarjyńyzdy qaıtaryp berýge kepildik bere alady. Al bul senimdilikti arttyra túsetin tásil.
