Sýretti túsirgen avtor
Byltyr Shyǵys Qazaqstanda zańsyz alynǵan nemese paıdalanylmaı kelgen 100,6 myń gektar jer memleket menshigine qaıtarylsa, onyń 6,4 myń gektary Altaı, Zaısan, Kúrshim, Ulan aýdandarynda turǵyndar ıgiligine qaıta berildi. Sáýir aıynyń basynda Ulan aýdany, Gagarıno aýylynyń birqatar turǵyny «Jer amanaty» komıssııasyna aýyl irgesinen jaıylym berilýin surap, ótinish jazǵan. «О́tinish jazýdaǵy sebebimiz, biz Gagarıno aýylynyń turǵyndary aýyldyń ońtústik bóligine irgeles jatqan jer telimine egin egýge qarsymyz! Sebebi, bul jer telimi aýyldaǵy iri qara mal tabynynyń jaıylatyn aýmaǵy bolyp sanalady. Aýyl turǵyndarynyń negizgi kúnkóris kózi mal sharýashylyǵy bolǵandyqtan, bizge árbir gektar jaıylymdyq jerdiń mańyzy zor. Sondyqtan, bul jer teliminiń qandaı da bir múddeli taraptarmen egistik alqaby retinde paıdalanýyn qalamaımyz. Kerisinshe, aýyl mańyndaǵy jaıylymdyq jer aýmaǵynyń keńeıýin quptaımyz», dep aýyl azamattary qol qoıysqan.
Malmen jan baǵyp otyrǵan turǵyndardyń máselesi birden nazarǵa alynyp, Ulan aýdan ákimdigimen birge «Jer amanaty» komıssııasynyń ókilderi Gagarıno aýyly turǵyndarymen kezdesý ótkizdi. Kezdesýde de aýyldyqtar hatta kórsetilgendeı, jaıylymnyń tarlyǵyn aıtqan. Ras, jazdyń kúni mal jaıý úshin turǵyndar saı-salany, qoıyn-qolatty aralap keter edi. Bıyl jaıylym keńeıetin sekildi. Aryz túsken soń araǵa eki aptadaı ýaqyt salyp, Ulan aýdany ákimdigi jaıylym máselesiniń sheshilgendigin jetkizdi.
– Aýyldyń ońtústik jaǵynda mal jaıýǵa 700 gektar egistik jer bólindi. Aldaǵy ýaqytta turaqty jaıylymǵa aýystyrý josparlanyp otyr. Al qalǵan 1100 gektar egistik jer Jartas sý qoımasynyń sýarý júıesine tıesili. Sonymen qatar halyqty jaıylymdyq jermen qamtamasyz etý úshin Gagarıno aýylynyń aınalasyna aýdannyń bosalqy jerlerinen qosymsha 1515 gektar jer bólindi, – dedi Ulan aýdany ákiminiń orynbasary Rınat Bolatqan.
Statıstıkalyq derekterdi paraqtasaq, Gagarıno aýylyna 2620 gektar jer tıesili eken. Onyń 2200 gektary negizi ýchaske bolsa, 420 gektary jolaqpen belgilenip qoıǵan. Negizgi ýchaskege aýyl turǵyndary mal jaıady. Ruqsat etilgen. Al shaǵyn kóldiń mańyndaǵy 625 gektar jer bos jatyr. Bul aımaqtyń shyǵysynan Jartas ózeni aǵyp jatsa, jaıylymnyń batysynan Quryq ózeni jyljıdy. Demek, shóbi shúıgin. Gagarıno aýylynda jalpy sany 1135 bas iri qara, 981 qoı-eshki, 744 bas jylqy bar desek, jaıylymnyń tarlyq etip kelgeni de jasyryn emes. Sebebi, bir bas iri qara úshin 4,5 gektar jaıylym qajet. Jylqy 5,4 gektarǵa jaıylady. Aıtqandaı, byltyr Ulan aýdany boıynsha zańsyz nemese paıdalanylmaı kelgen 21 myń gektar jer memleket menshigine qaıtarylǵan. Onyń 558 gektary shabyndyq eken. Al 5300 gektar jer aýyl shegine qosylǵan.
Jalpy, myńdaǵan gektar jer memleket menshigine qaıtarylǵandyǵyn aıtyp neshe márte jazdyq. Alaıda sol jerdiń halyq ıgiligine berilgendigi týraly ún qatpaǵan edik. Jybyrlaǵan sannan góri istiń shynaıylyǵyna kóz jetkizbek bolyp, jaıylymnan tarshylyq kóre júrip, jerge qol jetkizgen azamattardy surastyrǵanbyz. Solardyń biri Ulan aýdany Bozanbaı aýylynyń turǵyny Alǵabek Tynymhan eken. Onyń aıtýynsha, mal sany kóbeıgen soń jaıylym jetińkiremeı memleketten qosymsha 500 gektar jer alǵan.
Shyǵys Qazaqstan oblysy