Elimizde bıznesti qorǵaý salasy túbegeıli jańǵyrǵaly tur. Bas prokýror Berik Asylovtyń sózinshe, qazir múddeleri qozǵalǵan bıznes sýbektilerine aýdıt qorytyndylarymen tanysýǵa jáne shaǵymdaný quqyǵyn berý máselesi zańnamalyq turǵyda rettelgen. Buǵan qosa kásipkerlerge qatysty salyq buıryqtaryn shyǵarýdyń jáne fıskaldyq organnyń baqylaý-kassalyq mashınalardy qoldaný máseleleri boıynsha tekserý júrgizýdiń, sondaı-aq ákimshilik jaza qoldanýdyń zańsyz tájirıbesi toqtatylypty.
«Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasymen prokýrorlyq qadaǵalaý kásipkerlerdiń jáne ınvestorlardyń máselelerin tıimdi sheshýge baǵyttalǵan. Osyndaı sharalardyń biri – ótken jyly qyrkúıektegi forýmnyń nátıjesi boıynsha bıznesti qorǵaý jónindegi birlesken is-sharalardyń keshendi jospary qabyldandy. Onda bıznes ókilderin mazalaıtyn ózekti máseleler qamtylǵan. Barlyǵy 44 is-shara. Iаǵnı salyqtyq ákimshilendirý máselelerinen bastap, olardyń quqyqtaryna nuqsan keltiretin kez kelgen deńgeıdegi aktilerdiń kúshin joıýǵa deıin. Naqty keıster qamtylǵan osy is-qımyl josparyn iske asyrýǵa 21 memlekettik organ jumyldyrylǵan», dedi Berik Asylov.
Is-sharaǵa «Atameken» ulttyq palatasy prezıdıýmynyń tóraǵasy Raıymbek Batalov, Qazaqstan kásipkerleriniń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi ýákil Rýstam Júrsinov, Joǵarǵy sot, ortalyq vedomstvolar men mınıstrlikterdiń basshylary qatysty. Jıynda bıznes-ombýdsmen Rýstam Júrsinov prokýratýra organdarymen yntymaqtastyqtyń tıimdiligin atap ótti. Buǵan qosa memlekettik organdardyń is-áreketteri men sheshimderindegi olqylyqtardy tizbektedi.
«2015 jyly shaǵymdardyń jalpy sany shamamen 175 myń bolsa, 2022 jyldyń 7 aıynda 70 myń shaǵym túsken. 2022 jyly ádilet organdaryna memlekettik mekemelerdiń áreketi men áreketsizdigine baılanysty 20 myńnan asa talap aryz tústi. Barlyq aryzdyń 54 paıyzy – ortalyq atqarýshy, 38 paıyzy jergilikti atqarýshy organdarǵa túsken. Bıznes kóbinese memlekettik organdardyń tekserýlerine, aıyppuldarǵa jáne memlekettik satyp alýǵa shaǵymdanady. Tekserýlerge toqtalsaq, bıyldan bastap barlyq táýekeldi avtomattandyrýǵa múmkindik beretin júıeniń normasy kúshine endi. Avtomattandyrý bolmaǵan jaǵdaıda memlekettik organdar baqylaýdaǵy sýbektiler sanynyń 5%-dan aspaıtyn mólsherin tekserýge quqyly. Basqasha aıtqanda, bıyldan bastap tekserýlerdiń 95%-yn osy sıfrlyq júıe anyqtaýy kerek. Biraq qazir salalyq táýekelderdi basqarý júıesiniń basym bóligi áli jasalyp jatyr. Úkimet basshysy memlekettik organdarǵa bul jumysty 2023 jyldyń naýryzyna deıin aıaqtaýdy tapsyrdy. Bul suraq memlekettik baqylaýdy avtomattandyrý máselesin tejeıdi. Bul túbegeıli másele – eger bári avtomattandyrylǵan bolsa, biz zańsyz tekserýlerge qatysty shaǵymdardyń sanyn edáýir azaıtamyz», dedi kásipkerlerdiń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi ýákil.
Sondaı-aq Rýstam Júrsinov bızneske qatysty ákimshilik óndiristiń ósýine qatysty alańdaýshylyǵyn bildirdi. Onyń paıymdaýynsha, byltyr ár úshinshi kásipker quqyq buzýshy bolǵan. О́ıtkeni 2015 jyly 253 myń derek bolsa, 2022 jyly olardyń sany 602 myńǵa jetken.
«2022 jyly bıznes sýbektileriniń jalpy sany 1,8 mln bolǵanyn eskersek, árbir úshinshi kásipker quqyq buzǵan. Memlekettik retteý adamdardyń ómiri men densaýlyǵyna, ekologııaǵa, quqyqtyq tártip pen adamgershilikke qaýip tóngen jaǵdaıda ǵana júrgizilýge tıis», dep oıyn túıindedi bıznes-ombýdsmen.
Bas prokýror Berik Asylov kásipkerlerdiń quqyǵyn qorǵaý jónindegi ýákildiń sóziniń jany bar ekenin aıtyp, osy baǵytta qordalanǵan máseleler bar ekenin jasyrmady.
«Ras, jergilikti jerlerde ákimshilik kedergiler bar. Bul problema sol aımaqtaǵy kásipkerler men ınvestorlar úshin de óte ózekti. Shyn máninde, óńirlerdegi ákimdikter, baqylaýshy organdar bıznes pen ınvestorlarǵa qolaıly jaǵdaı jasaýǵa tyryspaıdy. Birneshe ret kezdesý ótkizdim. Kásipkerler men ınvestorlar másele baryn aıtady. Ýákiletti organdar, onyń ishinde ákimnen bastap barlyq bólimshege deıin kásipkerge qalaı kómektesýge bolatynyn oılap bas qatyrmaıdy. Barlyǵy bıýdjet qarajatyn paıdalaný esebinen eski tásilmen jumys isteıdi. Al keıbir qaltaly azamattarǵa tek jer men ınfraqurylym qajet. Jergilikti ákimdikter olarǵa bermeıdi. «Qaıda barsaq ta barlyq jer bos emes!» dep jan aıqaılaryn jetkizdi. Jumysty júıeleý kerek. Osyǵan baılanysty oblys prokýrorlaryna bıznes pen ınvestorǵa táýlik boıy quqyqtyq keńes berýdi tapsyramyn», dedi Bas prokýror.
Aıta keteıik, qadaǵalaý aktileri boıynsha 21 myńnan astam salyq buıryqtarynyń jáne 13 myń atqarýshylyq óndiristiń kúshi joıylǵan. 1 260 bıznes sýbektisi ákimshilik jaýapkershilikten bosatylypty. Al 150 memlekettik kirister organdarynyń qyzmetkeri men sot oryndaýshylar, onyń ishinde 24 basshy jazalanǵan.
Sondaı-aq naýryz jáne sáýir aılarynda quzyrly organdardyń adal bıznes ókilderine tizesin batyrýyn doǵarý úshin Bas prokýratýranyń narazylyqtary boıynsha densaýlyq saqtaý, aýyl sharýashylyǵy, ekologııa, qarjy, ındýstrııa jáne ınfraqurylymdy damytý mınıstrlikterine 2 myń kásipkerge barýmen profılaktıkalyq baqylaý júrgizý týraly 9 buıryǵynyń kúshi joıylǵan. Búginde jalpy 4,5 myńnan astam zańsyz tekserýler men baqylaýdyń ózge de nysandarynyń joly kesilgen.
