Úkimet • 26 Mamyr, 2023

Abaı oblysy: О́rtti sóndirýge barlyq kúsh jumyldyryldy

217 ret kórsetildi

Premer-mınıstr Álıhan Smaıylovtyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyry­synda kún tártibinen tys Abaı oblysynyń Borodýlıha aýdanyndaǵy iri tabıǵı órtti joıý máselesi qaraldy.

Abaı oblysy: О́rtti sóndirýge barlyq kúsh jumyldyryldy

Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»

Osy másele boıynsha Semeı obly­synyń ákimi Nurlan Uranhaev, Tóten­she jaǵdaılar birinshi vıse-mınıstri, general-maıor Ibragım Kúlshimbaev jáne ekologııa vıse-mınıstri Galıdýlla Azıdýllın baıandama jasady.

 

О́rt aımaǵynda tótenshe jaǵdaı jarııalanady

Abaı oblysynyń ákimi habarlaǵandaı, bıylǵy 25 mamyrdaǵy jaǵdaı boıynsha ormandaǵy órtti sóndirý erekshe ba­qy­laý­ǵa alynyp, jedel shtabtyń ju­mysy keńeıtildi. О́rt oshaqtaryn són­di­rý ju­mys­tary júrgizilip jatyr.

«Orman alqabyndaǵy ekpindi jel men sýly-batpaqty jerler órt sóndirý jumy­syna kedergi keltirip, aýyr tehnıkanyń qozǵa­lýyn qıyndatady. О́rt sharpyǵan aımaq­tyń aýdany 3,5 myń gektardy quraı­dy. Orman órtin sóndirýge 201 tehnı­ka, 8 tikushaq, 1 órt sóndirý poıyzy jáne jeke quramnyń 852 adamy jumyl­dy­rylǵan. Búgin Borodýlıha aýdany­nda tótenshe jaǵdaı jarııalanady. Eldi mekenderge qaýip tónip turǵan joq, alaıda qaýipsizdik maqsatynda 277 adam óz betinshe týystaryna evakýasııalandy», dedi N. Uranhaev.

Tonaý faktilerin boldyrmaý úshin evakýasııalaý ornynda 20 adamnan tura­tyn polısııa qyzmetkerleriniń kezek­shiligi uıymdastyryldy. Shuǵyl kóshi­rý jaǵdaıynda Borodýlıha aýylynda 331 orynǵa 3 evakýasııalyq pýnkt daıyndaldy. Orman órtin sóndirý jumystary jalǵasyp jatyr jáne baqylaýda.

Tótenshe jaǵdaılar mınıstriniń birinshi orynbasary general-maıor Ibra­gım Kúlshimbaev qazirgi ýaqytta respýb­lı­ka­lyq jáne oblystyq deńgeılerde jedel shtabtar jumys istep turǵanyn, Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginen oqıǵa ornynda vıse-mınıstr jetekshilik etip turǵanyn baıandady.

«Bastapqy kezeńde órtti joıý úshin 434 adamnan turatyn ortalyq memlekettik jáne jergilikti atqarýshy organdardyń (TJM, IIM, ETRM, QTJ, jergilikti atqarýshy organdar jáne oblystyń kommýnaldyq qyzmetteriniń) ókilderi, 109 tehnıka, 2 áýe kemesi jáne 1 órt poıy­zy kirgen azamattyq qorǵaýdyń memle­kettik júıesiniń kúshteri men quraldarynyń toby jasaqtaldy» dedi I. Kúlshimbaev.

Jedel jaǵdaıdyń nasharlaýyna baı­la­nysty keshe Respýblıkalyq jedel shtab­tyń otyrysy ótip, onda memlekettik organdarǵa tıisti mindetter júkteldi.

Ekologııa mınıstrligine órt sóndirý je­tekshisi retinde kómektesý úshin Tó­ten­­she jaǵdaılar jáne Qorǵanys mı­nıstr­likteriniń kúshteri men qural­dary qosymsha jiberildi.

Máselen, búgingi tańda órtti sóndirýge TJM, IIM, ETRM, QM, QTJ, jergilikti atqarýshy organdary men oblystyq kommýnaldyq qyzmetteriniń kúshteri men quraldary jumyldyrylǵan. Tilsiz jaýdy aýyzdyqtaýǵa 8 tikushaq tartyldy, onyń  3-eýi TJM, 3-eýi QM, 2-ýi ETRM-ge tıesili.

Búgin tańerteń 2 áýe kemesi bardy.

«О́rt sóndirý úshin 10 tikushaqtyń 8-i sý aǵyzý qurylǵysymen, 2-ýi barlaý jáne desanttardy jetkizý úshin paıdalanylady. Jaǵdaı baqylaýǵa alyndy, órtti oqshaýlaý jáne joıý boıynsha barlyq sharalar qabyldanýda» dedi I. Kúlshimbaev.

О́z kezeginde Ekologııa vıse-mınıstri Galıdýlla Azıdýllın 2023 jylǵy 22 mamyrda saǵat 15:13-te baqylaý muna­ra­synyń órt kúzetshisi «Semeı ormany» tabıǵı rezervatynyń aýmaǵynda órtti anyq­taǵanyn habarlady. Aldyn ala aqparat boıynsha, órt Reseı Federa­sııa­sy­nyń irgeles aýmaǵyndaǵy dala órti saldarynan oryn alǵan.

«Jeldiń ekpini saldarynan ormanda órt alańy lezde 50-70 gektarǵa deıin ulǵaıdy, órt sóndirý avtomobılderi, traktorlar jáne jeke quramnyń 84 adamy birden órt ornyna shyqty. 23 mamyr kúni tańerteń órttiń taralýy toqtatyldy, janý oshaqtary sóndirildi. Alaıda, saǵat 12:21-de soltústik-batysyndaǵy 20 m/s-qa deıin kúsheıgen ekpindi jeldiń sal­darynan órt qaıta bastalyp, 103-shi oramdaǵy tóselgen mıneraldanǵan jo­laq­ty kesip ótip, joǵary órtke aýys­ty», dedi G. Azıdýllın.

Mınıstrlikten 75 tehnıka jáne 252 adam jumyldyryldy.

Aldyn ala júrgizilgen barlaý derek­teri­niń negizinde orman órtin sóndirý­di tıimdi uıymdastyrýdy qamtamasyz etý úshin órttiń taktıkalyq jospary jasaldy.

«Árbir barlaýdan keıin órttiń túri men kúshi, ormannyń eń qaýipti jáne qundy ýchaskeleri, sý aıdyndary, órttiń taralýyn toq­tatatyn nemese kúıdirý úshin tirek je­lisi retinde qyzmet etetin bógetter, son­daı-aq mundaı tosqaýyldar nemese tirek jolaqtar jasalýy tıis oryndar belgilenedi. Orman órtterin sóndirýdiń negizgi jerústi ádisteri qoldanylyp jatyr. Bul tómengi órttiń shetterin saba­laý nemese oǵan topyraq shashý, jer óńdeıtin qu­raldardyń kómegimen mıneral­dan­dy­­rylǵan jolaqtar tartý jáne orlar qazý, órtterdi áýe jáne jerden sóndirý ádisterin qoldaný. Mınıstrlik órtti oq­shaý­laý jáne joıý úshin barlyq qajetti sharalardy qabyldaýda», dep túıindedi G. Azıdýllın.

Máseleni qorytyndylap, tıisti shuǵyl tapsyrmalar bergen Premer-mı­nıstr Álıhan Smaıylov óńirlerdiń órt qaýip­sizdigine daıyndyq máselesi ótken Úkimet otyrysynda ǵana qaralǵanyn eske saldy.

«Kórip otyrǵanymyzdaı, qaýip óte joǵary. Eń bastysy, eldi mekenderge qater tónip turǵan joq. О́rt tolyq ba­qy­laýǵa alyndy. Endi ony oqshaýlap, toly­ǵy­men sóndirý kerek. Bul – ákimdik pen Tótenshe jaǵdaılar jáne Ekologııa mınıstrlikteriniń ortaq mindeti», dedi Álıhan Smaıylov.

Ol sondaı-aq Abaı oblysyna órt són­di­rý kúshteri men tehnıkalaryn jibe­rip, kómek kórsetken óńirlerge Úki­mettiń aty­nan alǵysyn bildirdi.

«Ekologııa mınıstrligi Tótenshe jaǵ­daı­lar mınıstrligimen birlesip, órt oshaq­­taryn tolyǵymen joıyp, keltiril­gen za­laldy baǵalaý úshin «Semeı ormany» rezer­vatynyń aýmaǵyna tekserý jumys­taryn júrgizýi qajet», dep atap ótti Úkimet basshysy.

 

2,8 mln bala ári demalady, ári em alady

Úkimet otyrysynda 2022-2023 jylǵy oqý jylynyń aıaqtalýy jáne kanıkýl kezinde balalardyń saýyqtyrý demaly­syn, bos ýaqytyn jáne eńbekpen qamty­lýyn uıymdastyrý máselesi qaraldy.

Oqý-aǵartý mınıstri Ǵanı Beısembaev bıyl oqý jylyn 3,7 mln-nan astam oqýshy aıaqtaıtynyn aıtty. Atap aıtqanda, 11-synypty 172 myń túlek bitiredi, onyń ishinde «Altyn belgige» úmitkerler sany – 6,8 myń túlek. Qorytyndy emtıhandar 9-synyp úshin 4 pán boıynsha 2-13 maý­sym aralyǵynda, al 11-synyp úshin 5-19 maý­sym aralyǵynda 5 pán boıynsha ótedi.

Jazǵy demalyspen jáne saýyqtyrý sharalarymen 1-10 synyp oqýshylarynyń 85%-dan astamy, ıaǵnı áleýmettik osal sanattaǵy 500 myńǵa jýyq balany qosa alǵanda, shamamen 2,8 mln bala qam­tylady dep josparlanyp otyr. Qa­zir­gi ýaqytta jazǵy lagerlerde aldaǵy maý­symǵa daıyndyq boıynsha belsendi ju­mys júrgizilýde. Jalpy 218 qala syr­tyn­daǵy jáne 10 myńnan astam mektep janyndaǵy beıindi jáne shatyr lager­leri oqýshylarǵa óz esigin aıqara ashady.

Mádenıet jáne sport mınıstri Ashat Oralovtyń aıtýynsha, jazǵy demalys aıasynda balalar úshin mádenıet salasy boıyn­sha 500-den astam, sport jáne týrızm salasy boıynsha 300-den astam is-shara uıymdastyrylmaq. Atap aıtqanda, bul – murajaılar men kıeli oryndarǵa tegin ekskýrsııalar, kitaphanalardy aralatyp, spektakl kórsetý, túrli festıvaldar men baıqaýlar uıymdastyrý.

Budan basqa respýblıkanyń barlyq óńirinde balalarǵa baǵyttalǵan týrıstik ónimder jelisi keńeıtiletin bolady. Sonymen qatar Kids Go Free otbasylyq týrızm baǵdarlamasyn iske asyrý jal­ǵa­sady, onyń aıasynda týrıstik paket ishinde balalardyń ushaq bıletteriniń quny sýbsıdııalanady. Birinshi jyldyń qorytyndysy boıynsha bul qyzmetti 1,5 myń bala paıdalandy, 700-ge jýyq otbasy 70 mln teńge únemdedi. Bıyl 2 myńnan astam bala osy baǵdarlamamen qamtylady dep kútilýde.

Balalardy saýyqtyrý jáne demalys oryndarynda sanıtarlyq-epıdemıo­logııalyq talaptardy saqtaý jónindegi sharalar týraly densaýlyq saqtaý mınıstri Ajar Ǵınııat baıandama jasady. О́ńirlerde júrgizilip jatqan jumystar týraly Astana qalasynyń ákimi Jeńis Qasymbek, Mań­ǵystaý oblysynyń ákimi Nurlan Noǵaev jáne Ulytaý oblysynyń ákimi Berik Ábdiǵalıuly aıtyp berdi.

Máseleni túıindegen Premer-mı­nıstr Álıhan Smaıylovtyń aıtýynsha, memleket ınfraqurylymdy damytý, bilim sapasyn kóterý, tárbıe jumysyn kúsheıtý, balalardy qosymsha bilimmen qamtý baǵytynda júıeli túrde tıisti jumystardy júrgizýde.

«Birneshe kúnnen keıin kezekti oqý jyly aıaqtalyp, balalar jazǵy demalysqa shyǵady. Ony paıdaly ári qyzyqty ótkizgisi keledi. Sondyqtan biz bala den­saýlyǵyn nyǵaıtýǵa, bilimderin tolyq­tyryp, jaqsy demalýyna jaǵdaı jasaýy­myz kerek», dedi Álıhan Smaıylov.

Úkimet basshysynyń aıtýynsha, ba­la­­lardyń sport seksııalaryna jáne shyǵarmashylyq úıirmelerge tegin barýyna múmkindik berý úshin jergilikti bıýdjetten 93 mlrd teńge bólindi. Oqý­shy­larǵa arnalǵan 50 saýyqtyrý lagerin, 100 ınnovasııalyq shy­ǵar­mashylyq orta­ly­ǵyn salý boıyn­sha jumystar bas­talyp ketti. Bul nysan­dardyń qury­ly­sy 2026 jyly aıaqtalýy qajet.

Sonymen qatar Premer-mınıstrdiń aıtýynsha, óńirlerde balalardyń jazǵy demalysy men bos ýaqyttaryn tıimdi ótkizý isi kóp jaǵdaıda formaldy túrde uıymdastyrylady.

«Áserli, maǵynaly is-sharalar az. Kóbine sapasy syn kótermeıdi. Aýyl balalaryna da qajetti deńgeıde kóńil bólinbeıdi», dedi Álıhan Smaıylov.

Úkimet basshysy balalardyń jazǵy de­malysyn uıymdastyrý kezinde kóp­tegen mańyzdy máselelerdi eskerý qajet­tigin aıtty. Ásirese, balalarǵa arnalǵan buqaralyq is-sharalar, sonyń ishinde qorytyndy emtıhandar bekitilgen kestege sáıkes sapaly ótýi tıis.

«Jazǵy demalysta balalardyń qaýip­siz­digi basty nazarda bolýy kerek. Ishki ister, Tótenshe jaǵdaılar, Oqý-aǵartý, Densaýlyq saqtaý mınıstrlikteri, óńir ákim­deri tıisti qyzmetterdiń turaqty ju­mysyn qamtamasyz etýi qajet», dedi Úkimet basshysy.

Osy oraıda ákimder jaz aılarynda oqý oryndaryndaǵy qaýipsizdik júıe­lerin jańǵyrtyp, jabdyqtaý ju­mys­ta­ryn kúsheıtýi tıis.

Premer-mınıstr óńir ákimdikterine áleý­mettik osal toptaǵy balalardyń jaz­ǵy demalysyn uıymdastyryp, olardy saýyqtyrý sharalarymen barynsha qam­tý­dy tapsyrdy.

«Aýyl balalarynyń bos ýaqytyn tıimdi ótkizý erekshe nazarda bolýy kerek. Olar úshin sport alańdary men damý ortalyqtaryn jabdyqtap, oıyn-saýyq, mádenı is-sharalardy uıymdastyrý qajet», dedi Álıhan Smaıylov.

Sonymen qatar Úkimet basshysy shalǵaı eldi mekenderde balalardyń den­saýlyǵyna skrınıng jasaý, stomato­lo­gııa­lyq tekserý júrgizý úshin jyljyma­ly medısınalyq pýnktterdiń jumysyn uıymdastyrý kerektigin aıtty. Odan bó­lek qoǵamdyq oryndarda balalardyń ta­maqtaný sapasyn baqylaý, tamaqtaný jáne oıyn-saýyq ortalyqtaryndaǵy sanıtarııalyq jaǵdaıdy qamtamasyz etý mańyzdy ekeni aıtyldy.

Máseleni qorytyndylaı kele, Álıhan Smaıylov ishki týrızmdi damytý sheń­berinde ekskýrsııalyq-tanymdyq is-sha­ralardy uıymdastyryp, balalardyń tabı­ǵat aıasyna saıahattaryn kóbeıtip, kanıkýl kezinde oqýshylardyń mýzeılerge, teatrlarǵa, qoryqtarǵa, ulttyq parkter men sporttyq obektilerge tegin barýlaryn qamtamasyz etýdi tapsyrdy.