Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Indeks zeınetaqy júıesiniń turaqtylyǵy men jetkiliktigin keshendi baǵalaýǵa arnalǵan. Ol úsh qosalqy ındeksten quralyp, 1-den 7-ge deıingi shkala boıynsha baǵalanatyn 40 parametrdi eskeredi, munda 1 eń jaqsy nátıjeni bildiredi. Esep 2023 jyldyń naýryz aıyndaǵy sońǵy qoljetimdi derekterge negizdelgen.
«Allianz» baǵalaýy boıynsha, eń úzdik zeınetaqy júıesi bar el 2,2 upaımen Danııa boldy. Odan keıin 2,6 upaı jınaǵan Nıderland pen Shvesııa, artynsha 2,8 upaımen Jańa Zelandııa, sondaı-aq árqaısysy 2,9 upaımen AQSh, Taıvan jáne Izraıl aldyńǵy saptan oryn aldy. Belgııa men Avstralııanyń zeınetaqy júıesi 3 upaıǵa baǵalandy. Al Ońtústik Koreıa, Lıýksembýrg, Shveısarııa jáne Ulybrıtanııa elderiniń baǵasy ‒ 3,1 ball.
О́z kezeginde Qazaqstannyń jalpy ındeksi 3,5 tarmaqty qurady, bul jalpy eldik kórsetkishten (3,6 ball) joǵary. Elimiz TMD-daǵy kórshilerimizdi, sonyń ishinde Reseıdi ǵana emes, Ispanııa, Chılı, Sıngapýr, Birikken Arab Ámirlikteri, Slovakııa, Chehııa, Vengrııa, Túrkııa jáne basqa da elderdi basyp ozdy. Bul nátıjeler Qazaqstannyń zeınetaqy júıesi «Allianz» taldaǵan basqa eldermen salystyrǵanda zeınetaqy turaqtylyǵy men barabarlyǵy boıynsha ortashadan joǵary ekenin bildiredi.
«Allianz» baıandamasynda halyqtyń qartaıýy máselesine basa nazar aýdarylady, óıtkeni bul demografııalyq prosess ‒ álemdegi zeınetaqy júıeleri úshin negizgi problemalardyń biri. 2050 jylǵa qaraı álemde shamamen 1,6 mıllıard adam 65 jastan asqan jáne onyń 1 mıllıardqa jýyǵy Azııada (negizinen Úndistan men Qytaıda) bolady dep boljanýda. Jahandyq ómirdiń ortasha uzaqtyǵy 2023 jylǵy 73,4 jastan 2050 jylǵa qaraı 77,2 jasqa deıin artady. Sondyqtan uzaq merzimdi qarjylyq turaqtylyqty qamtamasyz etý jáne bolashaq urpaqqa artyq salmaq túsirmeý úshin zeınetaqy júıesin demografııalyq ózgeristerge daıyndaý óte mańyzdy. Bul jahandyq úrdis Qazaqstanǵa da qatysty.
Sonymen qatar BUU boljamy boıynsha, Qazaqstanda qarttyqtyń demografııalyq júkteme ındeksi de artady. Mysaly, 2022 jyly bul koeffısıenttiń máni 12,9%-dy qurady. 2025 jylǵa qaraı araqatynas 14,1%-ǵa, 2030 jylǵa qaraı – 15,9%-ǵa, 2040 jylǵa qaraı – 17,1%-ǵa, 2050 jylǵa qaraı – 19%-ǵa jetedi. Dál osy sebepti álemniń kóptegen elderi, sonyń ishinde bizdiń elimiz de jınaqtaýshy zeınetaqy júıesine kóshti. Bıyl respýblıkamyzdyń jınaqtaýshy zeınetaqy júıesi óziniń 25 jyldyǵyn atap ótýde.
Jalpy, elimizde jyldan-jylǵa zeınetaqymen qamtamasyz etý boıynsha barlyq negizgi kórsetkishterdiń serpindi ósýi baıqalady. Atap ótsek, osy jyldyń 1 mamyryndaǵy jaǵdaı boıynsha el azamattarynyń BJZQ-daǵy jınaqtalǵan zeınetaqy qarajaty bir jyl ishinde 21,1%-ǵa artyp, 15,7 trln teńgege jetti. Bul qaralyp otyrǵan kezeńdegi sońǵy jyldardaǵy eń joǵary ósim. О́ńirlik turǵyda azamattardyń zeınetaqy jınaqtarynyń eń kóp mólsheri Almaty men Astanaǵa tústi: tıisinshe 2,97 trln jáne 1,41 trln teńge. Úzdik úshtikti Qaraǵandy oblysy japty: 1,24 trln teńge.
2023 jyldyń tórt aıynyń qorytyndysy boıynsha BJZQ-ǵa aýdarylǵan jarnalardyń kólemi 663,3 mlrd teńgege jetti, bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 27%-ǵa artyq (2022 jylǵy qańtar-sáýirde – 523,5 mlrd teńge). Mindetti zeınetaqy jarnalary boıynsha soma bir jylda 26,8%-ǵa ósip, 631,1 mlrd teńgege, mindetti kásiptik jarnalar boıynsha – 24,2%-ǵa, 31,6 mlrd teńgege, erikti zeınetaqy jarnalary boıynsha – 73%-ǵa, 690,4 mln teńgege deıin ósti.
Elimizdiń zeınetaqy júıesi qart adamdardy zeınetkerlikke shyqqannan keıin laıyqty ómir súrý quraldarymen qamtamasyz etýge baǵyttalǵan turaqty damýdy kórsetedi. Buǵan BJZQ-nyń resmı derekteri de, halyqaralyq baǵalar da dálel.
