Em izdep jer asqan týrısterge elimiz qanshalyqty tartymdy?

Elorda em ordasyna aınalyp keledi

Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń bizge bergen málimeti boıynsha, ót­ken jyly elimizdiń medısınalyq uıym­darynda shet memleketterden 3 884 pasıent kelip emdeldi. Olardyń 85%-na, ıaǵnı 3 303 adamǵa shuǵyl túrde medı­sınalyq kómek kórsetilse, 15%-y – 581 adam josparly túrde em qabyldaǵan. Bul burnaǵy jyl­darǵa qaraǵanda, basqa jaqtan kelip emdelýshilerdiń sany artyp jatqanyn kórsetedi.

Jalpy, qazirgi ýaqytta álemde medı­sınalyq týrızm sektorynyń ósý qar­qyny basqa týrıstik segmenttermen salys­tyrǵanda edáýir joǵary. Búginde medısınalyq týrızm qazirgi zamanǵy densaýlyq saqtaý salasynyń jańa tu­jy­rymdamasyn qalyptastyrdy jáne jahandyq ekonomıkalyq básekelestik jaǵdaıynda medısınany neǵurlym jyl­dam qarqynmen damytýǵa yqpal etip otyr. Osy oraıda 2017 jyly 50-den asa el me­dısınalyq týrızmdi memlekettik saıasat deńgeıinde damy­tý týraly sheshim qabyldaǵanyn atap ótken jón. Bul ba­ǵytta bizdiń elimizde de keshendi ju­mystar qolǵa alyna bastady. Atap aıtqanda, «Medısınalyq týrızm men ımportty almastyrýdy damytý» jobasy aıasynda medısınalyq týrısterdi áleýetti jet­kizýshi – maqsatty elder anyqtaldy, sa­natorlyq-kýrort­tyq uıym­dardyń 5 klasteri, 10 ne­gizgi sa­na­­torlyq-kýrort­tyq uıym bel­gi­lendi, klasterler boıynsha jaýap­­tylar – sanatorıılerdiń dırek­tor­lary taǵaıyndaldy, sondaı-aq shet­eldik pasıentterdi tartý boıynsha mar­­­­ketıngtik jospar – kommýnıkasııa baǵdarlamasy ázirlendi.

Emdelýshi týrısterdi tartatyn eń ne­gizgi tetiktiń biri – medısınalyq mekeme­lerdiń Joint Commission International (JCI) akkredıtasııasyn ıelenýi. Bul degenimiz – densaýlyq saqtaý salasyndaǵy eń ádil, ashyq jáne senim men bedelge ıe halyqaralyq sertıfıkasııa. Muny medısına sapasynyń «altyn standarty» dep ataýǵa da bolady. Atalǵan akkredıtasııa naýqastardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýdiń halyqaralyq talaptaryn oryndaı otyryp, medısınalyq uıymnyń biregeı standarttarǵa sáı­kesýin kórsetedi. Búgingi tańda dúnıe júzinde JCI standartyna saı 800-den asa aýrýhana bar eken. Bul standart bo­ıynsha elimiz álemde otyzdyqqa kiredi, al TMD elderi boıynsha aldyńǵy qa­tardamyz. О́ıtkeni osy talaptyń úde­­sinen shyǵatyn, ıaǵnı JCI standartyna saı TMD-daǵy 9 medısınalyq uıymnyń altaýy Qazaqstanda, ásirese Astana qa­lasynda ornalasqan. Osyǵan qarap el ór­kendeýiniń bir ólshemi bolyp sanalatyn Astana medısınamyzdyń da áleýetin aıshyqtaıtyn mańyzdy kór­setkish ekenin ańǵaramyz.

Elorda – eldiń ǵana emes, emniń de ordasy bolatyndaı medısınalyq klaster retinde qalyptasyp kele jatqan áleýetti qala. Astanada ornalasqan Ulttyq ǵy­lymı onkologııa jáne trancplantologııa ortalyǵy, «Ana men bala» ulttyq ǵy­lymı ortalyǵy, Ulttyq balalardy ońaltý or­talyǵy, Respýblıkalyq dıag­nos­tıka or­talyǵy, Respýblıkalyq neı­ro­hırýrgııa ǵylymı ortalyǵy, Res­pýb­lıkalyq shu­ǵyl medısınalyq kó­­mek ǵylymı orta­lyǵy, Ulttyq ǵy­lymı kardıohırýrgııa ortalyǵy sııaq­ty irgeli klınıkalar shet jaqtan kelgen naýqastarǵa joǵary deń­geıde me­dısı­nalyq kómek kórsete alady. Bul medısına uıymdarynyń barlyǵy zamanaýı ınnovasııalyq tehnologııalarmen jabdyqtalǵan, sondaı-aq munda kúrdeli operasııalardy sátti jasap, qanshama jannyń ómirine arasha bolyp júrgen altyn qoldy dárigerler qyzmet etedi. Bul ortalyqtardyń múmkindikteri jyldan-jylǵa kúsheıip keledi. My­saly, bıyl Ortalyq Azııa elderinde alǵashqylardyń biri bolyp elimizdegi Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵynyń bazasynda ortalyq nerv júıesi aýrýlaryn radıohırýrgııalyq emdeýdiń «altyn standarty» bolyp sanalatyn Gamma-pyshaq ortalyǵy ashyldy. Jalpy, gamma-pyshaq radıohırýrgııalyq qon­dyrǵysy iske qosylǵan sát – 2021 jyldyń 27 mamyrynan bastap qazirgi ýaqytqa deıin osy tehnologııanyń kú­shimen 242-den asa kúrdeli operasııa jasaldy. Sonymen qatar Astanada Ulttyq ǵylymı onkologııalyq ortalyǵynyń qurylysy júrgizilip jatyr, onda proton, radıonýklıd, lazerlik terapııa ortalyqtaryn ashý josparda tur.

Osy oraıda atalǵan ortalyqtarda kórsetiletin medısınalyq qyzmet túrleriniń baǵasy, onyń ishinde qymbat operasııalardyń quny basqa eldermen salystyrǵan edáýir tómen ekenin aıta ketken jón. Dálirek aıtsaq, 71 halyqaralyq klınıkanyń málimetteri qamtylǵan Vookimed.com reıtınginde keıbir operasııalardyń túrleri Astana qalasynyń klınıkalarynda Túrkııaǵa qaraǵanda – 4,3 ese, Germanııaǵa qaraǵanda – 5,2 ese, Izraılge qaraǵanda – 5,4 ese arzan eken. Mundaı em-dom quny medısınalyq týrısterdi kóptep tartýǵa septigin tıgizedi. Biraq bul ortalyq­tardyń nasıhaty, tıimdi tustary týraly aqparattardyń keńinen taralýy kemshin tartyp tur. Tipti atalǵan uıymdardyń medısınalyq múmkindikteri jónindegi maǵlumatqa ózimizdiń halqymyz da tolyq qanyqpaǵan. Bul da bolsa, basqa jaqtan keletin emdelýshilerdiń kóbeıýine ke­dergisin keltirip otyr.

Medısınalyq týrızmdi damytýdaǵy osy olqylyqtardy joıý úshin birqatar jumys qolǵa alynyp jatyr eken. So­nyń biri – «Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵy» AQ-nyń medısınalyq ba­ǵyt salasynda jumys isteıtin elimiz­diń barlyq assıstanstarymen jáne saq­tandyrý kompanııalarymen jasasqan kelisimsharty. Ortalyq 20 saqtandyrý jáne assıstans kompanııalarymen yntymaqtastyq ornatyp jatyr, onyń ishinde úsheýi – sheteldik. Sondaı-aq pasıentterdi tartý boıynsha 8 agentpen sharttar jasaldy. Agentterdiń jalpy sany 46 dárigerdi quraıdy, onyń 9-y – sheteldik dárigerler. Agentter ortalyq týraly úlestirme materıaldardy (lıfletter, jýrnaldar, beınerolıkter, prezentasııalar jáne t.b.) paıdalana otyryp, ortalyqtyń qyzmetterin jarnamalaıdy, ortalyq týraly aqparatty keńinen taratý maqsatynda jarnamalyq jáne ımıdjdik is-sharalar ótkizedi.

Akademık N.D.Batpenov atyndaǵy ulttyq Travmatologııa jáne ortopedııa ǵylymı ortalyǵy da – medısınalyq týrızm­niń damýyna úlken úlesin qo­syp jatqan uıym. Byltyr bul orta­lyq Túrkistan qalasynda 16 eldiń ókil­­deriniń qatysýymen ótken «Qazirgi za­manǵy Travmatologııa jáne ortopedııa kókjıekteri» atty halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııada birqatar memlekettiń medısınalyq uıym­darymen yntymaqtastyq ornatty. Bul, árıne, medısınalyq týrızmdi damytýdy kózdeıtin maqsatty qadam ekeni túsinikti.

Buǵan qosa «UMC» KQ jáne «Ult­tyq ǵylymı kardıohırýrgııalyq orta­lyq» KeAQ 2022 jyldyń 22-23 qyr­kúıeginde «Transplantation in Central Asia: Innovation, Cooperation,Compassion» halyqaralyq konferensııasyn ótkizdi. Bul konferensııaǵa el medısınasynyń oń ımıdji men bedeline áser etetin 500-den asa jetekshi hırýrgter, transplan­tasııa jónindegi úılestirýshiler, dári­gerler qatysty.

Medısınalyq týrızm boıynsha álem­dik kórsetkishke zer salsaq, shet memleket­terden onkologııalyq aýrýlarǵa daýa izdeýshi­lerdiń sany kóp. Bul rette osy dıagnoz boıynsha kómek kórsete alatyn Asta­nadaǵy klınıkalardyń áleýetin kór­setýdiń mańyzy zor. Sondyqtan Ult­tyq ǵylymı onkologııalyq ortalyǵy «Me­dısınalyq týrızmdi damytýdyń 2022-2024 jyldarǵa arnalǵan tujyrym­damasyn» bekitti.

Jalpy, elimizdiń medısınalyq uıym­daryna júgingen sheteldik pasıent­terdiń negizgi baǵyty kardıohırýrgııa, neırohırýrgııa, travmatologııa ekeni anyqtaldy. Sondaı-aq jyljymaly medısınalyq tý­rızmdi engizý aıasynda sanatorıılyq-ký­rort­tyq emdeýge shetel azamattaryn tar­tý boıynsha jumystar júrgizilip jatyr eken.

«Tútikshedegi bala» medısınalyq týrısterdi tartady

Basqa jaqtan em izdep kelýshilerdi qyzyqtyratyn eń birinshi faktor – sapaly medısınalyq qyzmet, ekinshisi – arzan baǵa. Bul rette Densaýlyq saqtaýdy damytý respýblıkalyq ortalyǵynyń málimeti boıynsha, medısınalyq týrıs­ter arasynda otandyq stomatologterdiń qyzmeti asa suranysqa ıe eken. О́ıtkeni elimizde tis emdeý salystyrmaly túrde Eýro­padan 10-15 ese arzanǵa túsedi.

Dál sol sııaqty keıingi jyldary eli­­­mizge kózge lazerlik túzetý jasatý maq­satynda keletin sheteldikterdiń de qatary artyp jatqan kórinedi. Búginde sura­­nysqa sáıkes osy operasııa túrine maman­danǵan arnaýly klınıkalar eli­miz­­diń birneshe qalasynda kóptep ashy­­lyp jatyr.

Sonymen qatar sheteldik azamattardy elimizdegi ekstrakorporaldyq uryq­tandyrý (EKU) qyzmeti de qatty qyzyq­tyra bastady. Jalpy, medısınalyq qyz­met­tiń bul túrine búkil álemde sura­nys ulǵaıyp keledi. Keıingi jyldary otan­dyq reprodýktologter medısınalyq týrızmdi osy baǵyt arqyly damytý týraly keńinen aıta bastady. Osy oraıda salys­tyryp qaraǵanda, qyzmet sapasy kem túspeıtin, biraq quny edáýir arzan bizdiń klınıkalardyń tanymaldylyǵy artyp jatyr.

Reprodýktologııa salasyndaǵy klı­nı­kalardyń deregi boıynsha, elimizge EKU jasatýǵa nıetti Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Reseı, Túrkııa, Germanııa, AQSh, Qytaı, Kanada sııaqty elderden azamattar kóptep kele bastaǵan. Buǵan sebep – joǵaryda kór­setkendeı, joǵary sapa jáne tómen baǵa. Iri otandyq klınıkalarda EKU-nyń bastapqy standartty hattamasynyń ortasha baǵasy 450 myńnan 500 myń teńgege deıin somany quraıdy. Negizinde bul soma eki-úsh ese ósýi de múmkin. Sebebi kórsetilgen somaǵa embrıondardy krıokonservasııa­laý jáne jibitý, erlerdiń bedeýlik faktorynda ICSI (Intra Cytoplasmic Sperm Injection, ıaǵnı ıntrasıtoplazmalyq sper­ma­tozoıdty ıneksııa) arqyly uryq­tan­dyrý, sondaı-aq dári-dármekter sııaqty medısınalyq qyzmetter kirmeıdi jáne bu­larǵa qosymsha aqy tólenedi. Biraq sonyń ózinde elimizdegi EKU quny basqa elder­ge qaraǵanda 10 esege deıin arzanǵa túsedi.

Qazaqstandaǵy bastapqy EKU hatta­ma­­synyń qunyn damyǵan elderdegi tıisti baǵdarlamalarymen qatar alyp qaraǵanda, baǵa aıyrmashylyǵy aıqyn kórinedi. Eger Qazaqstanda standartty EKU úshin aqy ortasha eseppen 1 myń dollarǵa teń bolsa, Izraıl klınıkasynda 5,3 myń dollar turady. Al Germanııanyń nemese Ulybrıtanııanyń tanymal klınıkalarynda qoldan uryq­tandyrý úshin 8 myń dollardan asa aqsha tóleý qajet bolady. AQSh-ta – 9,5 myń dollar.

Jalpy, elimizde medısınalyq týrıs­terdi kóptep tartatyn negizgi áleýetimiz barshylyq. Iаǵnı medısınalyq qyzmet túrleriniń sapasy asa alańdatarlyq jaǵ­daıda emes. Innovasııalyq tehnologııalarmen jetkilikti jabdyqtalǵan. Dárigerlerdiń biliktiligi – joǵary deń­­­geıde. Bastysy – osynsha qyz­met­­tiń quny basqa eldermen salys­tyr­ǵanda ájeptáýir tómen. Endi el medı­sınasynyń osy artyqshylyqtaryn sheteldikterge barynsha tanystyrý úshin, keń kólemde habardar etý úshin jan-jaqty oılastyrylǵan jumystar qolǵa alynýy kerek. Osy baǵyttaǵy jobanyń biri – «Mtour» onlaın platformasy. Bul marketpleıs arqyly Qazaqstannyń qaı tusynda qandaı em alýǵa bolady, qandaı shıpajaılar bar, olardyń baǵasy qandaı, kelýshilerdiń qyzmet kórsetý sapasyna kóńili tola ma degen sııaqty suraqtardyń tóńireginde tolymdy aqparat alýǵa bolady. Joba ár óńirdiń medısınalyq jáne saýyqtyrý baǵytyndaǵy áleýetin el ishine ǵana emes, sheteldikterge de tanystyrýǵa múmkindik beredi. Osy bastamany komandasymen birge eki jyldan beri júzege asyryp kele jatqan Almas Ádil­­januly óz jumysymen qatar medısı­nalyq týrızmdi damytýdaǵy qolaısyzdyqtardy da atap ótti.

– Elimizde qansha shetel azamaty emdelgenin naqty aıta almaımyz. О́ıtkeni, ókinishke qaraı, bizde ondaı sta­tıstıka júrgizilmeıdi. Tek qana sta­sıonar bo­ıynsha ǵana jalpy esep júrgiziledi. Biraq elimizde emdelý úshin keletin sheteldikterdiń sany burynǵydan da kóbeıdi. Olar kóbinese tisin emdetý úshin, EKU qyzmetterin alý úshin, sodan keıin bosaný úshin kelip jatyr. Buǵan qosa onkologııalyq aýrýlardy anyqtaý maqsatynda tek­seristen ótý úshin keletinder de kóp. Medısınalyq týrızmdi jaqsylap jolǵa qoıý úshin eń aldymen osy baǵyttar boıynsha em izdep kelýshilerdiń naqty deregin tirkeýimiz kerek. Sonda sol statıstıkanyń yńǵaıyna qaraı biraz sharýany úılestirýge bolady. Sonymen qatar kórsetiletin medısınalyq qyz­metterdiń baǵasyn retke keltirý kerek. Mysaly, elimizde kóptegen em-dom túrleri tegin negizde, portal arqyly, MÁMS aıasynda jasalyp jatady. Al sheteldikter úshin belgili bir emniń aqylary naqty belgilenbegen. Mundaı máseleniń bar ekenin men Respýblıkalyq Dıagnostıka ortalyǵynda jumys istegen kezimnen bilemin. Odan beri bul jaǵdaıdy retteý úshin jumystar at­qarylyp jatqan shyǵar, biraq qandaı da emniń, operasııalardyń quny kór­setilgen málimetti áli kúnge deıin ashyq derekkózderden baıqamadym. Me­dı­sınalyq týrızmdi damytamyz desek, osyn­daı máselelerge deıin barynsha mán berýimiz kerek, óıtkeni basqa jaqtardan emdelýshilerdi barynsha tolymdy aqparatpen qamtamasyz etý arqyly ǵana tarta alamyz. Bizdiń qolǵa alǵan jumysymyzdyń basty maqsaty da – osy. Iаǵnı bizdiń platformadan Qazaqstannyń kez kelgen tusynda qan­daı emdeý oryndary, shıpajaılar bar ekenin, onda qandaı dertterge daýa tabýǵa bolatynyn, qyzmet sapasy, quny týraly barlyq aqparatpen qanyǵýǵa bolady. Jobany aldaǵy ýaqytta odan saıy­n keńeıte túsýdi oılastyryp otyrmyz, – deıdi A.Ádiljanuly.

Rasynda, atalǵan salany ilgeri­letýde jan-jaqty aqparatpen qamta­masyz etý, naqty statıstıka júrgi­zýdiń mańyzy zor. Bul rette Densaý­lyq saqtaý mınıstr­ligi­niń buıry­ǵymen medısınalyq týrızm­di damy­tý jónindegi 2023 jylǵa arnal­ǵan is-sharalar jospary bekitildi. Onda medı­sınalyq týrızm boıynsha aqpa­rat­tyq-túsindirý jumystary bir baǵyt retinde aıqyndalyp, taıaý shetelderde talap etiletin qyzmetterdi (me­dısı­nalyq, servıstik) keńeıtýdi qosa al­ǵanda, densaý­lyq saqtaý uıymdarynyń áleýetin arttyrý sondaı-aq «stasıonarda emdelgen shet­eldik azamattardyń sany» (shuǵyl, josparly) «saýyqtyrý qyz­metterin (sana­torlyq-kýrortyq em) alǵan sheteldik azamat­tardyń sany» sııaqty tıimdilikti anyq­taýdyń nysanaly ındıkatorlary kózdelgen.