Jańa aýdandar jańa jobalarǵa jol ashady

Basshylyqtyń nazary da, halyqtyń bazary da ortalyqqa aýǵan. Kúni keshe Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaev Túrkis­tanda ótken Ulttyq quryltaıda joǵaryda atalǵan aýdandardy qalpyna keltirý týraly sheshim qabyldaǵanyn aıtyp, eldi shyn qýantty.

«Shekara mańyndaǵy eldi mekenderdiń ahýaly jerimizdiń tutastyǵyna jáne elimizdiń aman­dyǵyna tikeleı yqpal etedi. Shyn máninde bul – strategııalyq mańyzy bar másele. О́kinishke qaraı, shekara shetindegi keıbir eldi mekenderde halyq sany kúrt azaıyp ketti.

Bul – shyndyq. Buǵan bir kezderi aýdandardy biriktirý jónindegi sheshimder de yqpal etetini sózsiz. Biz byltyr Abaı, Ulytaý jáne Jetisý oblystaryn qurdyq. Bul sheshim aımaqtardyń damýyna tyń serpin berdi. «Amanat» partııasy birqatar shekaralas aýdandy qalpyna keltirý týraly bastama kótergendigi týraly bilesizder. Úkimet meniń tapsyrmammen bul máseleni pysyqtady. Men soǵan sáıkes Katonqaraǵaı, Marqakól jáne Maqanshy aýdandaryn qalpyna keltirý týraly sheshim qabyldadym», dedi Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdenttiń bul sózin estigen el, ásirese Katon, Marqa, Maqanshy óńiriniń turǵyndary qýanyshtan mala­qaılaryn aspanǵa atty. Ań­saǵan armandary da osy edi. Ol de­genimiz – at tóbelindeı ult bola oty­ryp bóliný, jekelený emes. Aýdan mártebesiniń qaıtarylýy – qa­zy­nadan bólingen qarjynyń óz qazan­daryna túsip, óz maqsattaryna jumsaý. Iаǵnı jol salý, kósheler­di jaryqtandyrý, sý tartý taǵysyn taǵy. Ekinshiden, ortalyqtan 200-300 shaqyrym jerde jatqan jurt tildeı qaǵaz úshin aýdanǵa sabylmaıdy. Álbette, ortalyq – ortalyq­ta, qaq ortada bolýǵa tıis shyǵar. Áıtpese tý túkpirdegi Arshaty eli 200 shaqyrymdaı jerdegi aýdan or­talyǵy Úlken Narynǵa sabylady. Sol sııaqty Marqakóldiń Balyqty bulaq, Shanaǵatty sekildi jyraqta jatqan aýyl turǵyndary da 300 shaqyrymdy kún júrip, Kúrshimge barýǵa májbúr. Jol saırap jatsa bir sári. Marqakól aýylyna deıin asfaltsyz taý jolymen tıtyqtap jetýge týra keledi. Odan beri Kúr­shimge deıingi joldyń asfalt degen aty bolmasa, oıylyp ketken. Jol­dyń áýresin kórgen soń-daǵy saý­­dagerler alys aýyldarda azyq-tú­lik baǵasyn ádettegiden qymbatqa qoıa­dy. Sol sekildi otyn-kómir baǵa­sy da sharyqtap tur. Toqeterin aıt­saq, ortalyqtan alys jatqan aýdan turǵyndary úshin eshqandaı je­ńil­dik qarastyrylmaǵan edi. Endi aýdan mártebesi qaıtarylǵan soń, tir­­shilik qaıta jandanady degen úmit bar elde. Tek shynaıy júzege asatyn baǵdarlamalar qabyldansa eken. Olaı deıtinimiz, «Aq bulaq», «Bir qabatty Shyǵys» sekildi baǵ­darlamalar aıasynda atqarylǵan jumystardyń sapasy syn kótermeı qalyp jatqanyna jurt kýá.

– Jıyrma bes jyldan beri qol jaıyp, Qudaıdan tilegenimizdi Pre­zıdentimiz Qasym-Jomart Toqaev oryndady. Katonqaraǵaılyqtar bolyp, ol kisige myń alǵys aıtamyz! Qýanyshtaryńyz qutty bolyp, uza­ǵynan súıindirsin, jerlester! – deıdi katonqaraǵaılyq ardager jýrnalıst Jánibek Qyzyr.

Iá, Altaı taýynyń kúngeıi men teriskeıinde jatqan qos aýdan tur­ǵyndarynyń qýanyshtarynda shek joq. Kesheli beri bir-birinen súıinshi surasyp, arqa-jarqa bolyp jatyr. Alaıda aýdan mártebesi berilgeni­men, naqty júzege asatyn josparlar bolmasa, jas mamandardyń aýylǵa barýy ekitalaı. 

– Mundaıda qazaq «aq túıeniń qarny jarylǵan kún» deıdi. Katon­qaraǵaı men Marqakóldiń qaıta aýdan bolyp qurylýyn uzaq kúttik. Jatsaq-tursaq tiledik. Qazirgi tań­da 25 myńnan 7 myńdaı ǵana halyq qaldy. Áli de kósh toqtaǵan joq. Aýyldar tozyp ketken soń kósh­pe­gende qaıtedi? Endigi kezekte Pre­zıdent sheshimin tez júzege asyr­masaq, qalǵan halyqty ustaı almaı qalýymyz múmkin. Aýdan­men qatar óndiris oshaqtaryn qaı­ta qurýymyz kerek. Marqanyń ma­ńaıynda Qar­shyǵa jáne Mańqa deı­tuǵyn eki bir­deı ken oryny jumys istep tur. Bir kenishten ǵana aýdan bıýdjetine mıllıardtaǵan salyq túsedi. Biraq odan Marqakólge bir tıyn paıda joq. Aýdan bolsaq, óz qarjymyzdy ózimiz maqsatty túr­de ıgerip, áleýmettik ál-aýqatty art­tyrýǵa jumsar edik. Bizdiń jaq – týrızm men aýyl sharýa­shylyǵyn damytýǵa qolaıly óńir. Sol úshin de kásip dóńgeletemin degen jastarǵa jeńildetilgen nesıeler, granttar berse durys bolar edi. Jalpy, shekara shebindegi aýdan turǵyndaryna qandaı da jeńildikter qarastyrylsa, jastar tartylar edi. Taǵy bir aıtarym, keletin basshylar aýdandy kóteremiz dep kelý kerek, – deıdi Marqakól aýylynyń turǵyny, zeınetker Abzal Muhamedjanov.

Ras, Katonqaraǵaı, Marqakól óńirleriniń týrızm men aýyl­sharýa­shylyq salasyn damytýǵa áleýeti jetedi. Tek júıeli jumys, adal basshylar qajet. Basqasyn aıtpaǵan­da, Marqakól men Katonqaraǵaıdy jal­ǵap jatqan Irek asýy – týrıster úshin taptyrmas marshrýt. Qazirdiń ózinen qara kúzge deıin saıahatshylar sabylady da jatady. Aýdandar qurylyp, aıaǵynan nyq turýy úshin geografııasyna qaraı halyqqa paıdaly baǵdarlamalar jasalsa, quba-qup bolar edi.

Parlament Májilisiniń depýtaty Nurtaı Sabılıanovtyń pikirinshe, qazirgi Abaı men Shyǵys Qazaqstan oblystarynda sapasyz salynǵan, jóndelgen joldar jeterlik. Joba­lardyń qunyn ósirý beleń alyp ket­ken. Kózboıaýshylyq, jemqorlyq jaılap alǵan. Kásipkerlikpen aınalysamyn degen azamattarǵa qol­daý joqtyń qasy. Sondyqtan baǵdar­lamalar óz deńgeıinde nátıje ber­meıdi. Jergilikti bıýdjettegi qara­jattyń qalaı jumsalyp jatqany tolyq tekserilmeıdi. Osy máseleni  eskergen depýtat Nurtaı Salıhuly Joǵary aýdıtorııalyq palataǵa jer­gilikti bıýdjetti tekserý ókilet­tiligin berý týraly usynys jasap, zań jobasyna engizýge muryndyq bolypty. Usynys qazir talqylanýǵa ótipti.

Eger pármendi zańdar kúshine enip jatsa, esep úshin ǵana júzege asyp jatqan baǵdarlamalarǵa tusaý sa­ly­nyp, halyq úshin paıdaly ári sa­paly jobalar qolǵa alynar edi. Jańa qurylatyn aýdandarǵa jana­shyr­lyqpen jasalǵan jańa joba­lar ke­rek-aq. Eń aldymen, den­saý­lyq sala­synyń sapasy artyp, maman­dar tar­tylsa, em izdegen aǵa­ıyn­dar qalaǵa sha­bylmas edi. So­dan keıin bilim berý me­kemeleri jo­ǵary deńgeıde jumys istep, aýyl­darda túrli úıirme ashyl­sa, jas otbasylar óz aýdandaryna qo­nys aýdarar ma edi. Aıtqandaı, «ju­mys usynamyz» dep qana jas­tardy aýyl­ǵa shaqyrǵanymyzben, nıet bil­diretinder neken-saıaq (sebebi qa­la­lyq jerde joǵary bilimdi ma­man­­darǵa jumys kóp). Sondyqtan da ju­­myspen qatar jaıly baspana, qo­maq­ty kóterme aqy usynylýǵa tıis shyǵar. 

Eń bastysy, shetkeri jatqan aýdandar Memleket basshysynyń naza­ryna ilinip, sheshim jasaldy. Endigi qamdanatyn qadam – jalyndy jastardyń aýyldaryna jana­shyrlyq jasap, halyq sanyn qaıta qalpyna keltirýge úles qosýy, týǵan jerde qyzmet qylýy.

Shyǵys Qazaqstan oblysy,

Katonqaraǵaı – Marqakól