Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
«Baurzhan foundation» qorynyń uıymdastyrýymen osymen toǵyzynshy jyl qatarynan ótkizilip kele jatqan elimizdegi eń iri kitap merekesi bıyl bas qalamyzdyń 25 jyldyǵyna arnaldy. Astana mereıtoıyn jeleý etken mazmundy is-sharaǵa shahar ákimdigine qarasty «Kreatıvti ındýstrııalardy damytý ortalyǵy» tikeleı muryndyq boldy.
– Biz bul festıvaldi Qazaqstannyń barlyq aımaǵynda ótkizgimiz keledi, óıtkeni suranys bar. Qazirdiń ózinde kóp jumys atqaryldy. Jańa Qazaqstanǵa bilimdi jastar qajet dep sanaımyn. Sondyqtan qoǵamda kitap oqýdy nasıhattaý óte mańyzdy. Elordanyń týǵan kúninde bizdiń festıval taǵy da kitapsúıer qaýymmen qaýyshty. Kitap Fest – kitap áýesqoılary úshin ǵana emes, sonymen qatar úlken otbasylyq merekege aınaldy. Jyl saıyn biz balalar men eresekterge qyzyqty ári aýqymdy baǵdarlama usynamyz. Festıvalden ár adam ózine paıdaly jáne qyzyqty dúnıesin tabady. Is-sharanyń negizgi maqsaty – halyqqa kitap oqýdy keńinen nasıhattaý. Ekinshiden, áli tanylmaǵan jas jazýshylarǵa qoldaý bildirý, ıaǵnı olardyń shyǵarmalaryn halyqqa usyný, óz oqyrmanyn tabýǵa kómektesý. Úshinshiden, baspagerlerdi qoldaý. Bul – álemdik kitapfest qaýymdastyǵyna kiretin Qazaqstandaǵy jalǵyz kitap festıvali. Ol barlyq qatysýshy úshin tegin ótedi, – dedi Kitap Fest festıvaliniń bas úılestirýshisi Maıra Áljanova.
Oqyrman mádenıetin qalyptastyrý, jazýshylar men olardyń oqyrmandary úshin biryńǵaı alań qurý, balalar men jastar arasynda kitapqa degen qyzyǵýshylyqty arttyrýdy maqsat tutqan Kitap Fest jármeńkesi 2014 jyldan beri kitapqumar oqyrmanyn qýantyp keledi. Jyl saıyn ótkizilip kele jatqan aýqymdy mádenı-buqaralyq is-shara qurylǵannan bergi 9 jyl ishinde shyǵarmashylyq kezdesýlerdiń negizgi alańyna, sondaı-aq úlkeni de, kishisi de jyl saıyn asyǵa kútetin otbasylyq merekege aınaldy. Festıval jyldarynda belgili avtorlar men baspalardyń qatysýymen 300-den astam kitap tanystyryldy, jármeńkelerge 150-ge jýyq kitap dúkeni qatysty. Nátıjesinde, Kitap Fest jobasy respýblıka kólemindegi eń alǵashqy kitap merekesi ǵana emes, sonymen qatar tanymdyq máni zor mádenı-aǵartýshylyq jobaǵa aınalyp, mıllıondaǵan kórermenniń súıispenshiligine ıe boldy.
Kúni kúlip turyp, áp-sátte aspany jylaı jóneletin Astananyń qubylmaly aýa raıyna qaramastan, kitap festıvaline kelgen oqyrman qarasynda shek bolmady. Qala kúnine oraı uıymdastyrylǵan 10 saǵattyq mádenı baǵdarlamaǵa kitap saýdasynan bólek, ıllıýstrasııalanǵan kórme, qazaqstandyq jazýshylarmen jáne pikir kóshbasshylarymen kezdesý, sheberlik synyptary, konkýrstar men aksııalar, balalarǵa arnalǵan oıyn-saýyq baǵdarlamasy, sondaı-aq Qazaqstannyń iri baspalary men kitap dúkenderi usynǵan kitap kerýeni astanalyqtar men qala qonaqtary, jalpy kitapsúıer qaýym úshin tamasha tartý ǵana emes, esten ketpes keremet meıram bolǵany da sózsiz. Is-shara aıasynda Serikbol Hasan, Áıgerim Musaǵajınova, Únzıla Myńbaı, Dınara Bolat, Záýre Tórehan, Perızat Myrzahmet jáne basqa da kóptegen jazýshy men bloger ózderiniń jańa kitaptaryn tanystyrdy. Kitap avtorlary qazirgi ádebıettegi ózgerip jatqan tendensııa týraly aıtty. «Oflaın kitaptar týraly» jeke shatyrda tanymal jazýshylar, blogerler, psıhologter óz tájirıbelerimen bólisti. Jas jazýshylar men baspagerler úshin kitaptardy nasıhattaýdyń qupııalary, avtorlyq quqyqty qorǵaý týraly dárister men semınarlar ótkizildi.
Máselen, sondaı mazmundy kezdesýdiń birinde belgili qazaqstandyq jazýshy Záýre Tórehan óziniń «Kúıekóbelekter shahary» atty jańa kitabyn tanystyrdy. Ol kitapty Qazaqstanda jáne shetelde basyp shyǵarý joldary týraly jan-jaqty sóz qozǵady. Jazýshynyń pikirinshe, Kitap Fest búginde shyǵarmashylyq kezdesýler úshin bedeldi de qýatty pikir almasý hám tájirıbe bólisý alańyna aınalǵan.
– Uıymdastyrýshylarǵa osyndaı keremet is-shara úshin alǵys aıtqym keledi. Búgingi kitap festıvaline bizdiń maqsatty aýdıtorııamyzdyń kóp bóligi keldi desem bolady. Kóńil kúı óte keremet, oqyrmandar qaýymymen jolyǵyp pikir almasýǵa tamasha múmkindik týdy, – dese, jas qalamger Dıana Batısheva 8 jasynda kitap jazýdyń qupııasymen bólisip, balanyń jeke basynyń damýyndaǵy ádebıettiń róli týraly tájirıbesimen bólisti: – Elimizde jazýshylarǵa ortaq alań quratyn osyndaı tamasha is-shara kóp bolsa eken. Súıikti astanamyzdyń týǵan kúninde qala turǵyndary úshin kitap festıvali paıdaly ári qyzyqty merekege aınaldy. Qazaqstandyqtardy, ásirese jastardyń kitap oqýǵa degen qyzyǵýshylyǵyn arttyrý maqsatynda uıymdastyrylǵan bul festıvaldiń bolashaǵy zor dep oılaımyn, dep atap ótti jazýshy.
Sondaı-aq festıval aıasynda «Aýylǵa kitap» aksııasy uıymdastyryldy. Onda árbir adam Qazaqstannyń aýyldyq kitaphanalaryna kitap syılaý, sonymen qatar unaǵan kitaptaryn jeńildikpen satyp alý nemese keıbireýin tegin alý múmkindigine ıe boldy.
– Aýyl mektepteriniń kitaphanasyna kitap kóp jetkizile bermeıtini belgili. Sony eskerip «Aýylǵa kitap» bastamasyn qolǵa aldyq. Iаǵnı festıvalge kelgen árbir qonaq, ózimen birge kitap ákelýine ne bolmasa jármeńkeden satyp alǵan kitaptaryn «Aýylǵa kitap» degen sórege qoısa bolady. Artynan jınalǵan kitaptardy shalǵaı aýdandardaǵy mektepterdiń kitaphanasyna jetkizip beremiz. Buǵan tek birli-jarym adam ǵana emes, úlken kompanııalardyń da qatysýyna bolady. Oǵan qosa, festıval aıasynda úlken kitap almasý is-sharasy ótti. Qonaqqa kelýshiler qolyndaǵy kitabyn basqa oqyrmannyń kitabymen almastyra alady. Tipti balalarǵa arnalǵan oıyn-saýyq ta oılastyrylǵan. Bir sózben aıtqanda, árbir kelgen oqyrman ózine kerekti dúnıesin alyp, ýaqytyn qyzyqty ótkizedi dep senemiz, dedi aıtýly aksııa maqsatyn keńinen áńgimelep bergen joba úılestirýshisi Maıra Áljanova. Onyń aıtýynsha, mundaı is-sharalardy uıymdastyrý tamasha tájirıbe bolýmen qatar, qazirgi ádebıettiń qaı salasynyń aqsap turǵanyn da anyqtaýǵa múmkindik beredi: – Álemdik jazýshylardyń sanymen salystyrsaq, árıne, bizde jazýshylar óte az. Ol tek balalar ádebıetinde ǵana emes, búkil janr boıynsha solaı. Mysaly, kez kelgen kitap dúkenine kirseńiz, kitap tizilip turǵan on shaqty sóreniń tek bireýi ǵana qazaqtildi týyndylarǵa arnalǵan. Osyǵan qarap-aq, biz áli de jan-jaqty jumys istep, kóp dúnıe jazyp, jaryqqa shyǵarý qajet ekenin túsinemiz. Qazir jasóspirimderge arnalǵan ádebıet tipti joqtyń qasy. Bar bolsa da, sheteldik ádebıetten aýdarylǵan kitaptar. Dese de, qýantarlyǵy – ótkenmen salystyrǵanda búginde birshama alǵa jyljý bar. Bir ǵana mysal, 2014 jylmen salystyrǵanda qazir kitap oqıtyndardyń sany artty. Sebebi festıvalge alǵashqy jyldary 500-1000 adam kelse, sońǵy kitap festıvaline 10 myńǵa deıin adam qatysty. Kitap dúkenderinde de jastardyń qarasy qalyń. Demek maqsatymyz oryndaldy, dedi Maıra Áljanova.
Iá, joba úılestirýshi atap ótkendeı, qazir otandyq ádebıetpen qatar shetel ádebıetin qazaq tiline aýdaryp, jaryqqa shyǵaryp jatqan baspa úıleri bar. Mysaly, «Qasym», «Steppe & World Publishing», «Abay Books», «Meloman Publishing» jáne taǵy da basqa baspa úıleriniń oqyrman suranysyna saı sińirip jatqan eńbegi eren. Atqarylǵan qyrýar jumystyń jemisin Kitap Fest sórelerine qoıylǵan muqabasy kóz tartarlyq tamasha týyndylardyń sany men sapasynan da aıqyn ańǵarýǵa bolady.
Sondaı-aq bıylǵy kitap festıvalinde ártúrli janrdaǵy 2000-ǵa jýyq kitap tegin taratyldy. Al festıvalge kelgen eń kishkentaı kelýshilerdi túrli oıyn, kvest, sheberlik synyptary men anımatorlar qýantty. Qýyrshaq teatry usynǵan «Aldar kóse» ertegisiniń is-shara qonaqtaryna, ásirese baldyrǵandarǵa syılaǵan qýanyshy mol. Tabysty támamdalǵan joba aldaǵy ýaqytta da jalǵasyn taýyp, jańashyl bastamalarymen oqyrmanyn qýantýǵa asyq. Bizdińshe, Kitap Fest-tiń eń úlken jeńisi de osy.
