Polımer naryǵynyń paıdasy mol

Qazirde respýblıkamyzda polımer nary­ǵynyń ortasha jyldyq ósý qarqyny 4%-ǵa jetse, 2030 jylǵa qaraı polıpropılen men polıetılenge suranystyń jylyna 400 myń tonnadan astam, ıaǵnı eki esege jýyq ósýi kútilýde. Bıylǵy jylǵa deıin naryq tek qoldanylý aıasy qaptamamen shektelgen túıirshikti polıpropılenmen qamtamasyz etilip keldi. Al qýattylyǵy jylyna 500 myń tonnany quraıtyn KPI kesheni iske qosylǵannan keıin aǵymdaǵymen qosa, jergilikti qaıta óńdeýshilerdiń de ósip kele jatqan qajettilikterin tolyq jabýǵa múmkindik týdy. Byltyr qarashada 1,5 myń tonna kóleminde daıyn ónimniń birinshi partııasy eksportqa jóneltildi. Jyl aıaǵyna qaraı 23 myń tonna polıpropılen óndirildi. Zaýyttyń iske qosylýymen otandyq taýar óndirýshiler úshin polıpropılen baǵasy qoljetimdi bola tústi. Sol sekildi elimizde strategııalyq mańyzdy turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy, qurylys, mashına jasaý, energetıka, aýyl sharýashylyǵy, medısına salalaryna arnalǵan polımer buıymdaryn shyǵaratyn 130-ǵa jýyq kásiporyn jumys isteıdi.

Alaıda polıetılen naryǵy áli ımportqa táýeldi bolyp otyr. Oǵan qosa daıyn ónim ımportynyń kólemi plastmassany qaıta óńdeý qarqynynan asyp túsedi. Maman­dar­dyń aıtýynsha, óz óndirisimizdi jolǵa qoıý tek 2028 jylǵa qaraı, ıaǵnı Silleno kesheni jylyna 1,25 mln tonna qýattylyqqa shyq­qan­da ǵana múmkin bolady eken. 2022 jyly 1,37 mlrd dollar somasyna plastmassalar men olardan jasalǵan buıymdar ımporttaldy. Bul – jalpy ımporttyń 3,8%-y. Import qurylymynda negizgi kólem polımerlerden jasalǵan ydys-aıaq, qurylys materıaldary daıyn ónimderge keledi. Bul rette 2021 jylmen salystyrǵanda bastapqy nysandaǵy polıpropılen ımporty (33%-ǵa) aıtarlyqtaı tómendedi. Bul kórsetkish negizinen Atyraý oblysynda polıpropılen óndirý zaýytynyń iske qosylýyna baılanysty azaıdy.

Búginde polımerlerge jahandyq suranys jedel qarqynmen artyp keledi. Ol tipti bolat, alıýmınıı, sement sııaqty negizgi materıaldardyń da aldyn oraı bastady. Bazalyq polımerlerdi óńdeý qarqyny jahandyq sıpat aldy. Mamandar aldaǵy úsh jylda álemdik ósim 25 mln tonnaǵa jetedi dep boljaıdy. Polıpropılen, polıetılen, býtadıen jáne basqa polımerler kúrdeli ónerkásiptik ónim bola tura, ári qaraı óńdeýdi qajet etetin shıkizat sanalady. Sondyqtan jańa zaýyttardyń arqasynda paıda bolatyn múmkindikterdi meńgerý, tıisinshe zaýyt qurylysymen qatar daıarlanǵan munaı hımıkteri men ınjenerler býynyn qalyptastyrý qajet.

Munaı-gaz hımııasynyń tutynýshylary qataryna barlyq derlik salany jatqyzýǵa bolatyny belgili. Damyǵan elderde polı­mer­lerdi tutyný jan basyna shaqqanda 90-95 kg quraıdy. European Plastic and Rubber Machinery málimetine sáıkes, Qazaqstanda bul kórsetkish 20 kg-ǵa jeter-jetpes. Kóptegen elder mundaı máselelerdi tereń óńdelgen ónim shyǵaratyn óndiristerdiń qyzmetine jaǵdaı jasaý jáne ishki tutyný naryǵyn damytý arqyly sheshken. Onyń qatarynda qoldanystaǵy óndirister úshin memlekettik qoldaý, otandyq bazalyq munaı-gaz hımııa ónimderinen daıyn taýarlar shyǵarý boıynsha jańa joǵary tehnologııalyq óndiristerdi jolǵa qoıý, shaǵyn jáne orta bıznesti damytýdy yntalandyrýǵa basa nazar aýdarý syndy sharalardy qabyldaýdyń máni zor.

Munaı-gaz hımııasy salasynda ımportqa táýeldilikten arylý úshin ınvestısııalyq tartymdylyq, tıimdi geografııalyq ornalasý, kómirsýtek resýrstary bazasynda joǵary tehnologııalyq ónimderdi damytý boıynsha keń múmkindikterden turatyn básekelestik artyqshylyqtarymyzdy paıdalaný mańyzdy. Memleket pen damý ınstıtýttarynyń belsendi qatysýymen shıkizat óndirýshilerden bastap túpkilikti ónim óndirýshilerge deıingi óndiristiń búkil tizbegi boıynsha qatysýshylardyń kooperasııasy osyǵan yqpal etetin bolady.

Polımer óńdeý segmentin damytýǵa shetel­dik óndirýshiler de tartylǵan. Mysaly, reseı­lik iri Sıbýr holdıngi otandyq óndirý­shi­lerdiń áleýetin ashýǵa kómektesetin munaı hımııa­syn qoldaý baǵdarlamalaryn, jańa perspek­tıvalyq quraldaryn usynyp otyr. Bul baǵdarlamalar polımerlerdi qaıta óńdeý boıynsha qoldanystaǵy qýattardy keńeıtip, jańasyn qurýǵa, daıyn ónimderdi ımportty almastyrýǵa, sondaı-aq dástúrli sheshimderdi ekonomıkalyq turǵydan neǵurlym oryndy jáne ekologııalyq taza polımerlik sheshimderge jedel aýystyrýǵa baǵyttalǵan. Kórshi elden óndiristi lokalızasııalaýda óńdeý resýrstarynyń qoljetimdiligi men aýmaqtyq jaqyndyǵy esepke alynǵan.

Munaı-gaz hımııasy ónimderin (PE, PP jáne PETF) bazalyq deńgeıde óndi­rý­ge arnalǵan jeke kásiporynnyń bolýy­ ónimdi ónerkásiptik jáne turmystyq maq­sat­taǵy buıymdarǵa deıin óńdep, daıyn­ ónimdi odan ári eksportqa shyǵarýǵa múm­kin­dik beretin jańa óndiristerdi ıgerýge­ jol ashady. Sondyqtan strategııalyq baǵdar­la­malardy otandyq munaı-gaz hımııasy sala­synyń múmkindikterimen ózara baılanys­ty­rý arqyly ımportty almastyrýǵa jáne polımerlerdi tutynýdy arttyrýǵa kóńil bólinip otyr. Polımerlerdi tutyný kóle­mi­niń ósýine eldegi strategııalyq qujattarda qam­tylǵan jobalardyń iske asýy negiz bola ala­dy. Bul tusta memlekettik baǵdarlamalar men otandyq polımer óndirisiniń múmkindigin ózara baılanystyrý qajet. Basymdyq otan­dyq­ polımerden ónim shyǵaratyn shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa berilýge tıis.

Belgili bolǵandaı, Silleno polıetılen jobasynda reseılik Sıbýr munaı-hımııa kompanııasy men qytaılyq Sinopec 30 paıyzdyq úlespen qatysýy múmkin. Qytaılyq Sinopec kompanııasynyń jobaǵa qatysatyny osy jyldyń mamyr aıynda resmı túrde jarııalanǵan bolatyn. QMG basshysy Maǵzum Myrzaǵalıevtiń aıtýyn­sha, Sinopec kompanııasynyń osyndaı tehnologııalyq kúrdeli munaı-hımııa nysandaryn jobalaý, salý jáne paıdalanýdaǵy mol tájirıbesi jobaǵa oń áser etedi. Jobadaǵy «QazMunaıGaz» úlesi 40 paıyzdy quramaq. Maqsatty qurylymǵa sáıkes aksııalar: «QazMunaıGaz» ‒ 29,9%, KMG Petrochem ‒ 10,1%, Sıbýr ‒ 30%, Sinopec ‒ 30% túrinde bólinýi yqtımal.

Sondaı-aq Atyraýda polımerlik ónim óndirý boıynsha ındýstrııalyq aımaq qurylady. Onda KPI jáne Silleno óndi­ris­te­rine tikeleı jaqyn jerde tehnopark qurý jáne sońǵy polımerlik ónim óndirý boıynsha­ shaǵyn jáne orta bıznes kásiporyndaryn damytý josparlanyp otyr.