– Jolaman, seniń júrip ótken jolyń jankúıerlerdiń kóz aldynda. 2008 jyly 18 jasyńda eresekter dýyna qosyla salyp, óte jaqsy nátıjeler kórsete bastadyń. Al oǵan deıin jasóspirimder men jastar býyny arasyndaǵy jarystarda qandaı kórsetkishterge qol jetkizdiń?
– 2015 jyldan beri halyqaralyq dodalarǵa qatysa bastadym. Ulttyq qurama sapyna qabyldanǵanǵa deıin kadetter men jastar arasynda Azııa birinshiliginiń (U-23) jeńimpazy atandym. Jastardyń álem jáne qurlyq chempıonattarynda birneshe ret júldegerler qataryna qosyldym.
– Bapkerleriń jaıynda ne aıtar ediń?
– О́zimniń jeke bapkerim – Hakim Mahmýdov. Ol kisi qazir 85 jasta. Soǵan qaramastan áli de meni daıyndap júr. Ulttyq qurama sapynda Azat Erkinbaev pen Ulyq Qarasholaqovtyń qol astynda jattyǵamyn.
– Qazaqta «Er kezegi – úshke» degen jaqsy bir sóz bar. Sonyń saǵan tikeleı qatysy bar sekildi. Olaı deýge negiz, osyǵan deıin sen álem chempıonatynda eki ret fınalǵa shyqqanyńmen, sheshýshi tusta utylyp, kúmis medaldi qanaǵat tuttyń. Al byltyr tórtkúl dúnıeniń teńdessizi dep tanyldyń. Sol jarystardyń qalaı órbigeni jaıynda baıandap berseń?
– Alǵash ret álem chempıonatyna 2018 jyly qatysyp, Býdapeshtegi jarysty kúmis medalmen qorytyndyladym. Fınalda keıinnen álem men Eýropanyń eki dúrkin chempıony atanǵan ázerbaıjandyq Eldenız Azızlıden aılamdy asyra almadym. Desek te osy mejege jetkenimniń ózi men úshin orasan zor tabys edi. Sebebi nebári 18 jastamyn, eresekterdiń osyndaı dúbirli dodasyna alǵash ret túsip otyrmyn. Soǵan men qatty qýandym. 2021 jyly Osloda da aqtyq synǵa deıin alqynbaı jetkenimmen, bas júlde úshin básekede álem chempıonatynyń kúmis júldegeri, Eýropa oıyndary men birinshiliginiń júldegeri, moldovalyq Vıktor Chobanýǵa ese jiberdim. Keıde sol jarystarda kúmis alǵanym durys ta shyǵar dep oılaımyn. Kim bilsin, eger sporttyq kareram bastalǵan bette birden teńdessiz dep tanylsam, dańdaısyp nemese bosańsyp keter me edim. Ondaı jaǵdaıda opyq jeıtinim anyq. Al qolsozym jerde turǵan bas júldeden aırylǵannan soń, sol olqylyqtyń ornyn toltyrý úshin ádettegiden eki-úsh ese kóp eńbektendim. Jattyǵý zalynda kóp ter tóktim.
– Joǵarydaǵy jaǵdaı Azııa chempıonattarynda da qaıtalandy ǵoı. Ol jarystardyń alǵashqy ekeýinde kúmispen kúptelseń, sońǵysynda altyn tuǵyrǵa kóterildiń...
– Ony da durys baıqaǵan ekensiz, Azııa chempıonattarynda da dál solaı boldy. 2018 jyly Bishkekte ótken jarystyń fınalynda japonııalyq Seta Tanakýraǵa jol berdim. 2020 jyly Nıý-Delıde Kúnshyǵys eliniń taǵy bir ókili Kenıtro Fýmıtadan utyldym. Arada taǵy eki jyl ótkennen soń Ulanbatyrda ırandyq Mehdı Mohsennedjadty jyǵyp, altyn medaldi oljaladym.
– Tokıo Olımpıadasyna Sharshenbekovtiń jeńis tuǵyryna kóteriletinine kúmándanǵandar kemde-kem edi. Biraq sen qalyń toptyń arasynda qalyp qoıdyń. Úzdikter sanatyna qosylýyńa ne jetpedi dep oılaısyń?
– Negizi Japonııaǵa jaqsy daıyndyqpen barǵan edik. О́z elimizde jáne shet memleketterde sapaly oqý-jattyǵý jıyndaryn ótkizdik. Olımpıadanyń alǵashqy aınalymynda qazaq balýany Meırambek Aınaǵulovty utqannan soń óz-ózime degen senimim artty. Odan keıin Vıktor Chobanýmen kúrestim. Sodan bir jyl buryn 2020 jyly Belgradta ótken Álem kýboginde men ony 8:0 esebimen oısyrata utqanmyn. Bul joly da jeńiske jetetinime esh kúmánim bolmady. Sol shekten tys senimdilik meni orǵa jyqty.
– Seniń sporttyq mansabyńdaǵy eń zor tabysyń byltyr Belgardta jalaýy jelbiregen álem chempıonatyndaǵy altyn júlde ekeni daýsyz. Endi osy jarys jaıynda egjeı-tegjeı áńgimelep berseń.
– Men óner kórsetken 60 kg salmaq dárejesinde myqty balýandar óte kóp boldy. Solardyń árqaısysyna jeke-jeke daıyndaldym. Alǵashqy aınalymdarda Majarstan men AQSh-tyń apaıtósterinen basym tússem, jartylaı fınalda qazaqtyń beldi balýany Aıdos Sultanǵalımen beldestim. Bul óte aýyr aıqas boldy. Desek te sol básekede meniń asyǵym alshysynan túsip, aqtyq synǵa joldama aldym. Fınalda Bolgarııanyń namysyn qorǵap júrgen armıan sportshysy Edmond Nazarıanmen kúsh synastym. Onyń ákesi – Armen Nazarıandy jankúıerler jaqsy biledi. Kezinde ol jer jahandaǵy eń ataqty balýandardyń biri boldy. Armen Atlanta men Sıdneı Olımpıadalarynda altyn alsa, Afınada qolaǵa qol sozdy. Álem chempıonatyn úsh márte utyp, taǵy bes ret júldegerler sanatynan kórindi. Eýropa chempıonatynda toǵyz ret fınalǵa shyǵyp, alty ret top jardy. Dańqty sportshynyń uly da óte kúshti eken. Nebári 20 jasta bolsa da, qurlyq chempıony jáne sol jarystyń kúmis júldegeri atanyp úlgerdi. Men ony sodan biraz ýaqyt turyn Bolgarııada ótken týrnırde jeńgenmin. Ekeýmizdiń kúres mánerimizde biraz uqsastyq bar. Sondyqtan da Nazarıandy utý maǵan aıtarlyqtaı qıyndyq týǵyza qoıǵan joq.
– Byltyrǵy álem chempıonaty Qyrǵyzstan sport tarıhynda altyn áriptermen jazylyp qalǵany sózsiz. О́ıtkeni qurdasyń ári dosyń Aqjol Mahmudov ekeýleriń álem chempıony atandyńdar. Odan bólek, Amantur Ismaılov qola medaldi ıelendi. Osylaısha, Alataýdyń arǵy betinde ornalasqan alaqandaı ǵana qyrǵyz eliniń ór minezdi uldary tórtkúl dúnıe jurtshylyǵyn tamsandyryp, eń úzdik komandalardyń qataryna qosyldyńyzdar. Eldegi syı-qurmet soǵan laıyq boldy ma?
– Qyrǵyzdar da qazaqtar sekildi kúresti jan-tánimen súıetin, balýandyq ónerdi erekshe qasterleıtin halyq qoı. Elge oralǵannan keıin barsha jurt quttyqtap, alaqandaryna salyp aıalady. Syı da kórdik, qurmet te kórdik. Memleket basshysy keýdeme «Dańq» ordenin taqty. Allaǵa shúkir, eshteńeden kende bolǵan joqpyz. Sonymen qatar bul jaǵdaı bizdiń jaýapkershiligimizdi de arttyratynyn da esten shyǵarmaǵan jón. Endi el senimin aqtaý úshin burynǵydan da kóp eńbektený kerek. Árıne, biz osymen toqtap qalmaımyz. Áli jaspyz, kúsh-qýatymyz boıymyzda. Alda menmundalap turǵan bıik asýlardy baǵyndyrýǵa qarym-qabiletimiz jetedi. Endigi maqsatymyz – bıyl Belgradta ótetin álem chempıonaty men kelesi jyly Parıjde alaýy tutanatyn Olımpııa oıyndarynda atoı salý.
– Qazirgi kezde sen Birikken kúres álemniń (UWW) reıtınginde 60 kg salmaqtaǵy balýandary arasynda birinshi orynda tursyń. О́zge dúlúlderdiń barlyǵy da keıingi satylarǵa ornalasqan. Jalpy, solardyń arasynan kimderdi ózińniń negizgi qarsylastaryń dep sanaısyń?
– Bizdiń salmaqta básekelstik óte kúshti. Reıtıngte menen keıin turǵan balýandardyń qaı-qaısysyn alsańyzdar da kileń yǵaı men syǵaılar. Solardyń arasynan túrkııalyq Kerim Kamal, japonııalyq Keneshıro Fýmıta, bolgarııalyq Edmond Nazarıan, majarstandyq Krıstıan Kechkemetı syndy sańlaqtardy bóle-jara ataýǵa bolady. Qazaq balýandary Aıdos Sultanǵalı men Meırambek Aınaǵulov ta ońaılyqpen jeńile qoıatyndardyń sanatynan emes. Moldovalyq Vıktor Chobaný qazirgi kezde 63 kg salmaq dárejesinde kúsh synasyp júr. Alaıda Olımpııa oıydaryna joldamalar taratylatyn jarystarda ol óziniń úırenshikti salmaǵyna oralady dep oılaımyn.
– Basqa salmaq dárejelerinde óner kórsetip júrgen qazaqtyń órenderi arasynan kimderdiń kúres óneri unaıdy?
– Eń birinshi kezekte Almat Kebisbaevty atap óter edim. Aǵamyzdy tek myqty balýan retinde ǵana emes, adamgershiligi zor azamat retinde syılaımyn. 67 kılo salmaqta Azııa chempıony atanǵan Meıirjan Shermahanbettiń de qarqyny qýantady.
– Sharshenbekovter otbasynda jalǵyz sen ǵana emes, týǵan aǵań Tynar da jaqsy kúresip júrgen kórinedi. Onyń baǵyndyrǵan belesteri qandaı?
– Iá, Tynar aǵam da – elimizdiń beldi balýandarynyń biri. Byltyr ol Ulanbatyrda ótken Azııa chempıonatynda 63 kg salmaq dárejesinde beldesip, bas júldeni oljalady. Onyń basqa da tolyp jatqan ataqtary bar. Shynymdy aıtsam, ózimniń tabysymnan góri aǵam jeńiske jetkeni áldeqaıda mańyzdy. Sol kezde men qattyraq qýanamyn.
– Áńgimeńe kóp rahmet, Jolaman! Barlyq josparyń oıdaǵydaı júzege asyp, bıikterden kórin!
– Áýmın! «Egemen Qazaqstan» gazetiniń oqyrmandaryna da jáne barsha qazaq balýandaryna sáttilik tileımin!
Áńgimelesken
Ǵalym SÚLEIMEN,
«Egemen Qazaqstan»
