Joǵary bazalyq stavka: Talap pen táýekel

Ekonomıst Maqsat Halyqtyń paıymynsha, bazalyq paıyzdyq mólsherlemeni tómendetýge áser ete­tin taǵy bir faktor (ınflıa­sııa­nyń tómendeýinen bólek) bar. 

«Amerıkanyń Federaldy Rezervter Júıesi FRJ (orta­lyq banki) dollardyń kiltti paıyzdyq mólsherlemesin (biz­dińshe bazalyq paıyz) keıingi bir jylda tek kóterip kelgen bolatyn, osy joly ózgerissiz qaldyrdy. Qazir – 5-5,25 paıyz deńgeıinde. Bul deńgeıde saqtap qalǵanynyń negizgi sebebi – Amerıka ekonomıkasynyń baıaý qalypqa kelýi. FRJ taǵy da pa­ıyzdyq mólsherlemeni kóteretin bolsa, iskerlik belsendilikke aýyrtpalyq túsiretin edi. Biraq osy joly kótermeı, jaǵdaıdy baqylap kórmekshi. Bul jaǵdaı teńgemizge de túsip otyrǵan qysymdy azaıtyp otyr. Demek teńgemizge áser etetin bir syrtqy faktor yqpalyn tıgizbeıdi degen sóz. Ulttyq bank te eger ınflıasııa qarqyny báseńdese, syrttan qysym azaısa, bazalyq paıyzdy birtindep túsiredi», deıdi ol.

Sarapshy «Ulttyq bank shy­ǵyn­ǵa ushyrady, paıda ákel­medi» degen aqparatqa (aıtýynsha, sondaı aqparat taraǵan – red.) qatysty da túsinikteme berdi.

«Ulttyq bank ekinshi deńgeıli bank emes qoı, onyń maqsaty basqa kommersııalyq bankter sııaq­ty paıda tabý emes. Eger ol kommersııalyq uıym bolsa ǵana paıda tabýdy kózdeıtin edi. Onyń bir maqsaty bar – baǵanyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etý, ıaǵnı ınflıasııamen kúresý. Inf­­lıa­sııa­men kúresý úshin UB-da ártúrli quraldar bar, negizgisi – bazalyq mólsherleme. Sondyqtan Ulttyq banktiń tıimdiligin onyń balansy, kiristeri men shy­ǵys­tary boıynsha baǵalaý durys emes, onyń mıssııasy jo­ǵary jáne mańyzdyraq – bul aqshanyń qundylyǵyn qam­tamasyz etý», deıdi.

Maqsat Halyqtyń túsindirýin­she, UB bazalyq paıyzdyq mól­sher­­lemeni túsiretin bolsa, onda depozıttiń paıyzdary da bir­tindep túsedi: «Sondaı-aq nesıe­ler­diń de paıyzy túsip, naryqta arzan aqsha paıda bolady. Ol birinshi kezekte bızneske jáne ıpotekalyq nesıe alýshylar úshin qajet».

Osyǵan deıin telegramdaǵy Risk Takers kanaly da shildedegi sheshim boıynsha, bazalyq paıyz­dyq mólsherleme tómendetilýi múm­kin degen pikir bildirgen edi.

«UB 5 shildede bolatyn aqsha-nesıe saıasaty komıtetiniń kele­si otyrysynda mólsherlemeni 0,25 pa­ıyzdyq tarmaqqa tómende­tý­di bastaýy múmkin. Alaıda ınf­lıasııanyń baıaýlaýy UB kút­ken­­nen de tómen bolsa, onda baza­lyq mólsherlemeni tómendetý ta­myz­da bastalatyn shyǵar. Ol kezde 0,5 paıyzdyq tarmaqqa tómendeıdi. Qalaı bolǵanda da biz qyr­kúıek­tiń basynda 16,25 paıyz­dan joǵary emes mól­sherlemeni kútemiz», dep má­limdeıdi kanal.

Qarjy sarapshysy Andreı Chebotarevtiń aıtýynsha, bazalyq mólsherlemeniń joǵary bolýy qaryzdy óteý shyǵynyn da ósirip otyr.

«2023 jyly birinshi toqsanda qaryz tólemine 560 mlrd teńge jibe­rilgen. Bul byltyrǵy kórset­kish­ten 38,1 paıyzǵa joǵary. Bıýdjettiń shyǵys bóligindegi úlesi – 11,1 paıyz. Memlekettik qaryz bıýdjet tapshylyǵyn qarjylandyrý úshin tartylady. Memlekettik qaryzdy alý stav­kasy bazalyq stavkaǵa ti­ke­­leı táýeldi. Bazalyq mólsherlemeni ósire bersek, onda qaryz aýqy­my­myz da úlkeıe túsedi. Bul rette Risk Takers kanalyndaǵy árip­tes­te­rimizdiń sózimen jaýap berer edik: «Respýblıkalyq bıýdjettegi úlken tapshylyq eldiń nesıe reıtıngin nasharlatady, ınflıasııa ósimi men ekonomıkalyq ahýaldyń tó­men­deýine jol beredi», dep tú­sindiredi Andreı Chebotarev.

Al UB basshylyǵy bazalyq stavkanyń ósimi óz kezeginde tól valıýtamyz úshin birshama paıdaly boldy degen pozısııada.

«Bazalyq mólsherlememen qatar teńgedegi aktıvterdiń kiris­tiligi de ósti. Qabyldanǵan shara­lar qarjy júıesiniń turaq­syz­danýyna jol bermeýge jáne teńgedegi aktıvterge degen senimdi saqtaýǵa múmkindik berdi», deıdi Ǵalymjan Pirmatov.