Kollajdy jasaǵan Záýresh Smaǵul, «EQ»
«Turǵyn úı naryǵyn esepke almaǵanda, ekonomıkanyń barlyq sektory ósimniń joǵary qarqynyn kórsetti. Bıýdjet shyǵyndarynyń rekordtyq qarqynmen ulǵaıýynyń nátıjesinde negizgi kapıtalǵa salynatyn ınvestısııa men Qazaqstanǵa ımport kólemi artty. Bul rette aǵymdaǵy shot tapshylyǵy 2020 jylǵy daǵdarys deńgeıine jetip, qatarynan úsh toqsan boıy teris boldy», deıdi Halyk Finance.
Birinshi jartyjyldyqta ónerkásiptik óndiristiń ósim qarqyny 3,8 paıyzǵa deıin (birinshi toqsandaǵy 2,8 paıyzdan keıin) jyldamdaǵan. Degenmen munyń ózi – joǵary kórsetkish emes.
«Salystyrar bolsaq, ótken jyldy esepke almasaq, aldyńǵy jyldary ónerkásip ónimderiniń shyǵarý dınamıkasy ekonomıkanyń ósim qarqynyna sáıkes kelip otyrdy – 4 paıyz jáne odan joǵary. Degenmen el ekonomıkasynyń jandanýy jáne shıkizatqa degen syrtqy suranystyń saqtalýy jaǵdaıynda ónerkásiptik óndiris ósimi jedeldeıdi deýge negiz bar», deıdi sarapshylar.
Ázirge syrtqy jáne ishki faktorlar saldarynan eldiń munaı-gaz sektorynyń dınamıkasy sál-pál tejelip tur.
«Bıyl Teńiz ken ornynyń jumysynda irkilis boldy – elektrmen jabdyqtaýda týyndaǵan qıyndyq óndiriske zalalyn tıgizdi. OPEK+ kelisimi aıasyndaǵy kómirsýtek óndirisine baǵyttalǵan shekteýdiń uzarýy, sondaı-aq jyldyń ekinshi toqsanynda munaı baǵasynyń barreline 80 dollardan da tómendep ketýi syrtqy faktor bolyp sanalady. Shekteýge qaramastan bıyl alǵashqy alty aıdyń qorytyndysy boıynsha munaı óndirisi jyldyq mánde 5,7 paıyzǵa ulǵaıdy. Tipti óndiris kólemi rekordtyq mejege de jetti. Osylaısha, Energetıka mınıstrliginiń bıyl 80-90 mln tonna kómirsýtek óndirý týraly jospary oryndalyp tur dep aıta alamyz. Ádepkide mınıstrlik 90,5 mln tonna suıyq kómirsýtek óndirýdi josparlaǵan», degen derek keltiredi.
RF-ǵa qatysty batys sanksııalaryna baılanysty (atalǵan elderden eksporttyń shektelýi) byltyr Qazaqstannan Reseıge eksporttalatyn taýar kólemi ósken. Ásirese, mashına, qurylǵy, transport quraldary, prıbor jáne apparat eksportynyń kólemi 4,8 ese kóbeıgen. Al Belarýske jóneltiletin kólem tipti 8 ese artypty. Bıyl da RF-ǵa eksporttyq jetkizilimder 50 paıyzǵa ósim kórsetken.
«Jalpy, Qazaqstan RF-ǵa jetkizý kólemin esepke almaǵanda bıyl eksport kólemi boıynsha 12 paıyzǵa tómendedi. Osylaısha, elimiz reeksporttyq operasııalardan táp-táýir paıda kórip otyr. Bul túptiń túbinde ekonomıkalyq ósimge áser etedi. Alaıda bolyp otyrǵan ahýal sanksııa salýshy elderdiń de nazaryn aýdarary sózsiz, bul olardyń tarapynan jaýap sharalaryn qoldanýǵa alyp kelýi de yqtımal. Qaıtalama sanksııalardan saqtaný úshin jergilikti bılik sanksııalyq rejimdi ustanýy kerek. Sáıkesinshe, ájeptáýir reeksporttyq operasııalardyń uzaq merzimdi sıpatqa ıe bola qoıýy ekitalaı», deıdi sarapshylar.
Olardyń baǵamdaýynsha, ınflıasııa edáýir baıaýlaǵanymen proınflıasııalyq táýekelder áli de saqtalyp otyr. Kommýnaldyq qyzmetter tarıfiniń jáne energııa tasymaldaýshylar baǵasynyń ósýi, memlekettik shyǵyndardyń kóbeıýi jáne joǵary ınflıasııalyq kútýler Ulttyq bankti áli de bolsa, qatań aqsha-nesıe saıasatyn ustanýǵa májbúr etip otyr dep sanaıdy. Mamandar pikirinshe, ınflıasııa deńgeıiniń tómendeýine oraı bazalyq stavkany da birtindep tómendetý qajet. Ulttyq bank muny tamyzdan bastaýy ábden múmkin.
«Ekinshi toqsannyń sońynda respýblıkanyń shoǵyrlandyrylǵan halyqaralyq rezervi 94,2 mlrd dollar boldy jáne jyl basynan beri 3,8 paıyzǵa ulǵaıdy. Alaıda naýryz aıynda kóbeıtilgen bıýdjet shyǵyndary bekitilgennen keıin ekinshi toqsanda Ulttyq qordyń valıýtalyq aktıvteriniń ósim qarqyny birshama quldyrady. Munaı óndirisiniń qarqyn alýyna jáne onyń qolaıly kotırovkasyna qaramastan Ulttyq qor aktıvteriniń ósimi baıaý júrip jatyr. Buǵan qordan bıýdjetke transfertterdiń artýy sebep bolyp otyr», delinedi esepte.
Halyk Finance sarapshylarynyń baǵdarlaýynsha, Memleket basshysynyń Ulttyq qordaǵy aktıv mólsherin 2030 jyly 100 mlrd dollarǵa jetkizý týraly tapsyrmasyn oryndaý biraz qıynǵa soǵatyn túri bar. Qazirgideı qordan bıýdjetke aýqymdy transfertter jasala beretin bolsa, atalǵan maqsatqa 7 jyldan keıin qol jetkizý qıyndyq týǵyzady deıdi sarapshylar.
Munaıdyń joǵary baǵasyna qaramastan Ulttyq qor aktıvteri ósiminiń baıaý dınamıkasy osymen ekinshi jyl qatarynan baıqalyp otyr.
«Bıýdjet shyǵyndarynyń ósimin qarjylandyrý úshin Ulttyq qor qarajatyn paıdalaný saıasaty Ulttyq qordaǵy aktıv ósimi qarqynyn shekteýde. Bıyl birinshi toqsanda qorǵa túsken túsim alynǵan aqshadan 600 mlrd teńgege artyq bolǵan, ekinshi toqsanda bul aıyrmashylyq 200 mlrd teńgege deıin azaıdy. Jalpy, birinshi jartyjyldyqta transfertter túrinde 2,14 trln teńge (4,7 mlrd dollar) paıdalanyldy (bir jylǵa 4 trln teńge josparlanǵan). Iаǵnı ekinshi jartyjyldyqta transfert 1,86 trln teńge (4 mlrd dollar) bolýǵa tıis. Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń kútýinshe, bıyl Ulttyq qorǵa túsim 5,5 trln teńgeni quraıdy», delinedi zertteýde.
Jyl basynan beri ulttyq valıýta kýrsy 4 paıyzǵa, 448,8 teńgege deıin nyǵaıǵan. Mamandar pikirinshe, Ulttyq qordan beriletin transfert mólsheriniń artýymen (sebebi bırjada satylatyn valıýta kólemi ósken – avtorlar) teńge birshama nyǵaıdy jáne baǵamy turaqtaldy.
«Ulttyq banktiń de valıýta naryǵyndaǵy óz operasııalaryn júrgizýdegi ashyqtyǵyn da atap ótý kerek. Bul devalvasııalyq kútýlerdi tómendetti. Jyl sońyna qaraı joǵary ınflıasııa, bazalyq mólsherlemeniń tómendeýi jáne eksportpen salystyrǵanda ımporttyń jedel ósimi fonynda ulttyq valıýtanyń azdaǵan álsireýin shamalaımyz. Saýda arnasy arqyly ımporttyń aıtarlyqtaı artýy syrtqy saýda profısıtiniń qysqarýyna, bul valıýta baǵamynyń álsireýine ákeledi. Sonymen qatar jyldyń ekinshi jartysynan bastap kvazımemlekettik kompanııalarǵa qoıylatyn mindetti valıýta satylymy talaby qysqarady jáne bazalyq mólsherleme tómendeıdi dep kútilip otyr. Bazalyq mólsherlemeniń tómendeýi beırezıdentter úshin teńgedegi qarjy aktıvteriniń tartymdylyǵyn azaıtady. Ári ınflıasııanyń joǵary deńgeıi teńgeniń satyp alý qabiletin tómendetedi. Bizdińshe, osy faktorlar qosyla kele jyl sońyna qaraı tól valıýta 1 dollarǵa 475 deńgege deıin álsireýi múmkin», deıdi sarapshylar.
Halyk Finance sarapshylary bıyl ishki jalpy ónim ósimi boljamyn 4,8 paıyzǵa deıin jaqsartyp otyr (eger syrtqy jáne ishki shoktar bolmasa).
