Kollajdy jasaǵan Záýresh Smaǵul, «EQ»
1992 jyly 7 qyrkúıekte sol kezdegi Qorǵanys mınıstri, armııa generaly Saǵadat Nurmaǵambetovtiń buıryǵymen elimizdiń 35-jeke gvardııalyq áýe-desant brıgadasynyń 300 jaýyngeri tájik-aýǵan shekarasyndaǵy turaqtylyqty qamtamasyz etýge attanǵan edi. 2001 jyldyń aqpanyna deıin, 10 myńnan astam qazaq sarbazy TMD memleketteriniń ońtústik shekarasyn qorǵaýǵa qatysty. Bular elimizdiń alǵashqy bitimgerleri retinde tarıhta qaldy.
2017-2018 jyldary elimiz BUU Qaýipsizdik Keńesine turaqty emes múshe retinde qabyldanyp, bitimgerlik baǵytynda kóptegen aýqymdy jumys atqardy. Áskerimizdiń kóp jyldan bergi tájirıbesi negizinde atqarylǵan sharalar, osy saladaǵy belsendi ustanymy Qaýipsizdik Keńesi men ondaǵy jumys organdary tarapynan joǵary baǵalandy. Degenmen munymen toqtap qalmaı, elimiz bitimgerlik mıssııasyna qatysý jaǵrapııasyn áli de keńeıtýge beıil. Bul týraly Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev 2021 jyly Shveısarııaǵa sapary barysynda aıtqan bolatyn. Al ótken jyly Memleket basshysy Parlamentte óz áskerı qyzmetkerlerimizden quralǵan shekteýli kontıngentti BUU mıssııasy aıasynda birqatar memleketke jiberýdi usyndy. Bul elder qatarynda Ońtústik Afrıka Respýblıkasy, Kongo Demokratııalyq Respýblıkasy, Malı jáne Lıvan bar.
Kóp ótpeı Parlament Qarýly kúshterimizdiń BUU-nyń bitimgerlik mıssııalaryna qatysý aýqymyn keńeıtý týraly sheshim qabyldap, byltyr jazda eki áskerı qyzmetshimiz Ortalyq Afrıka Respýblıkasyna (OAR) jiberildi. Olar bir jyl boıy BUU-nyń OAR-daǵy jaǵdaıdy turaqtandyrý jónindegi kópsalaly keshendi mıssııasynyń quramynda shtab ofıserleri retinde qyzmet etti. Sol eki ofıserdiń biri – Qorǵanys mınıstrligi Bitimgerlik operasııalar ortalyǵy bitimgerlik daıyndyq basqarmasynyń bastyǵy, podpolkovnık Rústem Súleımenov.
«Bitimgerlik operasııalar ortalyǵynda Birikken Ulttar Uıymynyń mıssııalaryna qatysý úshin ofıserler men kelisimshart negizindegi áskerı qyzmetshilerdi jan-jaqty jáne keshendi daıarlaý jumystary turaqty túrde júrgiziletinin atap ótkim keledi. Oqý-jattyǵýlar, semınarlar, trenıngter, dárister jáne tájirıbelik sabaqtardyń basyn biriktirgen daıyndyq isi kezinde halyqaralyq gýmanıtarlyq quqyq, adam quqyǵyn qorǵaý jáne kúsh qoldaný erejelerine basty nazar aýdarylady», deıdi ol.
Osy ortalyqta bitimgerlik daǵdylaryn jáne til úırený daıyndyqtarynan ótken ol irikteý arqyly 2015 jyly Kot-d-Ivaýar eline áskerı baqylaýshy retinde bitimgerlik mıssııaǵa jiberilgen. Ol jaqta tıisti bilim men tájirıbe jınaqtap, elge kelgen soń Bitimgerlik operasııalar ortalyǵynda «Shtab ofıserleri» kýrsyn úzdik támamdaıdy. Mine, sodan keıin Ortalyq Afrıka respýblıkasyna shtab ofıseri retinde attanǵan.
– Birikken Ulttar Uıymy Qaýipsizdik keńesiniń qararyna sáıkes bul mıssııanyń basty maqsaty – qarapaıym halyqty qorǵaý. Ortalyq Afrıka respýblıkasyna Qazaqstan Qarýly kúshteriniń eki ofıseri attandyq. Bizge Shyǵys Sektorynyń bas shtabynda aqparat jınaý men taldaý tapsyrmasy júkteldi, – deıdi Rústem Súleımenov.
Onyń aıtýynsha, búginde bul respýblıkada jaǵdaı turaqty kóringenimen, keıbir óńirlerinde 15-ten astam zańsyz qarýly qurylymdar áreket etedi eken. Olar el ishindegi resýrstar úshin úkimettik áskermen qaqtyǵysqa túsip keledi. Alda el prezıdentiniń kezekten tys saılaýy óteıin dep jatyr. Soǵan baılanysty kez kelgen ýaqytta tártipsizdikter oryn alyp, jaǵdaı shıelenisip ketýi ǵajap emes.
– Biz qandaı aqparattardy jınadyq degen suraqqa kelsek, ózimizge júktelgen aımaqtardaǵy zańsyz qarýly qurylymdardyń belsendiligi men qyzmetin, sondaı-aq olardyń qozǵalysyn baqylap, málimet jınap otyrdyq. Onyń ishinde biz áýeden baqylaý sharalaryna da qatysyp, jergilikti turǵyndardyń toppen jınalyp jatqan oryndaryn anyqtadyq. Odan bólek, baqylaý aımaǵymyzdy sholyp, topografııalyq kartany jergilikti jermen salystyrý jumystaryn júrgizdik. Sol kezde biz zańsyz qarýly qurylymdar lagerleriniń ornalasqan jerlerin taptyq, – deıdi podpolkovnık.
BUU qaýipsizdik keńesiniń qararyna sáıkes bitimgerlik mıssııa ári qaraı jalǵasyp jatyr. Bıyl Qazaqstan Qarýly kúshteriniń taǵy eki ofıseri Ortalyq Afrıka Respýblıkasyna attandy. Olar da ózderine júktelgen naqty mindettemelerdi oryndap qaıtpaq.
Álem memleketteriniń qorǵanys áleýeti jáne geosaıası máselelerdi zertteýshi amerıkalyq sarapshy Ýılder Alehandro Sanches Birikken Ulttar Uıymynyń Lıvandaǵy ýaqytsha bitimgerlik áskeri quramynda (UNIFIL) qazaq sarbazdarynyń da eldegi turaqtylyqty saqtaýǵa úles qosqanyn jáne joǵary nátıje kórsetkenin aıtady. «BUU derekterine súıensek, qazirgi tańda Qazaqstannyń 128 áskerı qyzmetkeri bitimgerlik mıssııalarymen aınalysady. Qazaqstan – Ortalyq Azııadaǵy basqa elderge qaraǵanda bitimgershilik mıssııasynda kóp qyzmetkeri bar memleket. Máselen, Qyrǵyzstan nebári 12 adam ǵana jibergen. Soǵan qaramastan qazaq sarbazdary UNIFIL aıasyndaǵy mıssııasyn sátti oryndady deýge tolyq negiz bar», deıdi vashıngtondyq sarapshy «Egemen Qazaqstan» gazetine bergen suhbatynda.
Aıta ketsek, taıaý kúnderi Qorǵanys mınıstrligi «Bitimgershilik operasııaǵa daıyndyq qaǵıdalaryn bekitý týraly» «Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2015 jylǵy 15 maýsymdaǵy №345 qaýlysyna ózgerister engizý týraly» Úkimet qaýlysynyń jobasyn ázirledi. Bul normatıvtik quqyqtyq akt kórsetilgen erejelerdi «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy ákimshilik reforma máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly», «Quqyqtyq aktiler týraly» zańdarǵa sáıkes keltirý, budan bólek, bitimgershilik salasyndaǵy zańnamany jetildirý maqsatynda ázirlendi. Úkimet qaýlysy jobasynyń tolyq mátinimen «Elektrondyq úkimet» portalynan 15 tamyzǵa deıin tanysýǵa bolady.
