Joǵaryda atap ótkenimizdeı, «Atameken» kásipkerler palatasynda agroónerkásip kesheni keńesiniń kezekti otyrysynda osy másele talqylandy. Qazaqstan fermerler odaǵynyń tóraǵasy Igor Jabıak: «Eger óńirdegi osy sharýaǵa shıraqtyq tanytpasaq, onda sút ónimderin óndiretin fırma aınalymynyń tómendeýine jol berip alamyz», deıdi. Munyń saldary belgili, sút óńdeýshi kásiporyndardyń jabylyp qalýy kádik. Tóraǵa bizdiń óńirde ǵana emes, el boıynsha sút tapshylyǵynyń baryn aıtady.
Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń orynbasary Ánýar Tóleýbekov aımaqta asyl tuqymdy, sútti baǵyttaǵy 13 sýbekti baryn aıtyp otyr.
– Oblysta sıyr sany – 646 myń. Onyń 260 myńy – sútti sıyr. Jyldyń basyndaǵy statıstıkalyq derek boıynsha óńirde 1 496 myń bas asyl tuqymdy, sútti sıyr bar. 1 shildedegi sút óndirisi 216 myń tonnaǵa jetip, salystyrmaly túrde byltyrǵy kórsetkishten 1,6 paıyzǵa ósken. Al shildeden bastap qýańshylyq saldarynan sıyrlarda sút azaıyp otyr, – dedi resmı ókil Á.Tóleýbekov.
Sút óndiretin fermalarǵa bóshkelep aq ótkizetin aýyldaǵy sharýalarǵa da suraý saldyq. Ol kisilerdiń de aıtary osy: qýańshylyq sıyrǵa da soqqy bolyp tur. Qunarly shóp jemese, qaıdan shelektep sút bersin?
– Súttiń mólsheri keıingi eki aıda ájeptáýir tómendep ketti. Qoldaǵy 11 sıyrdy tańerteń jáne keshke saýamyn. Maýsym aıynda eki mezgil saýǵanda 120 lıtr sút alsam, shildede – sonyń jartysy ǵana. Úzdiksiz jem bergenniń ózinde alatyn ónim mólsheri – osy. Ári mal da júdep barady. Endi bir-eki jumadan keıin saýýdy toqtatamyn. Súttiń azaıyp ketýi – jaıylymnyń joqtyǵy. Kún ystyq, qurǵaqshylyq. Shóp sarǵaıyp, sóli ketip qaldy. Shópte qunar bolmaǵannan keıin sút te azaıdy, – deıdi Qarqaraly aýdany Mataq aýylynyń turǵyny Jansaıa Zeınollaqyzy.
Demek, maldyń qoń jınaýyna kók shóp kóp kómek berse, súttiń de mol bolýyna jaıylymnyń áseri ájepteýir bolyp tur. Onyń ústine uzaqqa sozylǵan aptap ystyq ta, mal-jan úshin sor emeı nemene? Keńestegi agronom mamandar jaıylym máselesin sheshýdiń túrli joldaryn aıtady. Máselen, sýarmaly jaıylymdyq jer qýańshylyqtyń aldyn alýda qolaıly. Ári mal azyǵy tapshylyǵy máselesin sheshedi deıdi.
«Qýańshylyq jem-shóbimizdi qurdymǵa jiberdi-aý», dep quralaqan otyrmaǵan qarqaralylyq sharýager Slanbek Qınaıattyń myna tirligine qarap, tańdaı qaǵasyz. О́ziniń «Atameken» atty sút óńdeý sehynyń jumysyn shashaý shyǵarmaı otyrǵan sharýa sonaý Qytaıdan agroónerkásip salasynda teńdesi joq pavlovnııa aǵashynyń myń túbin ákelip, otyrǵyzdy. «О́nerkásiptiń kez kelgen salasynda paıdalanatyn «ǵajap aǵash» atalǵan pavlovnııanyń japyraqtary men butaqtary malǵa mol azyq deıdi», – ol.
– Sút óńdeýmen kóp jyldan beri aınalysyp kele jatqannan keıin mol ónim alý joldaryn jan-jaqty qarastyramyz. Tyń jańalyqtarǵa táýekel etip kelemiz. Odan utpasaq, utylǵan emespiz. Bıyl pavlovnııa aǵashyn ákelip otyrǵyzdym. Bul aǵashtyń malǵa azyq retindegi qorektiligi óte joǵary. Ári boıynda sóli de kóp. Sonymen qatar jońyshqa, kúnbaǵys ta egip otyrmyz. Egistik alqaptardy sýarýǵa da den qoıdyq. Sút mólsheriniń azaıyp ketýi bizdiń sharýashylyqta da qatty baıqalyp otyr. Fermada barlyq jumys avtomatty túrde júzege asady. Táýligine úsh mezgil saýǵanda bir sıyrdan 40 lıtr sút alsaq, búginde 25 lıtr beredi. Sebep – azyqtyń qunarsyzdyǵy ári azdyǵy. Malǵa qorek tolyq jetispegendikten, ónim de azaıady, – deıdi sharýashylyq basshysy.
Úlken sharýa ıesi arnaıy kóligimen Qarqaralydaǵy sút óńdeý sehyna kúnine 300-500 lıtr-aq aparady. Ol jerden jergilikti turǵyndar taza, tabıǵı ónim – qurt, irimshik, maı tutynyp otyr.
Sonymen, elimizdegi et eksportyna kórsetiletin memlekettik qoldaý saýyn sıyrlardyń kóbeımeı turǵanyna ákelip otyr. Iаǵnı sharýashylyqtarǵa sút eksportynan góri et eksporttaǵan meılinshe tıimdi. Tarazy basy teńeımeı tur deıdi. Bul pikirdi mamandar ashyq aıtyp otyr. Qysqasy, alań da alań aǵaıyn, aq azaımasa eken dep tileıdi.
Qasymhan ǴALYM,
«Egemen Qazaqstan»
Qaraǵandy oblysy
