Kózden ketse de, kóńilden ketpeıdi
Myna qamshynyń sabyndaı qysqa ómirde kózden ketse de, kóńilden ketpeıtin erekshe, dara adamdar bar. Solardyń biri – ór minezimen, erekshe bolmysymen halqynyń esinde qalǵan birtýar tulǵa, halyq jazýshysy Sheraǵań – Sherhan aǵa Murtaza bolatyn.
«Qımas sátter ótkendi eske alady» degendeı, birde «Shalqar» radıosyn tyńdap otyrsam, «Daraboz» habarynan Sheraǵań týraly aıtylyp jatyr eken. Radıo tyńdaýshylardyń suranysymen bul habar efır arqyly birneshe ret berildi.
О́z basym Sh.Murtazany talaı ret kórý baqytyna ıe boldym. Stýdent kezimizde aǵany kezdesý keshterinde kórip júrgenimiz bolmasa, qasyna barýǵa ımenetinbiz. Bálkim, bul aýyl balasyna tán uıańdyqtan da bolar. Esesine keıinnen Sheraǵańmen dámdes bolyp, áserli áńgimelerin tyńdaýdyń da sáti tústi.
Ol kezde aýdan ákimdiginde apparat basshysy bolyp isteıtinmin. Túski úzilisten kelsem, ekinshi qabattaǵy úlken zalda eki adam otyr. Tanı kettim, Sheraǵań men tanymal jýrnalıst Ádil Dúısenbek aǵa. Kórshiles Jambyl oblysynyń Sarysý aýdanynan kele jatqan betteri eken. Azdaǵan sharýalary bolyp, osynda aıaldaǵan kórinedi. Dál sol kúni aýdan ákimi Shymkentke jınalysqa ketken edi. Dereý ornyndaǵy Nııazáli Dúısenbekke habarladym. Sheraǵańnyń kelgenin estigen jurt birinen keıin biri kelip, qurmetti meımandarǵa sálem berip, ystyq yqylastaryn bildirip jatty. Qonaqtar aýdandyq ortalyqtandyrylǵan kitaphanany aralap kórip, onyń jekeshelendirý naýqanynan aman qalǵanyn bilgende rızashylyqtaryn jasyra almady. Keıinnen ol týraly Sheraǵań jazdy da.
Keshke taman óz oqyrmandarymen este qalar áserli kezdesý ótkizgen Sheraǵań ertesine asyǵys attanyp ketti. Taspaǵa túsken aıaýly beıne Nııaz inimizdiń jeke arhıvinde saqtaýly.
Káribaı ÁMZEULY,
Sozaq aýdanynyń qurmetti azamaty
Túrkistan oblysy
Ýnıversıtet jáne aýyl mektebi
Ceksen jyldan astam tarıhy bar H.Dosmuhamedov atyndaǵy Atyraý memlekettik ýnıversıteti Qazaqstandaǵy joǵary oqý oryndarynyń arasynda isker, bilikti mamandar men kásibı sheberligi kelisken ustazdar daıarlaıtyn bilim ordasyna aınaldy. Osyndaı irgeli oqý ornynyń kezinde Atyraý oblysyndaǵy aýyl mektepterine qamqorlyqty kúsheıtý týraly úndeý jarııalaýyn zańdy dep bilemiz. Al atalǵan úndeýdiń sonaý Ashat Imanǵalıev rektor bolyp turǵan kezde jarııalanǵanyn da aıta ketken jón.
Aýyl mektebi men ýnıversıtet arasyndaǵy baılanysty sóz etkende, onyń da ózindik súrleýi qalyptasqanyn baıqaımyz. Joǵary oqý ornynda shırek ǵasyrdan beri «Ýnıversıtettik bilim berý júıesin reformalaý jaǵdaıynda bolashaq muǵalimdi aýyl mektebine daıarlaýdy jetildirý» baǵdarlamasy (ǵylymı jetekshisi – pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor Q.B.Seıtalıev) júzege asyrylyp keledi. Jalpy, bul máseleni zerttep, zerdeleýge ǵalym ustazdar belsene qatysty. Atap aıtar bolsaq, ýnıversıtet bazasynda atalǵan baǵdarlama negizinde ótken jyldary aýyl mektebiniń keleli máselelerin talqylaǵan respýblıkalyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııalar ótkizildi.
Ýnıversıtettegi jalpy jáne halyqtyq pedagogıka kafedrasynyń janynda «Ýnıversıtet jáne aýyl mektebi» joǵary pedagogıkalyq bilim berý problemalarynyń laboratorııasy jumys istedi. Osy laboratorııa kóleminde «Ýnıversıtet – kolledj – gımnazııa» oqý, ǵylymı-pedagogıkalyq kesheni qurylǵan bolatyn. Ýnıversıtetimizde eki jylda bir ret ótkiziletin «Dosmuhamedov oqýlary» respýblıkalyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııasynda da aýyl mektebi men muǵaliminiń mártebesi nazardan tys qalǵan emes.
Árıne, osyndaı ıgilikti sharalar jáne aýyl mektebi men ýnıversıtet arasyndaǵy ıgilikti isterdiń oryndalýy – ýnıversıtet rektoratynyń tolyqqandy jumysynyń nátıjesi. Aldaǵy ýaqytta da ýnıversıtet tarapynan aýyl mektebine degen qamqorlyqtyń jarasymdy jalǵasyn taba beretini sózsiz.
Aıdar SABYROV,
H.Dosmuhamedov atyndaǵy ýnıversıtettiń dosenti
ATYRAÝ
Áke ónegesi – ulǵa ulaǵat
Qazaq «Áke kórgen oq jonar» deıdi. Ákeniń ulǵa beretin tárbıesin birde-bir ınstıtýt ne basqa bir adam bere almaıdy. «Ákesiz ósken» degen sózden qashqan qazaq ul balasyn eli men jerin qorǵaıtyn erjúrek bolyp óssin degen nıetpen ony áke baýyrynan ajyratpaǵan.
Qazaqtyń anasy da áýlıe ǵoı. Otbasynda balalaryn «Ákeń kele jatyr» degen bir aýyz sózben onyń qasıetin uqtyryp, mártebesin bıiktetken. Sondyqtan qazaq balasy áke qasıetin bilip ósti. Sóıtken ultymyzda bul kúni jalǵyzilikti er kisiler sany 60 myńnan asyp jyǵylypty. Al 300 myńǵa jýyq áke óz baýyr eti – balasyn asyraı almaı, bas saýǵalap qashyp júr eken. Bul tirkelgenderi. Al tirkelmegenderi qansha deseńizshi.
Osyǵan qynjylǵan el «ul tárbıesin durystaý kerek» dep jıi aıtyp júr. Onyń sebepterin de alǵa tartady. Biri áıel tárbıesinde ósetin uldardyń kóbeıýinen dese, endi biri qoǵamdyq jumysta áıel mártebesiniń tym bıikteýinen deıdi. Tabys tabatyn áıelge kúıeýdiń keregi joq degen de pikir bar. Sondyqtan ákege tek materıaldyq qajettilikti óteıtin jan retinde qaraıtyn sana qalyptasty. Sonyń kesirinen ul balanyń tárbıesi men minezi bosań deıdi kelesi bireýler.
Barshaǵa topyraq shashpaımyz, biraq búginde qııýy qashqan otbasy ınstıtýtyn kezinde biraz sheteldik ǵalym zerttese kerek. 1920 jyly qazaqtyń dástúrli qalyptasqan otbasylyq ómir súrý saltyndaǵy erlerdiń ornyn zerttegen M.Olkott «Qazaq erleri dosqa adal, batyr, ańkaý, biraq dushpanyna qatal bolyp keledi. Ata-anasyn qatty syılaıdy. Qazaq erlerine ata-anasynyń aıtqany zań. Jaryna adal. Otbasyn ań aýlap asyraıdy. Balalaryn óte jaqsy kóretin bolyp keledi», dep jazǵan eken («Qazaqtar shetel ádebıetinde». Kóshim Esmaǵambetov). Al qazirgi jaǵdaı sol aıtqandarǵa sáıkes kele me, álde joq pa? Qalaı oılaısyz, oqyrman?
Zúbáıra TILEGENQYZY,
jýrnalıst
ASTANA
