Zardap shekkenderge qajetti kómek kórsetiledi

Jan-jaqty qoldaýǵa ázir

О́rt faktisine baılanysty Qylmystyq kodekstiń 277-babynyń 3-bóligi boıynsha «Taý-ken nemese qurylys jumystaryn júrgizý kezinde qaýipsizdik erejelerin buzý» tarmaǵy boıynsha qylmystyq is qozǵaldy. Qazirgi ýaqytta tergeý jumystary júrip jatyr. О́rt tutanǵan konveıer taspasy bir kún buryn ǵana aýystyrylǵan. Temperatýranyń joǵary bolýyna, shahtany tútin basýyna jáne sáıkesinshe, óndiris ornynyń qoljetimsizdigine baılanysty órt oshaǵy áli de oqshaýlanbaǵan. Qazirgi ýaqytta shyqqan órtti shahtanyń ózge jaǵynan sóndirý boıynsha sharalar júrgizilip jatyr.

Úkimet basshysy Álıhan Smaıylov Qaraǵandydaǵy professor H.J.Maqajanov atyndaǵy kópsalaly aýrýhanasyndaǵy zardap shekken kenshilerge kelip, tezirek saýyǵýlaryn tiledi. Shahterlerge kompanııa esebinen eńbekke jaramsyzdyq kezeńinde ortasha eńbekaqynyń 100 paıyz mólsherinde tólem júrgizetini, dárilerdi tóleıtini, sanatorıı-kýrorttyq em beriletini jáne moraldyq zııan óteletini aıtyldy.

Apat saldarynan 13 adam zardap shekken. Olardyń toǵyzy ýly gazdarmen ý­lanyp, onyń ishinde aýyr dárejede ıis tıip, aýrýhanaǵa jetkizildi. Búginde eki shahter jansaqtaý bóliminen aýystyryldy. Naýqastardyń jaǵdaıy ortasha dárejede, turaqty. Esin biledi. Aýyr ıntoksıkasııa sındromy men ensefalopatııa jaǵdaıdy aýyrlatyp tur. Gemodınamıkalyq kór­setkishter turaqty. Taǵy tórt adam Shah­tınsk qalasynyń ortalyq aýrýhanasyna je­t­ki­zildi. Eki adam ambýlatorııalyq emdelýge ji­beril­di, taǵy eki adam stasıonarlyq em qabyl­dap jatyr, olardyń jaǵdaıy  ortasha.

Úkimet basshysy qaza tapqan kenshilerdiń otbasymen kezdesip, qaıǵylaryna ortaqta­syp, kóńil aıtty.

– Jaýapty tulǵalardyń barlyǵy jazalanady. О́tken jyly da osyndaı jaǵdaı bolǵan. Ol kezde basshylyq barlyq qajetti sharany qabyldap, eńbek qaýipsizdigin qamtamasyz etýge, ınvestısııa salýǵa ýáde bergen edi. Biraq kórip otyrǵanymyzdaı, qaıǵyly oqıǵa qaıtalanyp otyr, qajetti kólemde qarajat bólinbeı otyr. Sondyqtan qazir bul kompanııanyń ıesi boıynsha qandaı shara qabyldanady degen suraq qoıyldy. О́tken qaıǵyly oqıǵalar boıynsha tergeý jumystary aıaqtalyp keledi. Qyrkúıek aıynda materıaldar sotqa jiberilip, kináliler, onyń ishinde kompanııanyń top-menedjmenti jaýapqa tartylady dep kútilýde. Munyń sońyna jetetinimiz anyq, – dedi Premer-mınıstr.

Sonymen qatar qaza tapqandardyń otbasyna jumys berýshi kenshilerdiń jyldyq jalaqysynyń 10 eselengen mólsherinde moraldyq zııan úshin birjolǵy ótemaqy tólep, sondaı-aq jerleý jáne eske alý sharalaryn ótkizý shyǵyndaryn óteıdi. Turǵyn úı bolmaǵan jaǵdaıda Qaraǵandy oblysynan páter beriledi, balalaryn joǵary oqý ornynda tegin oqytady. Kompanııa otbasy múshelerin jumysqa ornalastyrý jáne ıpotekalyq nesıelerdi óteý boıynsha sharalar qabyldaıdy. Osy mindettemelerdiń barlyǵyn oryndaý «ArselorMıttal Temirtaý» AQ menshik ıesi aýysqan jaǵdaıda da jalǵasady.

Premer-mınıstr atap ótkendeı, qazirgi ýaqytta «ArselorMıttal Temirtaýda» halyqaralyq kompanııalardy tarta otyryp, ekologııalyq aýdıt jáne ónerkásiptik qaýipsizdik aýdıti aıaqtalyp otyr. Tekseris nátıjesi qyrkúıek aıynda belgili bolyp, tıisti sheshimder qabyldanady.

Kezdesý barysynda kenshiler úshin zeınetkerlik jasty tómendetý máselesi kóterildi. Á.Smaıylov qazirgi ýaqytta shahterlerge erterek – 55 jastan bastap zeınetke shyǵýǵa múmkindik beretin zańnamalyq ózgerister engizilip jatqanyn aıtty.

Qaza tapqan kenshilerdiń aty-jóni: Steshın Denıs Gennadevıch 1978 jyly týǵan, 4-razrıadty jerasty úńgýshisi, eńbek ótili – 21 jyl; Halıkov Artýr Rına­tovıch 1994 jyly týǵan, 4-razrıadty jerasty elektr­sheberi, eńbek ótili – 10 jyl; Býr­gýn Vıktor Sergeevıch 1966 jyly týǵan, 5-razrıadty jerasty elektrsheberi, eńbek ótili – 39 jyl; Slıýnkov Vıtalıı Vladı­mırovıch 1965 jyly týǵan, 5-razrıadty jerasty elektrsheberi, eńbek ótili – 39 jyl; Starovoıt Ilıa Aleksandrovıch 1996 jyly týǵan, 3-razrıadty jerasty elektrsheberi, eńbek ótili – 4 jyl.

Alpaýytqa alańdaýǵa negiz bar

2016 jyldan beri «Arselor­dyń» kómir shahtalaryndaǵy apat qatary azaı­maı tur. Máselen, 2016-2022 jyldary 18 apat bolyp, sonyń saldarynan 19 ken­shi qaza tapqan, taǵy 45 jumysshy túrli jara­qat alǵan. 2021-2022 jyldary 4 apat tir­kelip, 21 adam zardap shegip, 12 jumysshy qaza tapty.

Apattardyń negizgi sebepteri – tehno­logııa­lyq úderisterdi óz deńgeıinde uıym­das­tyr­maý, qaýipsizdik talaptaryn bile tura eskermeý, óndiristik baqylaýdyń tıimsizdigi, sonymen qatar negizgi jáne qosalqy jabdyqtardyń tozýy.

Bıylǵy 7 aıdyń qorytyndysy boıynsha «AMT» AQ kómir kásiporyndarynda 6 ret tekserý jumysy júrgizildi. Onda 957 ónerkásiptik qaýipsizdik talaptary­nyń bu­­zylýy anyqtaldy. Mamandandyryl­ǵan aýda­n­­­ara­lyq ekonomıkalyq sotyna 55 qaýip­ti ón­diristik nysan men qaýipti tehnıka­lyq qu­ryl­ǵylardyń jumysyn toqtatý týraly 7 ta­lap aryz joldandy. Qazir sot sheshi­mimen 25 nysannyń jumysy toqtap tur.

Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Marat Qarabaev keıingi jyldary «ArselorMıttal Temirtaý» kompanııasymen óndiristi jańǵyrtýǵa ınvestısııalar men ónerkásiptik qaýipsizdik salasyndaǵy sharalar boıynsha birqatar strategııalyq qujatqa qol qoıylǵanyn habarlady. Alaıda kásiporyn buǵan pysqyryp ta qaramaǵan.

Koks peshteriniń birqatar batareıalary men hımııalyq óńdeý sehy apatty jaǵ­daıda tur. Eki jańa peshtiń qurylysyna kelisim­shart­tar jasalǵan joq, pesh qory buzylyp jatyr. Bul óndiristiń qysqarýyna ákeledi.

Premer-mınıstr qaıǵyly oqıǵa ónerkásiptik qaýipsizdik salasyndaǵy zań buzýshylyqtarmen tikeleı baılanysty ekenin atap ótti.

«Bul – eń aldymen, kásiporyn ıesiniń kinási. Olardyń ózderin kompanııanyń ty­nys-tirshiliginen tolyqtaı shettetýi birne­she jyl boıy qaıǵyly saldarǵa ákep soǵyp otyr. Kórip otyrǵanymyzdaı, ju­mys­shylar úshin tıisti qaýipsizdik deń­geıi saq­talmaı, kásip­oryn jumysynyń barlyq kezeńinde bas­ty nazar tek paıda tabýǵa aýdarylǵan. Sondyq­tan da apattar jıi qaı­talanyp otyr. Eń qaıǵylysy, adamdardyń ólimine alyp kelýde», dedi Á.Smaıylov Shahtınsk qalasynda ótken keńes kezinde.

«ArselorMıttal Temirtaý» nysandarynda keıingi 15 jylda 100-den asa adam qaza tapty. Bul san jyl saıyn ósip keledi. «ArselorMıttal» halyqaralyq kompanııalar tobyndaǵy árbir ekinshi qaza qazaqstandyq dıvızıonǵa tıesili bolyp otyr», dedi Á.Smaıylov.

Temirtaýdaǵy ekologııalyq jaǵdaı da erekshe nazar aýdarýdy qajet etedi. Temir­taýdaǵy barlyq zııandy shyǵaryndylardyń 88 paıyzy osy alpaýytqa tıesili. Zardabyn qala turǵyndary tartyp otyr: onkologııa­lyq aýrý­lardyń, tynys alý joldary aýrý­lary­nyń jáne basqa da syrqattardyń ósýi baıqalady.

«Atap ótkenimizdeı, kásiporyn óndiristi jańǵyrtý, jańa tehnologııalardy engizý boıynsha sharalar qabyldamaıdy. 30 jylǵa jýyq ýaqyt ishinde biz kombınattyń kúıreýin ǵana kórip otyrmyz. Jekeshelendirý kezinen beri onyń óndiristik kórsetkishteri jartysyna deıin tómendedi. Bolat shyǵarý kólemi ótken jyly 6 mln tonnadan 3 mln tonnaǵa deıin – eki esege qysqardy. Kómir óndirý tórtten bir bólikke azaıdy», dep atap ótti Premer-mınıstr.

Ol az deseńiz, lonjerondy jáne elektro­tehnıkalyq bolatty, basqa da joǵa­ry marjınaldy nomenklatýralardy shy­ǵarý boıynsha quzyretterinen aıyrylyp qalǵan. Munyń saldary jumyspen qamtyl­ǵandar sany 72 myńnan 30 myń adamǵa deıin qysqarýǵa alyp kelip otyr.

Keńes qorytyndysy boıynsha Premer-mınıstr «Qazaqstan» shahtasyn­daǵy apat­t­yń sebepterin jan-jaqty tekserý úshin komıs­sııanyń jumysyn sapaly qamtamasyz etýdi jáne zardap shek­ken otbasylarǵa bar­lyq qajetti kómekti kór­setýdi tapsyrdy. Á.Sma­ıylov tıisti she­­shimder qabyldaý úshin TJM men Eko­lo­gııa jáne tabıǵı resýrs­tar mınıstrlik­terine «ArselorMıttal Temir­taý» AQ-da júr­gizilip jatqan ónerkásip jáne eko­lo­gııa­­lyq aýdıtterdi jedel aıaqtaýdy talap etti.

Qaraǵandy oblysy