Sýretti túsirgen Jangeldi ÁBDIǴALYM
Oblystyń energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasynyń basshysy Erbol Tóleýov osylaı deıdi. Bıyl jylytý maýsymyna daıyndyq barysynda oblys ákimdiginde arnaıy shtab uıymdastyrylyp, onyń quramyna tıisti memlekettik organdar men kommýnaldyq qyzmet kórsetetin kásiporyndardyń qyzmetkerleri kirgen. Atqarylýǵa tıis is-sharalar kestemen júrgizilip, qatań qadaǵalaýǵa alynǵan. Endi, kesteden keshikkenderdiń qıqańyn eshkim kótermeıdi. Sebebi alda Arqada alty aı jatar qys kele jatyr.
– Bıylǵy jylytý maýsymyna 96 mlrd teńge bólindi. Bul qarajatqa jylý-elektr ortalyqtary, jylý kózderi men júıelerine jóndeý jumystary júrgiziledi. Bólingen qarjy ótken jylmen salystyrǵanda 24 mlrd teńgege artyq ekenin aıtý kerek. Qarjylandyrý kózderi ártúrli. Birinshi respýblıkalyq jáne oblystyq bıýdjetten bólindi. Ekinshiden, jylý-elektr ortalyqtaryn ustap otyrǵan monopolısterdiń óz qarjylary da bar, – deıdi Erbol Ýálıuly.
Bólingen qarjynyń biraz bóligi jylý jelilerin almastyrýǵa jiberiledi. Ol úshin 34 mlrd teńge qarastyrylǵan. Al 96 mlrd teńgeniń 13 mlrd-sy jylý-elektr ortalyqtarynyń ózindegi jumystarǵa jumsalady.
Jalpy, oblysta jeti jylý-elektr ortalyǵy bar. Qaraǵandy – 17 oblys pen respýblıkalyq mańyzy bar 3 qalanyń ishindegi eń kóp jylý-elektr ortalyǵy bar jalǵyz óńir. Onymen qosa 660 avtonomdy jylytý júıesi bar. Olar áleýmettik mańyzy bar nysandardy, atap aıtqanda, mektepter men balabaqshalardy, aýrýhanalardy, sport jáne mádenı nysandardy jylytady. Basqarma basshysy bıyl osy nysandarǵa da qarajat bólingenin aıtady. «Oblystaǵy 660 avtonomdy jylý júıelerine 1 mlrd 600 mln teńge bólindi», deıdi ol.
Jalpy, bıylǵy bólingen qarjy kólemi qanshalyqty qomaqty bolsa, atqarylatyn jumysta soǵan saı, tipti odan da kóp ekenin jetkizdi. Aqshany barynsha tozyp turǵan bólikke bólip, ońtaıly jumsap, az shyǵynmen shyǵý taǵy bar. Máselen, Erbol Ýálıuly 96 mlrd teńgeniń 34 mlrd-sy jylý qýatyn tasymaldaýǵa bólinetinin aıtady. Elektr júıesin tasymaldaý úshin 16 mlrd qarastyrylǵan.
– Jylytý maýsymyna daıyndyq jumystary ártúrli. Oǵan kúrdeli jáne aǵymdyq jumystar kiredi. Odan bólek, sý jáne káriz qubyrlaryn jóndeýge de 21 mlrd teńge bólindi. Gazdandyrý da tys qalǵan joq. Máselen, jalpy bólingen 96 mlrd teńgeniń 6,37 mlrd-sy – osy salada, – deıdi E.Ýálıuly.
Qaraǵandy oblysynda 5 743 kópqabatty turǵyn úı bar. Kún sýytqanǵa deıin onyń bárin saqadaı saı etý kerek. Sáıkesinshe, basqarma basshysy daıyndyq jumystaryn birlese atqaryp jatqanyn atap ótti. Máselen, qala ákimdikteriniń quzyryna kiretini – daıyndyq jumystary, jylýdy tasymaldaý. Ári qaraıǵy sharýa – turǵyndardyń mindeti. Atap aıtqanda, PIK-ter men MIB-terdiń jumysy bastalady. Olar ózderine qarasty úılerdegi júıeni qysqa daıyndaıdy.
– Birigip jumys istep jatyrmyz. Keste boıynsha jumystardyń 79 paıyzy oryndaldy. Jylytý maýsymyna deıin áli 1,5 aı bar. Oǵan deıin jumystardy tolyq oryndap bitiremiz, – deıdi E.Tóleýov.
Aıtpaqshy, jylytý maýsymyna daıyndyqqa kómir túsirý de kiretinin eskere ketý kerek. Qazir oblystaǵy jeti jylý-elektr ortalyǵy kómirmen jabdyqtaýmen qyzý aınalysyp jatyr. Sebebi kúzden kóktemge deıin ortalyqtar 6 mln 500 myń tonna kómir jaǵady. Qazir bary – 1 mln 100 myń tonna. «Ár stansada 20 kúndik kómir qaldyǵynyń qory bolýy kerek», deıdi basqarma basshysy.
Daıyndyq qyzý júrip jatqanymen, mynandaı da másele bar: Temirtaýdaǵy jylý-elektr ortalyǵyna ıe bolyp otyrǵan «ArselorMıttal Temirtaý» AQ-nyń kejegesi keıin tartyp, taǵy da jumys kestesin buzyp otyr.
– О́tken jylǵy qysty qandaı daıyndyqpen qarsy alǵanymyzdy bilemiz. Soǵan baılanysty bul baǵytta daıyndyq jumystaryn júrgizip otyrmyz. Temirtaý qysty alty qazandyqpen bastaý kerek degen maqsat qoıdyq. Sondyqtan jylytý maýsymy bastalǵanǵa deıin barlyq jumysty keste boıynsha júrgizemiz. Jumystar – oblys ákiminiń jeke baqylaýynda, – deıdi E.Ýálıuly.
Jasyratyny joq, temirtaýlyq turǵyndar otyz jyl boıy qubyrlardyń aýystyrylmaǵanyna narazy. Basqarma basshysy jylý-elektr ortalyǵyna «ArselorMıttal Temirtaý» AQ ıe bolsa, jylýdy tasymaldaıtyn jalǵyz monopolıst «Oqjetpes» JShS ekenin aıtady.
– 2017 jyly ǵana kásiporyn qala ákimdiginiń balansyna ótti. Sol kezden búginge deıin jobalar qarastyrylyp keledi. Aldymen, ekonomıkalyq negizdeme júrgizildi. Jumystyń bul kezeńinde jobanyń oryndylyǵy men tıimdiligi qarastyrylyp, tehnıkalyq jáne uıymdastyrýshylyq sheshimder, esep aıyrysý-smetalyq, baǵalaý jáne basqa da kórsetkishterdi qamtıtyn esep aıyrysý-taldaý qujattary qaraldy. Sodan soń jobalyq-smetalyq qujattar daıyndalady. Oǵan kemi 1,5 jyl kerek. Búginde Temirtaýda 6 úlken joba júzege asyrylyp jatyr. Birinshi kezekte jylý jelileriniń úzdiksiz jumys isteýin qamtamasyz etemiz. Bári birden bola qalmaıdy. Jumystar jyl saıyn júrgiziledi. Bıyl 5 mlrd teńgege 11 shaqyrym magıstraldyq jylý jelileri aýystyrylady, – dedi E.Tóleýov.
Qaraǵandy oblysy
