Sýretti túsirgen Jangeldi ÁBDIǴALYM
Aımaqtaǵy sýarmaly jerdiń jalpy aýdany 89,7 myń gektardy quraıdy. Al onyń 64,7 myń gektary – irili-usaqty aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshilerdiń ıeliginde. Iаǵnı 72,1 paıyzy. Joǵaryda atap ótkenbiz, mundaǵy kósheli kórsetkishte Abaı aýdanyndaǵy sharýa ıeleriniń úlesi ájeptáýir. Ásirese «Asker KZ» JShS jetekshisi bıyl astyq kólemin úsh ese óndirip almaqqa úmitti. Qulaıǵyr aýylynan 16 shaqyrym qashyqtyqtaǵy alqabyna, ıaǵnı 150 gektar aýmaqqa arpa eken. Bul jerdi uzaq merzimge jalǵa alǵan. Sharýashylyǵynda 10 jumysker bar. Sharýa qyza túsken astyq jınaıtyn ýaqytta jumyskerler sany elýge deıin barady. Barlyǵy – Qulaıǵyr aýylynyń turǵyndary.
Sharýa jetekshisi Maksım Velınskıı buǵan deıin bir gektardan 7-10 sentter arpa jınasa, bıyl sýarmaly alqaptan 30 sentner ónim alamyn dep otyr. Maksım myrza memleket sýbsıdııasynyń septigin kórip otyr. Sýarmaly alqapty jabdyqtaý kezinde jumsalǵan qarjynyń dálme-dál jartysyn Úkimet tólep berdi. Investısııalyq jobanyń ıgiligin kórgen dıqan keler jyly taǵy 150 gektardy sýarmaly alqapqa aınaldyrmaq. Ol úshin aýstrııalyq «Bauer» markaly eki sýarý mashınasy, sorǵy stansasy jáne qubyr satyp alady. Tirshilik kózin sharýashylyǵyna jaqyn ornalasqan sý bógetterinen tartamyn degen jospary bar. Jasyratyny joq, Keńes ókimeti qulaǵan soń sýarmaly jerlerdegi sý qubyrlary, ırrıgasııalyq jeliler qırap qalǵany bar. Qazir sol bógetterdi, toǵandardy, jalpy sý keletin kózderdi qalypqa keltirý jumystary da júıeli júrip jatqanyn da aıta ketken jón.
Dıqan óz ónimin Qaraǵandydaǵy qus fabrıkalary men melkombınatqa ótkizedi. Al gektaryna 30-35 tonna kartop alatyn M.Velınskıı ónimderin Qazaqstannyń basqa qalalaryna eksporttaıdy. Bul jerdiń kartobyn el birshama tanyp qalǵan. Arnaıy Germanııadan elıtalyq sorttyń túr-túrin ákelip, ósiredi. Sodan da bolar, sharýagerdiń turaqty tutynýshylary kóp.
Abaıdaǵy Kóksý aýylynyń kartobyna kópshilik súısinedi. 120 gektarǵa kartop salyp otyrǵan Vladımır Gergelıýk te byltyr Úkimet sýbsıdııasy demeý bolyp, sýarý tehnıkasyn alǵan. Sharýagerlerdiń nusqaýymen sýarý tehnıkasynyń «T-L» degen markasyn tańdapty. Bıyl qoldanysta ekinshi jyl eken. «Ázirge eshqandaı kemshiligin kórgen joqpyz», deıdi dıqan.
Vladımır – osy óńirdiń týmasy. Egistikpen aınalysý ejelgi armany eken. Osy baǵyttaǵy sharýany dóńgeletip kele jatqandaryna da 20 jylǵa jýyqtapty. Otbasymen osyny kásip qylǵan. Alǵashqyda 1 gektarǵa kókónis, jemis-jıdek ósirip, saýdalapty. Sodan keıin jer alyp, egin sala bastap, qazir kóbine kartoppen aınalysady. Sharýa ıesi «jerimiz asa kóp bolmaǵan soń, qymbat kartop túrin ege qoımaımyz» deıdi. Kartoptyń bir ǵana «Gala» sortymenen-aq ónimderin syrtqa eksporttap jatyr. Almatyǵa, odan ári О́zbekstan asady eken. Sýarmaly alqap bul sharýanyń da ónim kólemin ulǵaıtyp otyr. 1 gektardan 25 tonna, tipti 30 tonna kartop alady.
Bul tehnologııanyń tıimdiligin túsingen Vladımır keler jyly da sýarmaly alqap kólemin kóbeıtkisi keledi.
– Qanshama adam jumsaıtyn qajyr-qaıratty bir ǵana tehnıka atqaryp shyǵady. Jumystyń jeńildegenin atap ótkenimiz jón. Kerek ýaqytynda mashınany qosasyń, qajetti alqabyńdy sýǵaryp beredi. О́ziń basqa jumysyńdy atqara ber, deıdi V.Gergelıýk.
Sharýasyn ártaraptandyrýdy da talap qylyp otyr. Egistikti jolǵa qoıdy, endi mal sharýashylyǵymen aınalysýǵa nıetti. Qazir 15 jergilikti turǵyndy jumyspen qamtyp otyr. Naýqan kezinde taǵy 15 jumyskerdi eńbekke tartady eken.
Sonymen, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń «Investısııalyq salymdar kezinde agroónerkásiptik keshen sýbektisi shyǵyndarynyń bir bóligin óteý boıynsha sýbsıdııalaý» qaǵıdalarynyń, «Sýarý júıelerin jáne tamshylatyp sýarýdy qurý jáne keńeıtý» jobasyna sáıkes sýarý tehnıkalaryn satyp alý, onymen qosa sýarý júıelerin qurý kezinde shyqqan shyǵynnyń 50 paıyzyn sýbsıdııalaý túrinde memlekettik qoldaý kórsetiledi. Sondaı-aq «Aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerine sý berý jónindegi qyzmetterdiń qunyn sýbsıdııalaý» qaǵıdasynyń 6-tarmaǵyna saı sý berý jónindegi qyzmetterdiń de quny sýbsıdııalanady. Muny oblystaǵy aýyl sharýashylyǵy basqarmasy ósimdik sharýashylyǵy bóliminiń basshysy Bolat Omarbaev atap ketti.
Qazir oblystaǵy bes aýdannyń aýmaǵyndaǵy elýden asa sharýashylyq jetkilikti mólsherde sýmen qamtamasyz etilip otyr. Basym bóligi – Abaı aýdanynda, 31 dıqanshylyq uıym bar. Sýarmaly jerdi sýarýǵa qajetti sýdyń jetispeýshiligi týraly másele joq. Degenmen oblys basshylyǵy sý qoımalaryn áli de kóbeıtýdi maqsat etip otyr.
– Dıqandardyń zamanaýı únemdeý tehnologııalaryn belsendi engizýi kóptep kómegin tıgizýde. Máselen, byltyrdyń ózinde 24 sharýashylyq 780 mln teńgege 40 mashına satyp aldy. О́z kezeginde bul ınvestısııa sý shyǵynyn 1,5 ese azaıtýǵa múmkindik beredi. Sáıkesinshe, az shyǵynmen kól-kósir ónim alady, deıdi sala mamany B.Omarbaev.
Basqarma bergen aqparatty arqaý qylsaq, sýarmaly alqap jumystary boıynsha oblys qazynasynan 400 mln teńge sýbsıdııalanypty. Demek, óńirdegi kóp dıqan kóp-kórim kómekti sezinip otyr. Osyǵan qarap túıgenimiz, Arqada sýarmaly alqap kólemi ulǵaıyp kele jatyr.
Qaraǵandy oblysy,
Abaı aýdany
