Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Osynaý jaǵdaı kókeıkesti sıpat alyp turǵandyqtan, Almaty qalasy Saýda jáne tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý departamentiniń ókilderi ótkizgen baspasóz máslıhatynda kóterilgen jaıttardy baıandaı ketsek. О́ıtkeni Ortalyq Azııa jáne Mońǵolııadaǵy «Kasperskıı zerthanasy» da onlaın alaıaqtardan qalaı saqtaný kerektigi týraly habarlamalar, málimetter taratýǵa májbúr ekendigin bilemiz.
Al joǵarydaǵy biz ataǵan departament ókilderi kıber qylmyskerlerdiń qurbany bolǵan turǵyndardyń shaǵymdary jyl ótken saıyn kóbeıip kele jatqanyn aıtady. Jyl basynan beri departamentke azamattardan 3 500-den astam ótinish kelip tússe, kásipkerlerge qatysty jospardan tys tekserýler júrgizilip, sáıkesinshe 120 ákimshilik hattama jasalǵan, sondaı-aq tutynýshylarǵa 90 mln teńgeden astam qarajat qaıtarylǵan.
«Búgingi tańda tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý mekemelerine túsetin shaǵymdar kóp. Kóbinese tutynýshylardyń quqyqtary elektrondyq saýda salasynda buzylady. Arsyz kásipkerler tarapynan da alaıaqtyq faktileri bar. Sonymen qatar azamattar «Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý týraly» zańnyń normalarymen jetkilikti túrde tanys emes, bul olardyń kásipkerler tarapynan zańdy quqyqtary men múddeleriniń buzylýyna ákeledi», Saýda jáne tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý departamenti basshysynyń orynbasary Nurlybek Bımurzaev.
Degenmen azamattardy qorǵaý maqsatynda Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligi men Aýmaqtyq saýda jáne tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý departamentteri turaqty túrde konsýltatıvtik-aǵartý jumystaryn júrgizetin kórinedi. Oǵan qosa Almaty qalasynyń departamenti qoǵamdyq birlestikterdiń qatysýymen ashyq esik kúnderin, óz quqyqtary men zańdy múddelerin qorǵaý máselelerinde tutynýshynyń quqyqtyq saýatyn arttyrý úshin azamattardy qabyldaýdy turaqty negizde ótkizedi.
«Kásipkerler úshin elektrondyq saýdanyń áleýeti zor, óıtkeni biz qarqyndy damyp kele jatqan tehnologııalar zamanynda ómir súrip otyrǵandyqtan, qolma-qol aqshasyz esep aıyrysatyn tutynýshylar sany kún saıyn artyp keledi. Munyń artyqshylyqtary da bar, ıaǵnı shaǵyn jáne orta bıznesti damytý, jańa ınnovasııalyq jobalardy ashý, sondaı-aq burynnan bar kompanııalardy jańǵyrtý, kóleńkeli aqsha aınalymyn qysqartý, halyq pen kásipkerliktiń quqyq pen sıfrlyq saýattylyǵyn jaqsartý desek bolady», dedi N.Bımurzaev.
Degenmen tutynýshylar arsyz kásipkerlerge de tap bolyp jatady. Poshta arqyly tutynýshy tapsyrys bergen ónim múldem kelmeıdi, nemese sapasy jarnamada, ınternet saıtta kórsetilgen ónimge sáıkes kelmeıdi.
«Internet saýdadaǵy alaıaqtyqtyń eń kóp taralǵan túri – saıttar men áleýmettik jelilerdegi jarnamalar. Ásirese avtokólik aksessýarlaryn, smartfondar men basqa da kerek-jaraqty, kıim-keshek, aıaq kıim, tapsyryspen jıhaz satyp alýshylar ınternet alaıaqtarǵa jıi kezdesedi. Sonymen qatar áleýmettik jeli men ınternet-dúken bolsyn, alaıaqtarǵa tap bolý múmkindigi birdeı», deıdi departament ókilderi.
«Alaıaqtar óz qurbandaryn qalaı arbaıdy? Birinshi kezekte – negizsiz arzan baǵa. Taýarlarǵa tapsyrys berý kezinde kóbinese jedel tólem termınaly arqyly belgili bir vırtýaldy ámııanǵa aqsha salyp aldyn ala tólem jasaý suralady. Ári qaraı álgi «dúkenniń» birneshe kún qatarynan syltaýlary paıda bolyp, biraq taýardy jedel jetkizýge ýáde berýden tanbaıdy, sodan keıin iz-túzsiz joǵalady nemese túkke turǵysyz sapasyz taýar jiberedi. Aldyn ala aqshasy tólengen taýardy satyp alatyn kezde qaperde ustaýǵa tıisti jaıt – senimdi ınternet-dúkender sizden birden vırtýaldy ámııanǵa nemese uıaly telefon shotyna aqsha aýdarýdy suramaıdy. Aldymen ınternetten dúken týraly aqparatty izdeńiz, onyń naryqta qansha ýaqyt bolǵanyn tekserińiz. Eger siz iri dúkender jelisi nemese ózińiz biletin kompanııa saıty arqyly tapsyrys bermek bolsańyz, braýzerdiń mekenjaı jolaǵynda resýrstyń mekenjaıyn durys jazǵanyńyzǵa kóz jetkizińiz», dep keńes berdi N.Bımurzaev.
Sondaı-aq taýar satyp almas buryn dúken ákimshiliginen zańdy tulǵa týraly málemetter suratyp, alynǵan aqparatty salyq organdarynyń jalpyǵa qoljetimdi derekqorlary men zańdy tulǵalardyń tizimin paıdalanyp tekserý qajet.
«Oǵan qosa onlaın saýda jasamas buryn basqa klıentterdiń pikirlerin qarap shyǵyńyz. Degenmen keıde kıber qylmyskerler qosymsha eseptik jazbalardy qoldana otyryp, ózderi týraly oń jazbalar qaldyra alatyndyǵyn umytpaǵan jón. Izdeý formasyna satýshynyń telefon nómirin nemese jelilik búrkenshik atyn engizý arqyly bul derekterdiń qolma-qol aqshany urlaý jáne satyp alýshylardy aldaý maqsatynda paıdalanylǵanyn anyqtaýǵa da bolady», deıdi spıker.
«Arzannyń jiligi tatymas» degen de bar, sondyqtan árdaıym taýardyń qunyna nazar aýdarý kerek. Eger baǵa naryqtyq baǵadan áldeqaıda arzan bolsa, onda bul da kúdik týdyrýǵa tıis.
Osy arada zańnyń 24-babyna sáıkes satýshynyń salyq zańnamasynda kózdelgen tártippen baqylaý-kassa mashınalarynyń bolýy, sondaı-aq baqylaý-kassa mashınalarynyń ornalasqan jerinde qazaq jáne orys tilderinde aqparat ornalastyrýǵa mindetti. Fıskaldyq chek usynylmaǵan jaǵdaıda tutynýshy memlekettik kirister organdaryna júginýge quqyly. Máselen, tutynýshy taýardy óz erkimen tańdap, satyp alatyndyqtan, satýshy týraly málimetter men baılanys derekterin anyqtaý jaýapkershiligi tutynýshynyń ózine júkteletinin de aıta ketken jón. Tutynýshylardyń quqyǵyn qorǵaý salasyndaǵy ýákiletti organ elektrondyq saýdadaǵy arsyzdardy izdestirýmen aınalyspaıdy. Alaıaqtyq pen tutynýshylardy aldaý faktileri boıynsha ınternet alaıaqtardy izdestirý is-sharalaryn ishki ister organdary júrgizedi.
Osy máselege qatysty jýrnalıstik saýalymyzǵa oraı Qazaqstan, Ortalyq Azııa jáne Mońǵolııadaǵy «Kasperskıı zerthanasynyń» basqarýshy dırektory Valerıı Zýbanov bylaı dep jaýap berdi. «Internet saýdada onlaın alaıaqtyqtyń qandaı túrleri jıi kezdesedi? Máselen, rıteılerler birneshe faktorǵa baılanysty qarajatyn joǵaltyp otyr. Welcome-bonýstar arqyly jańa klıentterdi tartý kezde marketıngtik bıýdjetterdi tıimsiz paıdalanady. Mundaı usynystardy kóbine berilgen artyqshylyqtardy paıdalanyp, taýarlardy keıinnen qaıta satý maqsatynda alaıaqtar paıdalanyp ketedi. Klıentterdiń eseptik jazbalaryn buzý kompanııalardy janama qarjylyq zııan shektirip qana qoımaı, abyroı-bedeline de áser etedi.
Avtomattandyrylǵan bot-shabýyldary ózektiligin joǵaltpaıdy. Olar paıdalanýshylardyń qupııa sózderin tańdaý, jarnamalyq kodtardy irikteý/tańdaý jáne kardıng (urlanǵan nesıe kartalarynyń derekterin paıdalaný) úshin de qoldanylady. Sondaı-aq mundaı shabýyldar básekelester taýarlarynyń belgili bir sanattaryna baǵalar parsıngi (baǵdarlama nemese servıs kómegimen veb-saıttardaǵy aqparattardy avtomatty túrde jınaý men qurylymdaý) úshin júzege asyrylady.
Adaldyq baǵdarlamalary arqyly alaıaqtyq jasaý qylmyskerler úshin jeke kásip bolyp tur. Kóbine olar jelige shyǵyp ketken málimetter bazasynan aqparatty qoldana otyryp, klıentterdiń eseptik jazbasyna kirýge, qupııasózderdi saralaý tásilimen sáıkestendirýge tyrysady, qoldanýshylarǵa troıandyq – stılerler men bottardyń kómegimen shabýyldaıdy.
Bir jaǵynan saýda jelileri qyzmetkerleriniń ózderi de adaldyq baǵdarlamalarynda ketken aqaýlardy teris paıdalanyp, ıaǵnı ol usynystardy óz paıdalaryna jaratyp jiberetini jıi kezdesedi», deıdi Valerıı Zýbanov.
Qoryta kelgende, Almaty qalasy Saýda jáne tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý departamentiniń qyzmetkerleri «jedel jeli» arqyly jáne azamattardy jeke qabyldaý kezinde tutynýshylarǵa satýshyǵa qatysty ári qaraı áreket etý, olardyń zańdy múddeleri men buzylǵan quqyqtaryn qorǵaý joldary týraly tómendegideı keńes beredi.
Memlekettik organǵa ótinishti «e-Otinish» biryńǵaı aqparattyq platformasy, «Egov.kz» elektrondyq úkimet portaly arqyly jiberýge bolady nemese 8 (727) 392-21-83 jedel jelisi boıynsha qońyraý shalyp, tutynýshylar Almaty qalasy tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi qoǵamdyq birlestikterge kómek pen keńes alýǵa quqyly.
ALMATY
