Tasjarǵan Tarazı

Aýzy dýaly, sózi ýáli aǵa­laryma ortaq taǵy bir qasıet – or­tadaǵy oıdan eshqashan aýyt­qymaı ómir súretindigi. Árıne, ádiletti bolý – aıtýǵa ońaı. О́ıt­keni ondaı deńgeıge jetý úshin adam eń aldymen meıirimdi bolýy kerek. Alaıda meıirimdi adamǵa – bireýdiń ózi jaqsy, bi­reýdiń kózi jaqsy. Dál osy kóńil­shektik qasıet kóp adamdy sara jolynan taıdyraty­nyn talaı kórdim. Al olar tula boıy tunǵan meıirimdilik bola tura, áńgime ádilettilikke ke­lip tirelse, týǵanyna da týra qarap qu­daıshylyq sózin aıta alaty­nynyń kýási bolyp júrmin. Aıtary joq, meıirim men ádilettiliktiń adam boıyna qatar qonatyny – qandaı keremet úılesim!

Olar qulamaıtyn úshtaǵan oshaq sekildi. Qudaı biledi, munyń ózi, múmkin, asyl aǵalarymnyń aldymda uzaq júrgenin tilegenimnen shyǵar. Jalpy, qazir adamzattyń jasaryp kele jatqanyn eskersek, olardyń olja jasy uzaǵyraq bolatynyna kóbirek ıek artamyn. Nege deısizder me? Negesi sol, úsheýi de tvorchestvolyq bel­sen­diligi men oı eńbegin toqtatqan emes. Úsheýi de seksennen asty. Al búgingi áńgime toqsannyń esi­gin bi­rinshi bolyp qaqqan Ákim Ta­razı týraly.

* * *

Ákim aǵanyń shańyraǵyna alǵash ret barǵanymda tosyn jaǵdaıǵa tap bolǵanym bar. Roza jeńgeı ekeýi hantalapaı oınap otyr. Tańsyq tartys. Keremet kórinis. Umytylmas uıysý. Jer ortasynan aýǵanda asyq oınaý aq júrekti adamdardyń qolynan keledi. Jan tazalyǵy adam kúlgen kezde kózinen baıqalatynyn osy kisilerden kórdim. Máńgilik zańy osyndaı eshkimniń basyna kel­meıtin is-qımyldan bastaý alatyny taǵy ras. Aqyqtyqtyń ıisi ańqyp turatyn mundaı jan­dardyń gravıtasııalyq kúshi ózine tartpaı qoımaıtyny – tát­ti qubylys. Eljiregen kez­de jú­regiń atsha týlap, aýzyń­nan shyǵyp kete jazdaıdy. Mun­daıda jannyń máńgilik mate­rıaldan jaratylǵanyna sózsiz sene bas­taısyń. Táttiligi nede? Tyl­sym­dyǵynda der edim. Jumbaq sezim­niń túbine jete almaısyń. Bul qubylystyń máńgilik bolatyny sodan.

Maqalany osylaı bastaýym­nyń máni bar. Meniń túsinigimde, jany taza adamnan ǵana gýmanıst jazýshy shyǵady. Maǵan keıde, keıde emes-aý, únemi dep aıtaıynshy, Ákim aǵanyń júregi ómirdiń barlyq qaltarysyn qapysyz qaǵyp turǵan kúmis qońyraýdaı, tirshiliktiń búlkil qaqqan búkil tynysyn baǵyp turǵan sergek shyraqshydaı elesteıdi. Kózdep aıtpaǵym, mundaı júrekti Alla Taǵala tek súıgen qulyna syılasa kerek. Al endi osyndaı jú­rektiń narıman tabıǵatyn to­lyqqandy boıaýymen jazyp shyǵý – qıynnyń qıyny. Dese de, toqsannyń tuǵyryna aptyqpaı, babymen qonǵan bekzat bolmysty degdar týraly kóńil túkpirindegi kórkem sózimizdi aıtpaı qalý – arymyzǵa syn. Qolǵa qalam alǵanymyzdyń syry osynda.

Qubylys qulpy kim kórin­genniń kiltimen ashyla berse, nesi qubylys? Jan balasy ja­tyrqamaıtyn Ákim Tarazıdiń qudireti nede ekenin kópke deıin túsinbeı kelgenimdi ja­syr­ǵym kelmeıdi. Munyń syryn ber­tin kele uqtym: onyń shy­ǵar­mashylyǵynan salǵan bette kózge kórinbeıtin kúrdelilikti izdep, kúıbeńge túsippin. Shy­nyn­da da, muhıt túbinde jata­tyn jaýhar kim kóringenniń kózine ilinýshi me edi? Daý joq, tereńine súńgimeı jatyp jazýshydan kúrdeli nárse izdeýge asyǵýdyń qajeti bar ma? Osy rıtorıkalyq suraqtan keıin onyń shyǵarmashylyǵynyń qutty qazyǵy qarapaıymdylyqpen qaǵylǵanyn jazbaı tanydym. Sondyqtan da salıqaly sýret­ker Ákim Tarazıdi men keıde Ber­nard Shoýǵa uqsatamyn. Ákim aǵa da Shekspırden keıin­gi uly dramatýrg sııaqty qara­paıym qundylyqtar men qaǵıda­larǵa súıenip otyryp-aq shyǵar­mashy­lyqtyń altyn kiltin taba bilgen baqytty jazýshy ekenin túpkilikti túsindim.

Onyń ádebıetimizge qosqan ushy-qıyry joq úlesin aqyr-taqyryna deıin aıtyp shyǵa almaıtynymdy bilemin, biraq osy bir oımaqtaı oıymdy túsindire ketsem deımin. Shynynda da, Ta­razı qarapaıymdylyǵynyń qulpyn qalaı ashýǵa bolady? Onyń shyǵarmalary nesimen alǵa ozyp tur? Birinshiden, jazý­shynyń eshqashan apofeozǵa beril­meıtindigi qýantady. Ol qanshalyqty kúrdeli taqyrypty kóterip otyrsa da, keıipkerin de, oqıǵany da, eń aıaǵy qubylysty da zańǵar tuǵyrǵa kóterip, ıdol jasamaıdy. Ekinshiden, Ákim Tarazı – tili tátti bolǵanymen, dini qatty, emosııaǵa boı urmaıtyn qalamger. Árıne, sózdiń jaqsy maǵynasynda. Osy turǵydan alǵanda ol – naǵyz pokerfeıs. Úshinshiden, etinen et kesip alsań da, fanaberııaǵa barmaıtyny da – Ákim aǵanyń qarapaıymdylyq qaǵıdattaryna barynsha baǵy­na­tynynyń aıqyn dáleli. Keıip­kerin ózin-ózi aqtamaıtyn jal­ǵan namysqa, ásireqyzyl tyrash­tanýǵa qımaıtyny da son­dyqtan bolsa kerek. Osy kıeli qasıetterdi qurap turǵan úsh­burysh – qalaı qoıyp ursań da syn­dyrýǵa kelmeıtin sıqyrly fıgýra. Kórdińiz be, Ákim Tarazı darynynyń ómirsheńdigi osynda jatyr.

Sózimiz jalań bolyp qalma­syn. Bir ǵana mysal. Ákim Tara­zıdiń «Qorqaý juldyz» roma­nynyń bas keıipkeri Sálımanyń aýzymen aıtylatyn sóz bar: «Ádil­dik nege álsiz bolýy kerek? Qııanat nege qudiretti bolý kerek?». Osy oı jazýshynyń kóp­te­gen shyǵarmalarynyń tezısi ekeni daýsyz. Bul eki suraqtyń astarynda jazýshy ómir súrgen qoǵamnyń ashy shyndyǵy jatyr. Jazýshynyń sony kesteli kórkem shyndyqqa aınaldyra bilgeni – eń basty shyǵarmashylyq jetistigi. Jazýshynyń ómirlik ustanymy da osy tusta aıqyn ańǵarylady. Sosıalıstik qoǵamnyń ishten shirip jatqan ıdeıalaryna degen jazýshy qarsylyǵy qarapaıym jolmen júzege asady.

Nege olaı dep otyrmyn? Shyǵar­manyń núktesin qoıatyn Sálı­manyń sońǵy áreketinen ja­zý­shynyń sosıalıstik qoǵam­ǵa degen býntarlyǵyn rýhanı kókiregi kóksaý adamnyń ózi baıqaıdy. Sıvılızasııalyq deńgeıge umty­lý nıeti joq qoǵamda jazýshy kúr­deli kúrestiń esh nátıje ber­meıtinine bek senimdi bolǵan. Son­dyqtan taǵy da qarapaıym joldy tańdaıdy. О́rkenıetti býntarlyqtan sanaly túrde bas tartady. Áleýmettik afonııaǵa tap bolǵan qoǵamnyń streske toly kóńil kúıin barynsha zer­gerlik dáldikpen salqynqandy kórsetýdiń basqa joly ol kezde eshkimge buıyrmaǵanyn eske alsaq, muny jazýshynyń qara­paıymdylyq býnty dep túsingen abzal. Atalmysh býnttyń bas­ty artyqshylyǵy jazýshynyń qysqa da nusqa, anyq ta qanyq lapıdarlyq stılinde jatyr. Jazýshy osy túıin arqyly keıip­ker men qoǵam vızavıiniń búkil qarama-qaıshylyǵyn oqyrmanǵa batyl jaıyp salýymen tórge shy­ǵyp tur.

Sosıalızm qoǵamynda qa­typ qalǵan zańdylyqtardy jeńýdiń basqa jolyn tabýdyń múmkin emestigine ábden kózi jet­ken Sá­lıma sot ǵımaratyna ózin-ózi órtep, kirip barýy – qara­paıymdylyq býntynyń sım­vo­lı­kalyq kórinisi. Onsyz da shy­ǵarmanyń saspensin saryla kútip otyratyn oqyrmanyn odan zorǵy oqıǵanyń kýágeri etý arqyly ony telegeı taldaýǵa máj­búrleıtini – jazýshynyń taǵy bir tapqyrlyǵy. Qalamger óziniń eń basty prerogatıvasyn dál osy jerde molynan qoldanady. Onyń ústine, atalmysh prosess barysynda názik detaldardy sheber paıdalana biletin jazýshy óziniń fılıgrandyq sheberligine erekshe júginýimen de oqyrmanyn tánti etedi.

Ákim Tarazıdiń sýret­ker­lik pozısııasynan óz shyǵar­malarynda ómirdiń mánin taba almaǵan Djon Apdaık keıip­kerleriniń sharasyzdyǵy qy­lań bergendeı bolady. Olaı deı­tinim, Ákim Tarazıdiń kóp shy­ǵarmalaryna tán kózge uryp turatyn qubylys taǵy aldyńnan shyǵady. Ádilettilik bul joly da jeńilis tabady. Shyǵarma hep­pı-endpen aıaqtalmaıdy. Deı tura, Ákim Tarazıdiń eń basty qalamgerlik prınsıpi osy jerden qylań beredi. Ár shyǵarmasyn sanaly túrde baqytty sátpen aıaqtamaıtyn jazýshy sosıalıstik qurylysqa qarsylyǵyn keıip­kerin qurbandyqqa shalý arqyly sezdirip otyrady.

Iá, onyń keıipkerleri jeńilis tabýy múmkin, biraq jazýshynyń jeńiske jetkenin birden bilesiz. So­sıalıstik júıege qylysh alyp jú­girýdiń basqa qandaı joly bo­lýy múmkin? Jazýshy úshin. Sóz joq, Ákim Tarazı óz keıip­keriniń qurbandyǵy ar­qyly ózin tıtyqtatyp bitken júıeniń kún­derdiń kúninde typ-tıpyl bo­latynyn meńzeýden sharsha­maıdy. Osy pozısııasy óz je­misin beretinin jazýshy kú­n­ilgeri bilgenine qaıran qala­syz. Kommýnıstik qoǵamnyń kúıip turǵan kezinde aqıqattan aıny­maı, aberrasııaǵa boı bermegen shynshyl qalamgerge qol sha­palaqtaǵyń kelip turady.

Jazýshy úshin kórkem shyǵar­ma jazǵannan asqan lázzat joq. De­genmen osy prosess barysyn­da belgili bir qatyp qalǵan, qasań erejelerge baılandym degenshe, bul lázzattan qaǵyldym deı ber. «Shyǵarmashylyq azaby» degen túsinikti qalyptastyrǵan «tár­tipti», «uqypty» jazýshylar bolar dep oılaımyn. Ákim Tarazı – qazirgi zamanda jazýshyǵa tek emosıonaldyq koeffısent pen epatııasynyń myqty bolýy azdyq etetinin ádebıet pen dramatýrgııada shymyr shyǵarmalarymen dáleldegen tulǵa. Ǵajap týyndyny ómirge alyp kelý úshin ıntellektýaldyq koeffısent pen logıkanyń da aýadaı qajet ekenin tap basqan ol búgingi kúni «aıhaı-oıhoı» tárizdi «án-kúıdiń» bári oqyrmanǵa ótpeıtinin o basynan bilgendigimen qundy kórinedi.

Kópke deıin kıno óneriniń ssenarıı salasynda ter tógip, túrli basshylyq qyzmette bolǵan Ákim Tarazı ótken ǵasyrdyń sońǵy shıregindegi shyǵarmashylyǵynda adamgershilik izgi qasıetterden qol úze bastaý, psıhologııalyq tómen ahýal jáne basqa da tolyp jatqan keleńsizdikterdi tereń fılosofııalyq turǵyda ashýǵa birjolata den qoıa bastady. Kórkem ádebıette qoǵam men adam arasyndaǵy qarym-qatynas túzý syzyqpen damymaıtynyn álimsaqtan biletin ol konflıkt barysynda jaǵymdy dep otyrǵan keıipkerdiń ózi qatelikterge ury­natynyn «Tasjarǵan» roma­nyndaǵy Omar obrazymen kelis­tire kórsetip berdi. Al «Aıaz ben Bıbi», «Qos shynar» po­vesterinde kánigi kásibı qalamger óz shyǵarmashylyǵynyń máni re­tinde ar-ujdan deńgeıin al­dyńǵy planǵa shyǵara bildi. Keıip­kerlerdiń adamı beınesi arqyly avtor eń aldymen qoǵamdyq shyn­dyqty ashýdy kózdedi. Dostyq pen aramzalyq, órlik pen beısharalyq, adaldyq pen qaraýlyq sııaqty anta­gonıstik qasıetterdi óziniń es­tetı­kalyq talǵam bıiginen ha­rak­terlerdiń qareketi arqyly tal­qyǵa saldy.

Osy umtylystardyń bári ony modernıstik shyǵarmalar jazýǵa alyp keldi. Solardyń qatarynda «Tasjarǵan» men «Jaza» romanyn aıtýǵa bolady. Qoǵamdaǵy toǵysharlyq elementterdiń túr­li kórinisi – Ákim Tarazı proza­syndaǵy iri taqyryptyń biri. Jazýshynyń adamgershilik-gýma­nıstik izdenisteri kórkem áde­bıettegi zamandas problemasyna tereńdep barýdan, qoǵamnyń azyp-tozyp bara jatqan kelbetin qaýzap ashýdan anyq baıqaldy. Shyǵarmashylyǵynyń dál osy kezeńinde dúnıeqońyzdyq pen meshandyq sııaqty ómirdiń keleńsiz tustaryn barynsha kórsetýge bet burǵan jazýshy «Keńistik – Ýaqyt – Adam» fılosofııalyq qarym-qatynasyndaǵy tragedııalyq pa­fostyń spesıfıkasyn ashýǵa kúsh jumsady. Dál osy talpynysy arqyly jazýshy obrazdardyń pes­sımızm­ge urynýynan buryn ja­mandyq ataýlyny shynshyl­dyqpen kórsete otyryp, onyń túpki sebepterin izdegenin baı­qaı­syz.

Bilimdarlyq pen oılylyq sııaqty dara qasıetteri logıkalyq jolymen syndarlyqqa alyp kelgen reformator-jazýshynyń zamanaýı ádebıettegi jańalyǵy ne? Men aıtar edim, Ákim Tarazı «Jaza» romanynda modernızmniń bir tarmaǵy bolyp tabylatyn ekzıstensıalıstik dástúrdi qazaq prozasyna ákeldi. Osy aǵymnyń adam máselesin sheshýdegi róline erekshe kóńil bólgen jazýshynyń ıntellektýaldyq órisi álemdik ádebı proseske súbeli úles qosty dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Olaı deıtinim, Ákim Tarazı obraz som­daýda bolsyn, harakterdi ashý­da bolsyn, kez kelgen oqı­ǵanyń sheshimin tabýda bolsyn, eń aıaǵy óziniń basty ıdeıasyn apogeıine jetkizýde bolsyn, onyń qalamgerlik qarymy adamzattyń búgingi damý úrdisimen úndesip jatady. Osynyń ózinen jazý­shynyń rýhanı kemeldigi men salystyrmaly túrdegi erkindigi boı kórsetedi.

Adam bolmysyn derbes shynaıy aqıqat dep túsinetin tarlan týyndygerdiń keıipkerleri jeke maqsatyna umtylý barysynda óz tabıǵatyna úńilip, ózin-ózi tanýǵa umtylatyndyǵy álgi aıtyp otyrǵan ekzıstensıalızm baǵytynyń negizgi tendensııalary ekeni daý týdyrmaıdy. Qalamger «Tasjarǵan» men «Jaza» roman­darynyń bas keıipkerleri Omar men Abonyń obrazdaryn ashý­da osy aǵymdy barynsha qol­dana bilgen. Bilimniń kózi adam tulǵasynyń naqty bolmysyn tal­daýdan bastalatynyn bes saý­saǵyndaı biletin jazýshynyń keıipkerleri adam bolmysyn ǵana shynaıy aqıqat dep túsinedi. Olar jeke maqsatyna umtylý arqyly ózin-ózi tanýǵa jol ashady. Alaıda qoǵamǵa ortaq ıdeo­logııadan alshaqtaǵan kezde ǵana absýrdtyq ómirden ózin-ózi qutqaryp alatynyna sengenimen de, adam báribir kúndelikti ómirde óziniń qaıtalanbaıtyn tulǵa ekenin sezine almaıdy. Basty keıip­­kerlerdiń barlyq tragedııa­sy osynda jatqanyn eki kesek týyn­­dyny sanasyna salyp oqy­ǵan adam baıqamaı qalmaıdy.

Deı turǵanmen, ekzıstensıalıster konsepsııasy álem jáne jalǵyzdyq uǵymynan órbıtinin jadymyzdan shyǵarmaǵan jón. Olaı bolsa, bul adam men ortanyń baılanysy joq degen tomaǵa-tuıyq ıdeıa degendi bildirmese kerek. Munda basty másele jasyrynyp jatyr: ekzıstensıalıstik tujyrymdamaǵa birjolata súıen­gen jazýshy qoǵamdyq qaty­nastardy abstraksııa, negizgi shyn­dyqty sýbektıvtilik dep qaras­tyrýynyń arqasynda qoǵamda qordalanyp qalǵan máselelerdi barynsha batylyraq kóterý úshin ózine-ózi súrleý salyp alǵan. Osy sara joldy tap basqan ol óz týyn­dylarynyń strýktýrasyna sý tıgizbeı, abyroımen alǵa qoıǵan maq­satyna ylǵı da jetip otyratyny – sheberliktiń shyńy.

Omardyń boıynan baıqalatyn jalǵyzdyq qasireti men ózi ómir súrip otyrǵan ortamen úılesim taba almaýy ekzıstensıalızmniń kúrdeli konsepsııalarynyń kesek týraıtyn tarmaǵy bolyp tabylatyn «jatsyný» sııaqty uǵymǵa jatatyny dáleldeýdi qajet et­peıdi. Jalpy, dúnıetanymdyq máselege tek materıalıstik turǵy­dan kelý ústemdik qurǵan keńes­tik dá­ýirdiń kezinde osy konsep­sııa­ǵa batyl bara bilgen Ákim Ta­razıdiń jazýshylyq danalyǵy men kóregendigi dál osy tusta jar­qyraı kórinedi.

Bul turǵyda Ákim aǵanyń týyn­dylary álemdik ádebıettegi Jan Pol Sartr, Djon Apdaık, Kobo Abe sekildi jazýshylardyń shyǵarmalarymen ıdeıalyq ja­ǵy­nan tamyrlas bolǵanymen, pozısııalyq turǵydan alǵanda aıyrmashylyq jer men kókteı. Aıtalyq, Jan Pol Sartr jalǵyz­dyqtan jalyǵyp ketken qahar­manynyń bas bostandyǵynyń prob­lemalaryn qozǵasa, Djon Apdaık adam basqalardan qash­qanymen, ózinen qasha almaıtynyn zertteıdi. Al Kobo Abe adamnyń qoǵamnan tys ómir súre almaıtynyn dáleldese, Ákim Tarazı óz keıipkeriniń oqshaýlaný prosesi arqyly qoǵamdyq qury­lysqa degen avtorlyq ashý-yzasyn bildiredi.

Adamnyń ózin-ózi tanyp-bilýi men ómir súrýiniń mánin fılo­sofııalyq turǵydan qarastyratyn Ákim Tarazı keıipkerleriniń oq­shaýlaný prosesi ózine nazar aýdartpaı qoımaıdy. Ásirese «Tasjarǵan» romanynda adamnyń ontologııalyq jalǵyzdyǵy eń basty fokýsta kórinedi. Munda adamnyń óz-ózinen jatsynýyn da, qoǵamnan jatsynýyn da sezesiz. Bul jerde fılosofııanyń bolmys bólimin tereń meńgergen Ákim Tarazı qoǵam men jeke adam­nyń bir-birinen alshaqtaýyna erekshe ekpin beredi. Osylaısha, jańashyldyqqa jany qumar jazýshy adamzattyń qazirgi damýyn­da jatsynýdyń abstraktili teo­rııalyq negizi bar problema eke­nin bizdiń ádebıetimizge batyl engiz­genimen este qaldy.

Ákim Tarazıdiń «Andreı» degen týyndysy bar. Seksen jasynda jazǵan dúnıesi. Avto­bıografııalyq áńgime sııaqty kórinedi. Biraq olaı emes. Shaǵyn shyǵarmada qazaqtyń taǵdyry men tragedııasy qan qusyp jatyr. Bul – qazaqtyń qara sózben jazylǵan rekvıemi. Dese de, joǵaryda aıtqanymdaı, jazýshy bul áńgimesinde de qara as­pandy qapyltyp otyryp, qalam terbemeıdi. Ahylamaıdy, ýhile­meıdi. Bolǵan oqıǵany emo­sııaǵa berilmeı baıandaıtyn onyń aqparatty tamasha jet­kizý­diń storıtellıng ádisin sheber meńgergenine rıza bolasyz. So­nyń naq dáleli, óz pozısııasyna ámanda berik syndarly sýretker qarapaıym qalyppen otyryp-aq seni qadaý-qadaý oılarǵa je­teleıdi.

Eń tańǵalarlyǵy, elý jyldan beri kókiregin shermende qy­lyp kelgen oqıǵany asqan sabyr­lyqpen seniń júregińe qaltqysyz qondyra salatynyn qaıtersiz? Seniń jadyńdy áli tolyq jaýlap almaǵan ulttyq qasiretti shertpe kúıdiń oryndaýshysyndaı jymyn bildirmeı, tigisin jatqyzyp, mıyńnyń myń qatparyna quıyp tastaıdy. Sodan keıin oılanbaı kór. Sodan keıin qanyń qaınamaı kórsin. Sodan keıin ata-babańnyń kórgen qııanat-qorlyǵyn bar janyńmen sezinbeı kór. Osynyń bárinen keıin aqyly men bolmysy alpys atanǵa júk bolǵanymen, júregi jalǵandyqqa úzilip ketkeli turǵan jazýshyny tiri klassık dep aıtýǵa da qulaǵyń qyzara qoımaıdy. Bir anyq: oqyrman aldyn­daǵy óz mıssııasyn dál osy­laı ǵajap oryndaıtyn jazýshy az.

«Andreıden» bir úzindi keltir­meske bolmady: «Sodan keıin Manana maǵan suqtana qarap taǵy biraz otyrdy da, kútpegen jerden, oqys: – Akım óte symbatty bala eken. Maǵan unady, senen góri aqyldy sııaqty, – dedi Andreıge burylyp. – Sen shalapaısyń, Andreı, mynaý alysqa baratyn bala. Kózin kórdiń be, qandaı! Kózi oıly. Sál ǵana birdeńeni unatpaı qalsa, kózinen ot shashady. Bul dalanyń adamy ǵoı. Bulardyń arǵy tegi – qyran. Men bilem qa­zaq­tardy, – dedi».

Mananamen kelispeı kór. Men de kelisemin. Qazaqtardy jappaı qyrýǵa saýsaǵynyń ushyn tıgizgen armıan áıeli sol kezdegi 27 jastaǵy Ákimniń otty kózinen úreılenip aıtqan sózinde qazaqtyń qyryq bir kıeli qasıeti jatyr. Shynynda da, Manana áýlıe eken dersiz, kózi bar kelinshek qazirgi zamanǵy qyran qazaq Ákim Tarazıdi jazbaı tanyǵanyn aıtsaıshy! Ol qazir – dalanyń adamy ǵana emes, sol keń-baıtaq keńistiktiń ústinen ushqan daraboz daýylpaz. Qazaq eliniń boıamasyz shejiresin jasaǵan jampoz jazýshy. Týǵan halqynyń palıtrasyz portretin jazǵan suńǵyla sýretker.

* * *

Eki-úsh aı buryn aǵamyzdyń on eki tomdyq shyǵarmalar jına­ǵynyń tusaýkeserinde bolǵanym bar. Sol jerde Nurǵısa Dáýeshov pen Arman Júdebaevtyń qosyla tartqan kúıin berile tyńdap otyrǵan Ákim aǵanyń álgi Manana aıtqan ot shashqan kózderine úńile tústim. Bul joly ol birdeńeni unat­paǵannan emes, óz eliniń kún­derdiń kúninde ǵajap el bolyp kete­tinin kórip otyrǵan dana kózdiń otshashýyndaı elestedi. Týma talantymen tasjarǵan Tara­zıdiń otqaraǵyna janym jadyrap, uzaq qarap turdym.

Sharhan QAZYǴUL