Sýretti salǵan – Ábilhan QASTEEV
«Taý alystaǵan saıyn bıikteı túsedi» demekshi, Amangeldi batyrdyń erligi ýaqyt ótken saıyn jańǵyryp, aıqyndala túskendeı. Tyń derektermen tolyǵyp, kóteriliske qatysýshylardyń estelikteri de baspasóz betterinde, áleýmettik jelilerde jıi jarııalanyp jatyr. Atalǵan baǵyttaǵy jumystar odan ári jalǵasyn tabaryna senim mol.
Patshalyq Reseı kezinde qazaq dalasynda irili-usaqty 300-deı ult-azattyq kúresiniń bolǵany málim. Solardyń ishinde aýqymdysy dál osy 1916 jylǵy ult-azattyq kóterilis. Otarlyq ezginiń kúsheıýimen qatar patsha úkimetiniń «Iıýn jarlyǵy» qazaq dalasynda kóterilis otynyń lap ete qalýyna túrtki boldy. Bul jarlyq boıynsha 19 ben 31 jas aralyǵyndaǵy qazaq jastaryn maıdannyń qara jumysyna alý kózdelgen edi.
Nátıjesinde, maıdanǵa bala bermeýge bekingen qazaq halqy birigip bas kóterdi. Osylaısha, baıtaq dalamyzdyń ár jerinde qarýly kóteriliske ulasqan stıhııalyq bas kóterýler bastaldy. Birtindep uıymdasqan sıpat aldy. Jetisý jáne Torǵaı dalasy kóterilistiń asa iri oshaǵyna aınaldy. Patsha úkimeti kóterilisshiler shoǵyrlanǵan jerlerge iri áskerı kúshterdi jiberdi. Qyrkúıek, qazan aıynyń basynda jetisýlyq kóterilisshiler sheginip, Shyǵys Túrkistanǵa ótip ketýge májbúr boldy. Torǵaı kóterilisi iri qozǵalys retinde tarıhta qaldy. Bas sardar Amangeldi Imanov kóterilisshilerdi ondyqqa, elýlikke, júzdikke, myńdyqqa bólip, arnaıy mergender bólimshesin qurdy.
Amangeldi Imanov bastaǵan kóterilis tarıhy keıin «Torǵaıǵa shabýyl», «Tatyr shaıqasy», «DoǵalÚrpektegi keskilesý», «Kúıiktegi aıqas» dep atalyp, ańyzǵa bergisiz áńgimeler arqyly el arasynda keń tarady. Torǵaı jerindegi kóterilis patsha ókimeti qulaǵan soń ǵana toqtady. Munyń ózi batyr babalarymyzdyń kózsiz erligin, qaıtpas qaısarlyǵyn dáleldep turǵandaı. Dál osy kóterilistiń bel ortasynan tabylǵan sardar Amangeldi Imanovtyń kózsiz erligi el esinde máńgi qaldy.
Amangeldi Imanov qarapaıym halyqtyń arasynan shyqqan taý tulǵa, batyr. Ol – keshegi Kenesary hannyń senimdi serikteriniń biri bolǵan ataqty Iman batyrdyń nemeresi. Batyrlyq tekten daryǵan. Ádildik ańsaǵan qalyń qazaqtyń armanyna qanat baılap, jol bastaǵan esil er – ulttyń tutastyǵy, jerdiń bútindigi úshin qaraqan basyn qaterge tikken sardar. Batyrdyń beınesi halyq zerdesinde dál osylaı jattalyp, solaı qala bermek.
Bıyl Amangeldi Imanovtyń týǵanyna 150 jyl tolyp otyr. Osyǵan oraı batyr mereıtoıy ult-azattyq kóterilisi qaharmanynyń esimi berilgen aýdanda toılanady. Elim degen erdiń esimi laıyqty deńgeıde ulyqtalady dep senemiz.
Berik BEISENǴALIEV,
Parlament Májilisiniń depýtaty, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor
