Osydan eki jyl buryn Egindibulaq jerine jol túsken edi. Sonda Balqantaýdyń baýyrynda jatqan tulǵalarǵa táý etýdi Táttimbettiń mazarynan bastaǵanbyz. Tátekeń Túndik ózeniniń boıynda, Babaly men Arqalyq taýlarynyń ortasynda, aýyl ortalyǵynan 12 shaqyrym jerde tynystap jatyr. Myna bir ǵajaıyp sát sanamyzda áli saqtalyp qalypty: kún jadyrap tur, «Fatıhany» úsh qaıtara oqyǵanymyz sol edi, jyly jańbyr jaýa ketti. Biz mazardan shamamen 500 metr uzaǵanda kilt toqtady. Qasıet qonǵan mekenge qaıran qalystyq.
Mazar poshymy batyrdyń dýlyǵasy ispettes, tóbesi shoshaq, kún sáýlesi túsetindeı etip, ár jaǵynan shaǵyn úshburysh sańylaý qaldyrǵan. Syrtyn aınala, qorshaýdan ishke kirdik. Baba basyna duǵa qylar arnaıy oryndyq qoıylypty. Eńkeıip aıadaı esikten ishke endik. Qatar ornalasqan úsh qabir. Sol joly jolserigimiz bolǵan belgili tarıhshy Nurtas Smaǵulovtyń aıtýynsha, Aqseleý Seıdimbektiń zertteýi negizinde, qoǵam qaıratkeri Áshimbek Bektasov mazardy taýyp, belgi qoıyp ketken desedi. «Myna jerde Táttimbettiń ákesi Qazanǵap, sheshesi Qalaıy jáne Táttimbettiń ózi jatyr», dedi Nurtas Birlikuly.
Sol joly kóńilimiz olqy qaıtyp edi. Joldyń jaı-kúıine de. Tátekeńniń basyna qoıylǵan eńseli eskertkishtiń ábden eskirgenine de. Nebir batyrdy atqa qondyryp, eskertkishtiń sanyn túzip jatyrmyz ǵoı. Sol sekildi Tátekeńniń qolyna kıeli dombyrasyn ustatyp, qara tastan qasqaıtyp músin soqsaq, Egindibulaqtaǵy eldiń eńsesi tiktelip qalar edi-aý…
Sýrette anyq kórine qoımas, bizdiń kózimizge túrpideı tıgeni – sıyrdyń japasy. Qorshaýy tizege jetpeıdi. Kirpishteri kemirilip, kelbetiniń ári ketken. Sóıtsek, eskertkishtiń óńi ketetindeı-aq ýaqyt bolypty. Qyryq jylǵa jýyqtapty. Alǵashynda bul eskertkish 1984 jyly Egindibulaqtyń tarıhı-ólketaný murajaıynyń aldyna qoıylypty. Keıin el azamattary Táttimbettiń 175 jyldyq mereıtoıynda (1990 jyl) kúıshi zıratynyń qasyna kóshirýdi uıǵarypty. Kesenesi «Mádenı mura» memlekettik baǵdarlamasy negizinde qaıta óńdeýden ótip, jańartylypty. Mine, sodan beri otyz jyl ótti, Qazaqstannyń jalpyulttyq deńgeıdegi qasıetti oryndary men keshenderi tiziminde bar demeseńiz, ıen daladaǵy eskertkish eskerýsiz tur…
Bizdi quraq ushyp qarsy alǵan ólke shejiresiniń bilgiri, tarıhshy Nurtas Smaǵulov aǵamyz áńgimeni ármen qaraı bylaı órbitti.
– Táttimbet Qazanǵapuly sekildi uly kompozıtordyń basyna eńseli eskertkish qoıylýy kerek. Ol úshin arnaıy respýblıkalyq konkýrs jarııalansa quba-qup bolar edi. Arqaǵa belgili sýretshi-skýlptor Jaýbasar Qalıevtiń qolynan shyqqan Uly babamyz Qazdaýysty Qazybek bıdiń Egindibulaqtaǵy músini, ánshi-sazger Mádı Bápıulynyń rýhty músini sekildi Saryarqa jonyn kúımen tebirentken Táttimbet Qazanǵapulynyń beınesi qazaqty qarsy alsa, qandaı keremet. Qara tastan qasqaıǵan Qazanǵapuly babamyzdyń eskertkishiniń mańaıy kelgen jurttyń kózin tartyp, tarıhtan syr shertse, Altaı men Atyraýdyń arasyndaǵy jurtqa babalardyń kıesi qaıtyp keler edi, – degen edi N. Smaǵulov.
Qarqaralynyń el tizginin ustaǵan azamattary Alash arystaryna arnap, qala kireberisinen tartymdy eskertkish ornatqan. Qajy Qunanbaı men bala Abaıdyń eskertkishi de qalanyń kórikti jerine aınalǵan. Endi kúı alyby Táttimbet Qazanǵapulynyń da qurmetine eskertkish ornatylsa, tipti qatyp keter edi. Osy másele boıynsha oblystyq tarıhı-mádenı murany saqtaý ortalyǵynyń basshysy Túlkibaı Tóleýovke habarlasqan edik.
– Jaqynda Qarqaralyǵa sapar barysynda birqatar tarıhı eskertkishtiń jóndeýdi qajet etetinin kórip qaıttyq. Bul qatarda shertpe kúıdiń sheberi – Táttimbettiń eskertkishi de bar. Egindibulaqtyń basyndaǵy Qazdaýysty Qazybek bıdiń eskertkishi mańaıyn da qalpyna keltirý qajet. Bul jumystardy keler jyldyń enshisine qaldyrdyq, – degen jaýap qaldyq ortalyq basshysynan.
Qulaǵymdy birde kúmbirlegen Tátekeńniń «Kókeıkestisi» terbese, endi birde «Sarjaılaýy» saǵym bolyp, «Erke sylqymy» elitip turady. Muny kúı qudireti hám qasıet qonǵan topyraqtan alǵan áser dep topshyladyq…
Qaraǵandy oblysy
