Sýretti túsirgen – Azamat QUSAIYNOV
Jýrnalıster, blogerler, sıfrlyq kontent avtorlary men óndirýshileri, prodıýsserler, memlekettik qyzmetkershiler men ınvestorlardyń basyn qosqan forýmda jańa medıanyń ózekti máseleleri men mindetteri, bolashaǵy keńinen sóz boldy. Jańa medıanyń qyr-syrymen bólisip, ózekti máselelerin sóz etken alqaly jıynda sıfrlyq kontent óndirýshiler, bloger, prodıýserler qazirgi tańdaǵy medıa naryǵynyń betalysy, kreatıvti ındýstrııanyń keleshegi, sondaı-aq YouTube kontenttiń ózekti taqyryptaryn talqylap, ózekti suraqtarǵa jaýap berdi.
Mádenıet jáne aqparat vıse-mınıstri Evgenıı Kochetovtiń málimdeýinshe, forýmdy uıymdastyrýǵa «Onlaın-platformalar jáne onlaın-jarnama týraly» zańdy talqylaý, únqosý da túrtki bolǵan.
– Aqparat aıdyny ókilderiniń basqosýynda «Onlaın-platformalar jáne onlaın-jarnama týraly» Zańynyń ózektiligi kórindi. Áleýmettik jeliler búginde negizgi aqparat kózi men qoǵamdyq-saıası baǵytty qalyptastyratyn platformaǵa aınaldy. Bul zań alaıaqtyqtyń aldyn alýǵa múmkindik beredi. Kez kelgen otandyq aqparat alýshy saıttarǵa kirip, jarnamany oqyǵan kezde, ol jarnama jalǵan ba, qandaı aqparat berilgen, ony ınflıýenser bergen be – osynyń bárin bile alady. Zań sheńberinen tys aqparat ornalastyrylǵan kontenttiń jumysyn shekteý nemese toqtatý «Baılanys týraly» Zańnyń 41-1-babyna sáıkes júrgiziledi. Atap aıtqanda, onlaın-platformanyń menshik ıesi nemese zańdy ókili ýákiletti organnyń nusqamasyn alǵannan keıin 24 saǵat ishinde balaǵa qatysty kıberbýllıng dep tanylǵan aqparatty joıý sharalaryn qoldanýǵa mindetti, – deıdi mınıstrlik ókili.
Álbette, jańa medıa dástúrli BAQ-ty almastyryp kele jatqanyn eshkim joqqa shyǵara almaıdy. Onymen sanasýǵa da týra keledi. Tipti atyshýly blogerlerdiń de kún saıyn jańa básekelesteri paıda bolyp jatyr.
– Elimizde medıa salasy qarqyndy damyp keledi. Áleýmettik jeliler de blog júrgizip, halyqty aqparatpen qulaqtandyratyn blogerlerdiń de sany artty. Osy oraıda elimizdegi jarnama naryǵyna toqtala ketkenimiz jón. Sebebi dástúrli medıaǵa memleket qarjy bóledi, al jeke tulǵalar qarajatty YouTube, TikTok, Instagram áleýmettik jelilerindegi paraqshalaryndaǵy jarnamadan tabady. Osynyń arqasynda ol ózin-ózi qarjylandyrady. Halyqqa túrli aqparat, paıdaly keńester, saıahattaý syndy beınebaıandardy usyna alady. Sondyqtan da jańa zańda jarnamany tańbalap otyrýǵa asa mán berý qajet. Jeke blogyn júrgizetin adamdardyń tabysyna zııan tımeýi qajet. Áleýmettik jelilerde aqparat taratatyn, blog júrgizetinderdiń qatary kóbeıgen saıyn dástúrli medıaǵa básekelestik týǵyzyp, medıa salasyn qarqyndy túrde damytyp otyr. Qazirgi ýaqytta adamdardyń kópshiligi televızııa kórýden qalyp barady. Bir orynda tapjylmaı teledıdar kórý yńǵaısyz bolǵandyqtan, kópshiligi YouTube arqyly qajetti dúnıelerin qaraı salǵandy qalaıdy. Nátıjesinde, áleýmettik jelide jumys isteıtinderdiń qaralymy artyp, kórermeni kóbeıip keledi. Sondyqtan osy salaǵa asa mán berý qajet, – deıdi «Qamalladin bloggers agency» bas dırektory Abylaıhan Kamaladın.
«Repost.uz» saıtynyń negizin qalaýshylardyń biri ári jetekshisi Tımýr Abdýllın: «Biz jumysymyzdy áleýmettik jelilerden bastadyq. Keıingi birneshe jylda materıaldar berýde belsendi qadamǵa baryp, oqyrmanymyzdy bir arnaǵa shoǵyrlandyryp otyrmyz. Saıası aqparat taratyp qana qoımaı, túrli baǵytty qamtýǵa kóshtik. Máselen, shoý-bıznes, densaýlyq, avtomobıl álemi, tehnologııa jáne sport týraly aqparattardyń eń mańyzdysyn tańdap, ár bólikke bóldik. Oqyrman karantın kezinde trafık boıynsha shamamen 50%-ǵa ósti. Osy kórsetkishti saqtaı otyryp, oqyrmandar sanyn arttyrýdy qolǵa aldyq. Osy oraıda, áleýmettik jeli oqyrmandarynyń sanyn arttyrýǵa taptyrmas alań ekendigin este saqtaý qajet», dedi.
Al jıynda «Eki bala» jáne «Asia Mix» tık-tok jobalarynyń avtory Eldııar Kenensarov otandyq medıanyń jańa sıpat alyp kele jatqanyn atap ótti. «Infodemııa jaǵdaıyndaǵy aqparatty tutynýshy halyqtyń medıaǵa degen senimniń joǵalýy medıa qyzmetkerleriniń bárin alańdatatyny daýsyz. Kez kelgen áleýmettik medıa marketıngtik naýqannyń negizi – sapaly kontent. Sizdiń áleýmettik jelilerde jarııalaǵan jazbańyz kompanııańyzdyń maqsatyn tikeleı kórsetedi. Osylaısha, joǵary sapaly mazmun sizge senimdi, shynaıy jáne maqsatty aýdıtorııa úshin abyroıly ımıdj qurýǵa kómektesedi», deıdi spıker.
BAQ ókilderiniń osyndaı basqosýlarynda ashy da bolsa, aınalyp ótýge bolmaıtyn ózekti bir másele – memlekettik tildegi mazmunǵa beriletin jarnamalardyń mardymsyzdyǵy. Osy oraıda «Kreatıvti ındýstrııa jáne jańa medıa» sessııasynyń spıkerleri qazaqtildi kontentke jarnama berýshiler nege az degen máseleni keńinen talqylady.
– Jobamyzdy qolǵa alǵaly beri memlekettik tilde kontent jasaýdan tanǵan joqpyz jáne qoǵamnyń qazaqsha kontentke qatysty qalyptasyp qalǵan kózqarasyn buzdyq. Birinshiden, qazaq aýdıtorııasy ósek-aıań, shoý-bıznesti ǵana kóredi degen taptaýryn pikirler. Ekinshiden, qazaqtildi kontent aýdıtorııa jınaı almaıdy degen kózqaras. Bizdiń tanymdyq kontenttiń ortasha kórilimi – 200 myń. Qazaqtildi aýdıtorııa qazir sapaly tanymdyq kontentke sýsap otyr. Ony arnamyzdy turaqty kórip júrgen kórermenderimizden baıqaımyz, – deıdi «Sayahat Time» YouTube arnasynyń blogeri Ernar Almasbek.
Qazaq tilinde blog júrgizip otyrǵan otandastarymyzdyń sózin ssenarıst, júrgizýshi, prodıýser Marat Oralǵazın da qýattaıdy. Ol: «Qazir qazaq tilindegi kontenttiń kórermeni kóp. Máselen, bizdiń YouTube arnada 1,9 mln jazylýshy bar. Tek bir másele, qazaqsha kontentke jarnama berýshiler kóp kele bermeıdi. Máselen, orystildi blogerler «Samsung», avtokólikterdi jarnamalap júrse, qazaq tilindegi blogerler pıssa, donerlermen shekteledi. Iаǵnı jarnama berýshiler 90-jyldardaǵy qazaqsha eshkim qaramaıdy degen eski kózqarasta qalyp qoıǵan. Ekinshiden, jarnama berýshiler qazaqtildi kontent kórermenniń satyp alý múmkindigi joq dep oılaıdy. Bul – jańsaq pikir. Kólik salondary men tehnıka dúkenderinde kóbine qazaqtar saýda jasaıtynyn túsinbeıdi. Olar ózderiniń naqty tutynýshylary kim ekenin bilmeı otyr», degen ýájin alǵa tartty.
Qazaqtildi mazmun quryp otyrǵandardyń aıy nege ońynan týmaı jatyr degen saýalǵa «Sayahat Time» YouTube arnasynyń blogeri Jazıra Baıdaly: «Qazaqsha kontent kreatıvten kende emes. Qazaqtildi blogerlerge jarnama berýshiler kelmeýiniń birneshe sebebi bar. Birinshiden, saýatty kontent jasaýshylar bar da, PR dırektor, marketıng dırektor degen mamandar joq, bolsa da kóbinese orystildi. Ekinshiden, qazaqtildi blogerler qyzmetin satýdy bilmeıdi. Olar óziniń ónimine tek shyǵarmashylyq turǵydan qaraıdy da, satýǵa uıalady. О́z eńbegine degen kózqarasty ózgertý kerek. Bizdiń jobamyz bes jyl degende endi ǵana tabys ákele bastady. Bıznestiń qazaqsha kontentke degen kózqarasyn birtindep ózgertip jatyrmyz», dep jaýap berdi.
Al «Abay Live», «Qasqa Jol» YouTube arnalarynyń avtory Abaı Seıfýllauly elimizde YouTube platformasyna kóbirek kóńil bólinip otyrǵanyn atap ótti. «Statıstıkalyq derekterden jyl saıyn telearnalardyń kórermenderiniń paıyzdyq úlesi tómendep kele jatqanyn kórip otyrmyz. Kerisinshe YouTube platformasy qarqyndy damyp keledi. Podkast, suhbat, saraptamalyq baǵdarlamalar, serıal túsiretin YouTube jeke arnalary kóbeıdi. Bul salanyń bolashaǵy bar. Sebebi jarnamalyq ıntegrasııalar qazaqtildi kontenttegilerge de kelip jatyr. Áleýmettik jelilerdegi platformalar da erkin, táýelsiz kontentterdi aýqymdy túrde jasaýǵa bolady. Sondaı-aq balalar kontentin de damytýǵa múmkindik bar. Qazaq tilindegi mýltfılmder men beınerolıkterdi túsirýge bolady», deıdi spıker.
ALMATY
