Sýretti túsirgen – Tıyshbek HAMITOV
Toı shymyldyǵy tarıhshylardyń konferensııasymen túrildi. Áýeli aýdan ákimi Erlan Qusaıyn alys-jaqynnan kelgen meımandarǵa jyly lebiz bildirdi. Keleli otyrysty ótkizýge E. Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy ýnıversıteti muryndyq boldy. Rektor Nurlan Dýlatbekov sóz alyp, jármeńkedegi tarıhı tulǵalardy tilge tıek etti jáne sol kezdegi saıası, quqyqtyq máselelerge toqtaldy. Zertteýshi qaýymnyń Qoıandy jármeńkesiniń ult tarıhyndaǵy orny týrasyndaǵy baıandamalary tyńdaldy.
Konferensııa minberine aldymen belgili tarıhshy ǵalym Sataı Syzdyqov kóterilip, Qoıandy jármeńkesiniń kúngeıi men kóleńkesi taqyrybynda sóz qozǵady. Ǵalym Qarqaralynyń kóne tarıhy qarluq kezeńimen tamyrlasyp jatqanyn aıtyp ótti.
«Tulǵataný» ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń dırektory Nursahan Ahmetqyzy Qoıandy jármeńkesine qatysqan tarıhı tulǵalar tóńireginde tamasha maǵlumatymen bólisti. Alashtanýshy, jazýshy Eldos Toqtarbaı jármeńke toıynyń halyqaralyq deńgeıde ótýi kerektigin aıtty.
«Qoıandy jármeńkesinde qazaq mesenattyǵynyń, qazaq aqsúıektiginiń negizi qalanǵan. Osy jerde qazaqtyń talaı baılary aqysyz, pulsyz jurtyna adal qyzmet etýdiń eren úlgisin kórsetti», dedi E.Toqtarbaı.
Qazaqstan tarıhy portalynyń bas redaktory Altynbek Qumyrzaq «Qoıandy jármeńkesi ulttyq baspasóz taqyrybynda» atty baıandama jasady. Qoıandy jármeńkesiniń tarıhy men damý shejiresi týraly HH ǵasyr basyndaǵy ulttyq baspasózde jazylǵan maqalalarǵa toqtalyp ótti.
Sonymen qatar belgili tarıhshy, ólketanýshy Temirǵalı Arshabekov te jármeńke tóńireginde tereń paıymdaý jasady. Al jas tarıhshy Ádilet Jaǵypar «Halyq jadyndaǵy Qoıandy jármeńkesi» atty Qasym jýrnalyna shyqqan maqalasy negizinde sóz órbitti.
Qysqasy, konferensııada jármeńkege qatysty tarıhı derekter aıtylyp, Qoıandynyń mańyzdy eldik sheshimder qabyldanǵan ólke ekeni aıtyldy. 1905 jyly osy jerde jazylǵan áıgili Qarqaraly petısııasy jónindegi qundy derekterge tarıhshylar keńinen toqtaldy.
Memlekettik syılyqtyń laýreaty, aqyn Serik Aqsuńqaruly konferensııada keremet oılar aıtylǵanyn, Qarqaraly – Alash ıdeıasynyń altyn qazyǵy ekenin aıta kelip, óleń oqyp, rýh syılady.
Konferensııa aıasynda Qarqaraly aýdany men Túrkistan qalasy ákimdiginiń arasynda ǵylym, ekonomıka, týrızm jáne mádenıet salalary boıynsha yntymaqtastyq jónindegi memorandýmǵa qol qoıyldy. Munymen qosa, belgili sýretshi Káripbek Kúıikovke «Qarqaraly aýdanynyń Qurmetti azamaty» ataǵy berildi.
Jınalǵan jurt jármeńke tarıhy baıandalatyn jańa derekti fılmdi tamashalady. Fılm avtory qarymdy qalamger, jýrnalıst – Áshmuhan Jampeıisov.
Shahar ortalyǵynda sýretshilerdiń, qolóner sheberleriniń kórmesi ótti. Ersin Temirǵalıev, Elena Nıvıdenskaıa, Natalıa Saıgýshova, Jańabek Jumabekov sekildi sýretshiler óz týyndylaryn halyq nazaryna usyndy. Aıta keteıik, Qoıandy jármeńkesiniń 175 jyldyǵyna arnalǵan logotıptiń avtory Eýrazııa dızaınerler odaǵynyń múshesi – Ersin Temirǵalıev.
Kórmeden bólek, ashyq aspan astynda ádebı-sazdy kesh ótti. Aqyn, Qazaqstan Jazýshylar odaǵy oblystyq fılıalynyń tóraǵasy Janat Jańqash, aqyndar Jálel Shalqar, Sultan Dáýlethan, Aıbek Baıtóre, Saltanat Qaıyrbek, Erik Naryn týǵan jer taqyrybynda óleńderin oqydy. Bir sózben aıtqanda, sulý Qarqaralynyń aspanyna poezııa qanat qaqty. Medet Osataev, Araılym Júkenova, Qýandyq Tóken, Nurlytań Saıatqyzy shyrqaǵan ánder rýhty kóterdi. Kúıshi Madııar Súleımenov dombyramen, Ámir Amangeldi qobyzben kúı tartty. Qarqaralylyqtar óner jármeńkesin tapjylmaı turyp tamashalady.
Aýyl-aýyl bolyp, kórme uıymdastyryldy. Dastarhan jaıyldy. Qonaqtar quraq kórpege maldas quryp, qazy-qarta asap, qymyz ishti. Qolyna qyranyn qondyrǵan, júırik tazysyn jetektegen saıatshylar toıdyń sáni boldy. Toı bazary keshke deıin tarqamady.
Qasıetti Qarqaralynyń ardaqty eline «Bazaryń qutty bolsyn!» aıta kelgen meımandar dúrkiregen dúbirdiń kýási boldy. Osylaısha, judyryqtaı jumylǵan Qarqaralynyń jurty jármeńke toıyn abyroımen ótkerdi.
Qaraǵandy oblysy,
Qarqaraly aýdany
