Halyqaralyq konferensııada sóz alǵan ǵalymdar negizinen atom energetıkasynyń qaýipsizdigi jáne termoıadrolyq energetıkany damytý taqyrybyn keńinen talqylady. Sonymen qatar Ulttyq ıadrolyq ortalyǵynyń eksperımenttik bazasynda, IGR (ımpýlsti grafıttik reaktor) men «Baıkal-1» ZRK reaktorlyq keshenderinde, taǵy da basqa qondyrǵylarda júrgizilgen keshendi zertteýlerdiń nátıjeleri tanystyryldy.
Úsh kúnge ulasqan mańyzy aıryqsha konferensııada atom energetıkasyn damytý, basqarylatyn termoıadrolyq sıntez tehnologııalary, sýtegi energetıkasy, radıasııalyq ekologııa jáne medısına salasyndaǵy ózekti máseleler boıynsha 150-ge jýyq baıandama jasaldy. Munyń ózi ótkizilgen is-sharanyń deńgeıi qanshalyqty ekendigin ańǵartsa kerek. Budan ózge ıadrolyq qarýdy taratpaý rejimin nyǵaıtý jáne Iаdrolyq synaqtarǵa jan-jaqty tyıym salý týraly shartyn (IаSJTSh) qoldaý jumystarynyń nátıjeleri de qaraldy.
– Biz 20 jyldan beri qazaq eli ǵalymdarymen birlesip zertteý júrgizip kelemiz. Solardyń bir taqyryby – halyqqa aýyr zardabyn tıgizgen úlken apattardy zertteý. Bul jumystyń nátıjesi Japonııanyń energetıkalyq keleshegine de zor áserin tıgizýi ábden múmkin. Mundaǵy ulttyq ıadrolyq ortalyqtaǵy ǵalymdarmen yntymaqtastyq bizge tyń málimetterdi alýǵa múmkindik berip otyr, deıdi Japonııa atom energııasy agenttigi dırektorynyń orynbasary Kenjı Kamııama.
Ǵalymdardyń boljamyna súıensek, aldaǵy 10 jyldan keıin Qazaqstanda elektr energııasynyń tapshylyǵy baıqala bastaıdy. Keńes dáýirinde salynǵan jylý elektr stansalary eskirgenin eskersek, máseleniń kúrdeli sıpat ala bastaǵanyn álden ańǵartyp otyr. Sondyqtan da bul tyǵyryqtan shyǵýdyń naqty joly atom stansasyn salý qajettigine tireledi. Eń bastysy – atom energetıkasynyń qaýipsizdigin saqtaýǵa basa mán berý.
QR UIаO ortalyǵynyń bas dırektory E. Batyrbekovtiń aıtýynsha, halyqtyń kókeıinde atom energetıkasyn damytýǵa degen úmitten góri kúdik basym bolǵandyqtan, ony seıiltý úshin atomdy beıbit maqsatta paıdalanýdyń mańyzy qandaı ekendigine kóz jetkizetin aýqymdy jumystar júrgizý qajet. Bul halyqaralyq konferensııa – sonyń bir aıǵaǵy.
– Japonııa atom agenttiginiń ókili ózderinde atom energetıkasyn qalaı damytý kerektigi týraly pikirimen bólisti. Ol bizge de tıisti másele edi. Jerdegi kómirimiz de bir ýaqytta bitedi. Munaı men gazdyń mólsheri qanshaǵa baratyny belgili. Sondyqtan energetıka tapshylyǵyna jol bermeý úshin, ıaǵnı onyń aldyn alýdy qazirden oılana berýimiz kerek, – deıdi QR UIаO Atom energııasy ınstıtýty dırektorynyń materıaltanýdy zertteýler jónindegi orynbasary Erbolat Taıtóleýuly.
Konferensııa sońynda ǵalymdar Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ıadrolyq ortalyǵynyń nysandary sanalatyn burynǵy Semeı synaq polıgonynyń aýmaǵynda, reaktorlyq keshender men zerthanalarda bolyp, mańyzdy salanyń jumystarymen tanysyp, áriptestik yntymaqtastyqty budan da beter nyǵaıta berýge ýaǵdalasyp qaıtty.
Abaı oblysy
