Memleket basshysy aıtqandaı ár óńirdiń ózine saı baǵyt-baǵdary bolýǵa tıis. Qazir oblysta týrızm salasyn damytýǵa da erekshe kóńil bólinip jatyr. Soǵan saı joldar jóndelip, ınfraqurylym birtindep rettelip keledi. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Joldaýynda: «Biz ekonomıkamyzda qordalanǵan máselelerdi jaqsy bilemiz. Mysaly, shıkizatqa áli de táýeldimiz. Eńbek ónimdiligi tómen, ınnovasııa jetkiliksiz. Ulttyq tabystyń ıgiligin jurttyń bári birdeı kórip otyrǵan joq», dep el ekonomıkasyndaǵy máselelerge toqtalǵan edi. Árıne, bul máselede óńirlerdiń atqarar róli joǵary. Osy rette Jetisýdaǵy júıeli sharýalarǵa toqtala ketsek.
Qazir óńirge ınvestısııa tartý sharalary – basty nazarda. Máselen, «Aksenger LTD» JShS Sarqan aýdany Lepsi aýyldyq okrýgine qarasty Shólqyzyl stansasynyń mańynda quramynda altyny bar kenderdi óndirý jáne óńdeý metallýrgııalyq kesheni qurylysyn júrgizip jatyr. Jobaǵa 3 mlrd teńgege jýyq ınvestısııa tartylǵan. Jaqynda Sarqan aýdanynyń ákimdigi atalǵan kásiporynmen yntymaqtastyq týraly memorandým jasasty. Qujatta aýdan azamattaryn kásiporynǵa jumysqa ornalastyrý, ónerkásip ornyn aýdan aýmaǵyna tirkeý týraly máseleler qamtyldy.
О́ńir ákimi baspasóz qyzmetiniń málimetinshe, kásiporyn iske qosylǵanda jylyna 180 myń tonna ken óndiretin qýatqa ıe bolmaq. Joba tolyq qýatyna shyqqanda 200 adamdy jumyspen qamtıdy. Qazirgi kezde mundaǵy qurylys aýmaǵynda 80 adam jumys istep jatyr.
Búginde Sarqan aýdanynda 21 ónerkásip orny jumys istese, ótken 7 aıdyń kóleminde ónerkásip óndirisiniń kólemi 6 mlrd 371 mln teńgege jetken. Al Jetisý oblysy boıynsha birinshi jartyjyldyqta ónerkásip óndirisi 10,3 paıyzǵa ósip, 152,4 mlrd teńge boldy.
О́ńirde qaıta óńdeý salasynda da ósý bar. Birinshi jartyjyldyqta 41,3 mlrd tengeniń tamaq ónimderi shyǵarylǵan. Bul ótken jyldyń sáıkes kóleminen 7,9 paıyzǵa artyq. Al balyq ónimderin shyǵarý 2,2 esege artyp, 1 028 tonnaǵa jetken.
Qazir oblys aýmaǵynda 4 balyq óńdeý zaýyty jumys isteıdi. Atap aıtqanda, Alakól aýdanynda «Baqytbek Qaratal» JShS, «Bolashaq Bastaý» JShS, «Oljas» ShQ, Qaratal aýdanynda «Qaratalbalyq» JShS bul iske óz úlesterin qosyp jatyr. «Bolashaq Bastaý» seriktestigi óndirilgen óniminiń 235,5 tonnasyn birinshi jarty jyldyqta Reseı men Eýroodaqqa eksporttady.
Sonymen qatar óńirde krahmal óndirisi de 1,5 esege artqan. Oǵan Panfılov aýdanyndaǵy Jarkent krahmal-sirne zaýytyna jańǵyrtý jumystary júrgizilip, jyldyq qýattylyǵy 150 myń tonnaǵa deıin jetkizilgeni óziniń oń yqpalyn tıgizdi.
Taǵy bir atap óterligi, keıingi derekterge súıensek, Kóksý aýdanynda maıburshaq óńdeıtin «Ýyz maı Industry» seriktestigi ekstraksııalaý sehyn keńeıtti. Sonyń nátıjesinde ósimdik maıynyń óndirisi 20 paıyzǵa ósken. Oǵan qosa óndiris kólemi artqan baǵyttyń ishinde sút ónimderin óndirý de bar. Bul 15 889 tonnadan 16 825 tonnaǵa, ıaǵnı 6 paıyzǵa artqan.
Endi osynyń báriniń artynda eńbek adamynyń úlesi tur. Onyń ústine óńirde kásipkerlerdi qoldaý aıasynda túrli joba qolǵa alynǵan. Mysaly, áıelder kásipkerliginiń óńirlik ortalyǵy oblystyń ár túkpirinde júrgen eńbekqor jandardyń arman-maqsatyn júzege asyrýǵa járdemdesedi. Máselen, 2022 jyly ortalyqqa kómek surap, tıisti aqparat alǵannan keıin isin bastaýǵa bel býǵan kásipker Almagúl Muratbek bıyl jemis-jıdekten jaıma qaq jasaýdy qolǵa aldy. Oǵan kásipkerlikti damytý jónindegi ulttyq joba sheńberinde bıznes-ıdeıasyn iske asyrýǵa berilgen 5 mln teńge somasyndaǵy grant zor kómek boldy. Qajetti qural-jabdyqtardy satyp alyp, qazir Eskeldi aýdanynda úı jaǵdaıynda qaq óndirisin jolǵa qoıyp otyr.
Osylaısha, Almagúl Muratbek «Qonaq Kade» brendiniń negizin qalady. Qazir jergilikti jemis-jıdekterden qaqtyń birneshe túrin jasaıdy. Onyń dámdi, eń bastysy tabıǵı ári paıdaly ónimderine degen suranys qazirdiń ózinde artyp otyr.
«О́z bıznes-ıdeıamdy júzege asyrý úshin Almaty qalasynan Eskeldi aýdanynyń Qaratal aýylyna kóship keldim, óıtkeni munda jergilikti fermerler qulpynaı men tańqýraıdy jaqsy ósiredi. Tekeli turǵyndarynan da jıdekter satyp alamyn. Negizi farmasevt mamanmyn. Biraq bıznespen aınalysyp, paıdaly ónim shyǵarǵym keldi. Bul maqsatyma memlekettik qoldaý arqyly qol jetkizdim», deıdi kásipker.
Onyń aıtýynsha, qaq óndirý – qarapaıym úderis, ony kez kelgen áıel úıinde jasaı alady.
«Qaı-qaısymyz da bala kezimizde almadan qaq jasaǵanbyz, men de solardyń birimin. Biraq qazir arnaıy qural-jabdyqtar arqyly jumys burynǵydan áldeqaıda jeńildedi. Árıne, azyq-túlik jınaýǵa, jemis-jıdekterdi jýýǵa, tasymaldaıtyn ydystarǵa salýǵa kóp ýaqyt ketedi. Biraq blenderdi paıdalaný ýaqytty edáýir únemdeıdi. Munan soń daıyn qoımaljyń 10-12 saǵatqa degıdratorǵa keptirý úshin jiberiledi. Osy ýaqyt aralyǵynda basqa sharýalaryńyzben aınalysýyńyzǵa bolady. Naryqta jaıma qaq óte qymbat, degenmen bizde ósetin jemis-jıdekterdiń túri kóp. Sondyqtan jyl boıy sapaly ári paıdaly jergilikti ónim óndirýdi jolǵa qoıýǵa jáne odan turaqty tabys alýǵa bolady», deıdi A.Muratbek.
Jaqynda bul kásipker «Bir aýyl – bir ónim» jobasynyń jeńimpazy atandy. Sol sııaqty «Qorǵas» HShYO aýmaǵynda ótken halyqaralyq kórmege qatysty. Búginde shaǵyn bıznesin júrgizip, eki adamdy turaqty jumyspen qamtyp otyr. Aldaǵy ýaqytta kooperatıv qurý esebinen óndirisin ulǵaıtyp, jumysshylar sanyn arttyryp, úlken naryqqa shyqsam degen jospary bar.
Agrarly óńirdiń alǵa qoıǵan maqsaty aıqyn. Bul – oblys ekonomıkasyn damytyp, naryqta óz qoltańbasyn qaldyrý. Qazir qant qyzylshasyn óndirýde básekege qabiletti ekenin kórsetýde. Ideıasy ushan-teńiz jastarǵa dem berip, kásipke ıkemi bar adamdarǵa qarjylaı kómektesip, qarapaıym turǵyndardyń máselesine den qoıyp otyr.
Jetisý oblysy
