О́ner • 25 Qyrkúıek, 2023

Sulýlyqtyń syryn uqqan

302 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

Jalpy sýretshiler álemi jumbaq pen ańyzǵa toly bolsa da, olardyń shyǵarmashylyǵy týraly kóp aıtyla qoımaıdy. Máselen, qazaq beıneleý óneri degende, aldymen oıymyzǵa sonyń negizin qalaǵan Ábilhan Qasteevten bastap, Aısha Ǵalymbaeva, Moldahmet Kenbaev, Qanapııa Teljanov, Ábýbákir Ysmaıylov, Sabyr Mámbeev, Gúlfaırýs Ysmaıylova, Salıhıtdın Aıtbaev, Toqbolat Toǵysbaev sekildi sanaýly ǵana qylqalam sheberleri túsedi. Al osy ónerdiń damýyna zor úles qosyp, mol mura qaldyrǵan qanshama talantty tulǵa bar. Solardyń deni umytylyp barady. Sondaı darabozdyń biri – Áli Júsipov.

Sulýlyqtyń syryn uqqan

Shynymdy aıtsam, buǵan deıin men de bul sýretshiniń shyǵarmashylyǵy túgil, esimin de estigen emespin. Al ony jaqyn bilýime bir oqıǵa sebep bol­dy. Belgili aqyn Baıbota Qoshym-Noǵaı áleýmettik jelide ómirden ótken tul­ǵalardyń týǵan kúnin eske alyp, shyǵar­malary týraly az-muz derek berip otyrady. Jaqynda aqyn aǵamyz biz sóz etip otyrǵan daryn ıesiniń týǵan kúnine oraı ony eske alyp, bir top kartınasyn saldy. Qazaqy boıaýǵa baı týyndylary men tabıǵat tańǵajaıyptaryn tańǵy shyqtaı móldiretip beınelegen peızajyn kórip tańǵaldym. Kózi endi ashylǵan bulaqtan shólimdi qandyrǵandaı áser aldym.

Jambyl qalasynda ómirge kelgen sýretshi áke-sheshesinen jastaı jetim qalyp, balalar úıinde tárbıelengen. Jas kúninen beıneleý ónerine jaqyn bolyp, orta mektepti támamdaǵannan keıin, Bishkek qalasyndaǵy Kórkem­sý­ret ýchılıshesine oqýǵa túsedi. Ony 1953 jyly oıdaǵydaı aıaqtap, Máskeýdegi I. Repın atyndaǵy keskindeme, músin jáne sáýlet ınstıtýtyna qabyldanyp, ulaǵatty ustazy I. Serebrıanov sheberha­nasynda bilim alǵan. Stýdent kezi­nen darynymen daralanyp, kózge túsedi. Ulttyq naqyshqa toly týyndylary men qazaq jeriniń saıyn dalasy men shoqtyǵy bıik taýlaryn ásem bederlegen ǵajaıyp peızajdary talǵamy bıik ustazdary men kóziqaraqty qaýym­nyń kóńilinen shyǵady. 1956 jyldan jumystary kórmege qoıyla bastaıdy. 1959 jyly KSR Sýretshiler odaǵynyń músheligine qabyldandy.

Júsipovtiń peızajdaryn kó­rip otyryp, onyń sheberligine, tabıǵat sulý­lyǵynyń syryn uqqan janynyń názik­tigine, syrshyldyǵyna qaıran qa­la­syz. Onyń tabıǵatty ár qyrynan be­­derlegen kartınalary boıaý túsiniń qa­nyq­tyǵymen, shynaıylyǵymen erek­shelenedi. Sýretshiniń portret jan­ryndaǵy qoltańbasy da bólek. Oǵan keıipker bolǵan qarııalardyń, elge tanymal tulǵalardyń bolmysynan hal­qymyzǵa tán asyl qasıetterdiń bar­lyǵyn kezdestiresiz. Sondaı-aq natıýr­morttary men taqyryptyq kes­kin­deme­leri de kelisti órnegimen óris tapqan.

Qysqasy, qamshynyń sabyndaı qys­qa ǵumyr keshse de sońyna mol mura qaldyrǵan qylqalam sheberiniń árbir týyndysy ulttyq boıaýǵa baı mazmunymen, kórkemdigimen, san túrli obrazymen, jan jadyratar sulýlyǵymen aıshyqta­lyp turady. Biz osy joly sýretshiniń janymyzǵa jaqyn 1960 jyly salǵan «Alǵashqy oqý» atty kartınasyn sóz etsek deımiz. Bir qaraǵanda, bul týyndy óte qarapaıym. Qazaqy kıiz úı. Onyń irgesinde aq jaýlyq tartqan áje nemeresimen otyr. Kók maısanyń ústine jaıylǵan kilem ústinde mektepke barǵan ba, álde endi bara ma, áıteýir jas jetkinshek kitap oqyp jatyr. Ájesi men 3-4 jastaǵy taqııasyna úki taqqan nemeresi sol balanyń daýystap oqyp berip jatqanyn tyńdap otyrǵan sekildi. Kartınadaǵy bar beıne osy. Biraq...ıá, biraq osy beıneden sizdiń de aýylda ótken balalyq shaǵyńyz, sizdi jan balasyna teńgermeı erkeletip ósir­gen ájeńiz eske túsip, sol kúnder endi qaı­typ kelmeıtinin bilip, keýdeńizdi óksik qysady. Bul týyndyda qazaqtyń bolmysy deısiz be, minezi deısiz be, etnografııasy deısiz be – bári de kózge badyraıyp kórinip tur. Sondyqtan eshnárse aıtqyńyz kelmeıdi Sýrettiń ózi saırap tur.

Qylqalam sheberi osy eńbegi týraly bir jazbasynda: «Bul kartınanyń astarynda eki álem men eki urpaq bar. Iаǵnı, eski men jańa dáýirdi kórset­kim keldi. Men ájeniń beınesi arqyly meıirimdilikti, izgilikti beıneledim. Ol kisi nemeresine qarap: «Bizdiń bala kúni­mizde oqýǵa jaǵdaı da, múmkindik te bolmady. Endi sender jańa dáýirdiń tynysyn sezinip oqyńdar, baqytty bolyńdar» degendi meńzedim. Osy jumysymda óz oıymdy ulttyq bolmysqa toly sıpat arqyly jetkizýdi kózdedim», dep aıtypty.

Aqıqatyn aıtqanda, avtordyń negizgi kózdegen maqsaty oryndalǵan. Bul týyndy alpys jyldan assa da keshe ǵana sýretshi qylqalamynan shyqqandaı áser qaldyrady. О́nerdiń ulylyǵy da, qun­dylyǵy da osy bolar, sirá! 

Sońǵy jańalyqtar