Benzın baǵasy bulqyna bastady

«Energy Monitor» qoǵamdyq qorynyń dırektory Nurlan Juma­ǵulov jýrnalıstermen kez­­desý Atyrý munaı óń­deý zaýyty qyrkúıek-qazan aı­larynda kúrdeli jóndeýden óte­tinin, «Petrosun» JShS endi AI-95 markili benzındi ımporttaıtynyn, bul baǵaǵa áser etetinin aıtypty.

Logıstıkalyq qıyndyqtarǵa baılanysty AI-95-ti tasymaldaıtyn kólikterdiń shamamen 30-40 paıyzy jolda turǵany, ońtústik óńirler osy markidegi benzın tapshylyǵyn sezi­nip úlgergeni osyǵan deıin aıtylǵan edi. Shymkent munaı óńdeý zaýyty bul benzınniń 5 myń tonnasyn ǵana óndiredi. «Shymkent munaı óńdeý zaýytynda eski paıdalanylǵan jylý almas­tyrǵyshtardy iske qosyp, óndi­ris­ti jolǵa qoıýǵa tyrysýda. Olar qos­pa­lar arqyly ony AI-95 stan­darty­na deıin jetkizedi», deıdi N.Jumaǵulov.

Reseı 21 qyrkúıekten bastap Reseı­den benzın men dızel otynyn eks­porttaýǵa ýaqytsha ty­ıym salǵany belgili boldy. «Reseı Fede­ra­sııasynyń Úkimeti osy qaý­ly kúshine engen kúnnen bastap taýar­­lyq benzın men dızel otynyn, onyń ishinde bırjalyq saýdada sa­typ alynǵannyń ózin Reseı Federa­sııasynan áketýge ýaqyt­sha tyıym salý týraly» sheshim qabyldady.

Sonymen qatar Úkimet munaı ónimderin eksporttaýǵa ruqsat etilgen kásiporyndardyń tizimin jasaı alady. Bul týraly sol eldiń vıse-premeri Aleksandr Novak málimdedi. Ol qazirgi ýaqytta ishki janarmaı naryǵynda usynys tap­shy­lyǵy joq ekenin, qor bırjasynda tepe-teńdik bar ekenin aıtty. Energetıka mınıstrligi tek munaı óńdeýshi zaýyttarǵa shetelge otyn satýǵa ruqsat berip, sur tústi eks­portqa tolyq tyıym salýdy usyndy. «Bul qaýly resmı jarııalanǵan kúninen bastap kúshine enedi» delingen beısenbide jarııalanǵan qujatta.

Qoǵamda «Qazaqstan kenetten janarmaı tapshy­ly­ǵyna ushyrady ma?» degen kúdik taǵy da boı kótere bas­tady... Apta basynda ótken brıfıngte Ener­getıka vıse-mınıstri Erlan Aqkenjenov Atyraý munaı óńdeý zaýyty 1 qazan men 3 qarasha araly­ǵyn­da jumysyn tolyǵymen toqtatyp turǵanyn, al munaı óńdeý zaýytyndaǵy aqaý ázirge jartylaı qýatta jumys isteýge májbúr ekendigin ashyp aıtty. Sebebi sońǵy 6 jylda elde kóliktik otyn tutynýdyń turaqty ósýi baıqaldy (2020 jylǵy pandemııa jylyn qospaǵanda). Eger 2017 jyly benzın tutyný 4,1 mıllıon tonnadan astam bolsa, 2022 jyly bul kórsetkish 4,9 mıllıon tonnadan asyp, 19 paıyzǵa artqan. Sonymen qatar bul ónimniń otandyq óndirisi osy kezeńde 70 paıyzǵa – jylyna 2,9 mıllıon tonnadan 5 mıl­lıon tonnaǵa deıin ósti.

Dızel otynyn tutyný 2017-2022 jyldary 18,1%-ǵa – 4,7 mln tonnadan 5,5 mln tonnaǵa deıin ósti. Otandyq dızeldik otyn óndirisi 32,5%-ǵa – 4 mln tonnadan 5,3 mln tonnaǵa deıin ósti.

Energetıka vıse-mınıstriniń aıtýynsha, Qazaq­standa qazan aıynda AI-95 markaly benzınniń 65 myń tonnasy ǵana óndiriletinin, onyń ishki tutynýy 80 myń tonnaǵa baǵalanǵan. Dızeldik otyn men AI-92 jáne AI-95 benzıniniń qory biraz kúnge jetedi. Qazan aıynda AI-95-ti Reseıden ákelýge bolady, biraq ol ádette otandyqtarǵa qaraǵanda qymbatyraq bolatyny da aıtyldy. «Reseı qazirdiń ózinde dızeldik otyn men benzındi eksporttaýǵa tyıym salǵan. Reseı úkimetiniń qaýlysynda EAEO elderine eksportqa qol qoıylǵan ındıkatıvtik teńgerimge sáıkes ruqsat etilgeni jazylǵan. Al biz jáne Reseı 40 myń tonna benzın jetkizý boıynsha ındıkatıvtik balansqa qol qoıdyq, sondyqtan bul shekteýler Qazaqstanǵa qatysty emes. Tıisinshe, bizde mundaı problemalar bolmaıdy», dep atap ótti vıse-mınıstr.

Kúzde Qazaqstan taǵy da AI-95 tapshylyǵyna ushy­rap, ba­ǵanyń odan ári kóterilýi múmkin ekeni osyǵan deıin de aı­tylyp qalatyn. Saryala kúz kele salysymen eldegi munaı óńdeıtin zaýyttardyń birinen keıin biri jóndeý ju­mys­taryna jabylatyny úırenshikti qubylysqa aınalyp ketti.

Osy salanyń sarapshysy Oljas Baıdildınov kórshi el jazdan beri ishki naryqta benzın men dızel oty­ny­nyń tapshylyǵyn sezingenin aıtady.

Sarapshynyń aıtýynsha, benzınniń naryqtaǵy baǵasy bizge EAEO ortaq naryǵyna qaraǵanda erterek keletin sııaqty. AI-95 baǵasynyń lıtri 300 teńgege ońaı jetýi ábden múmkin. Sebebi benzınge aparar joldyń bári qym­bat­shy­lyq­tan bastalatynyn kórip júrmiz. Al qazirgi tapshylyq óńdeýdiń qysqarýymen jáne ishki naryqqa qaraǵanda syrtqy naryqqa jetkizilim tıimdirek bolyp jatqanymen baılanys­ty.

«Indıkatıvtik josparlar boıynsha biz Reseıden 800-850 myń tonna dızeldik otyn, 300 myń tonna bıtým, 300 myń tonnaǵa jýyq barlyq markaly janar-jaǵarmaı ımporttaımyz. Eger Reseı Federasııasynda tapshylyq ulǵaısa, bul óz áserin tıgizedi», deıdi sarapshy.

Sarapshynyń aıtýynsha, qazir óńdeý sektory rentabeldi emes. Ishki naryq qazir baǵasy únemi ósip otyratyn taýarǵa aınalyp otyr. «Qazir AI-92 lıtri 250 teńge, dızeldik otyn 350 teńge shamasynda. Endi ishki jáne syrtqy tu­ty­nýǵa bólinýine baılanysty shamamen birdeı. AI-95 de qym­bat­taı­dy, óıtkeni reseılik janarmaı 300 teńgeden joǵary satylady. Al bul markaly janar-jaǵarmaıdy Atyraý munaı óńdeý zaýytynan ońtústikke tasymaldaý qymbatqa túsedi.AI-95 jyl sońyna deıin shyǵarylmaıdy», deıdi sarapshy.

Oljas Baıdildınov janar-jaǵarmaı baǵasynyń eki esege ósýi shynymen de múmkin ekenin, biraq 2025 jylǵa qaraı emes, keıinirek ekenin atap ótti. Bul rette ol sebep retinde EAEO elderi aıasyndaǵy birtutas naryqqa kóshýdi emes, basqa da ekonomıkalyq faktorlardy, sonyń ishinde ulttyq valıýtanyń turaqtylyǵyn alǵa tartady. Onyń aıtýynsha, qazirgi tańda elimizde belgilengen janarmaı baǵasy jer qoınaýyn paıdalanýshylar men tutastaı alǵanda jetkizý tizbegi úshin tıimsiz. Dollarmen eseptegende, eń kóp qoldanylatyn AI-92 markaly benzınniń baǵasy bizdiń elde 2000 jyldardyń basyndaǵy deńgeıde lıtrine 40 sentti quraıdy.

«Qazaqstanda salanyń toqyraýǵa ushyraýy úshin benzın­niń baǵasy dollar ekvıvalentinde 60-65 sent bol­ýy kerek. Biz bul baǵany 2011-2013 jyldary bastan ótkerdik. Reseımen baǵanyń teńgerimsizdigi Qazaqstanǵa da áser etip otyr. Bul jerde EAEO-men kelisim negizgi sebep emes, óıtkeni ishki na­ryq­taǵy baǵa tıimsiz. Mem­le­ket salyq júıesin ózgertpekshi, bul da baǵanyń ósýine áser etedi», deıdi sarapshy.

Baıdildınovtiń aıtýynsha, AI-92 markaly benzınniń baǵasy lıtrine 250 teńgege deıin, AI-95 – 300 teńgege deıin, dı­zeldik jáne odan joǵary sortty benzınge 350 teńgege deıin kóterilýi múmkin.

«Qazaqstan naryǵynda munaı ónimderi tapshy. Biz jylyna 5 mıllıon tonna janarmaı óndirip, qazirdiń ózinde 80 myń tonnany ımporttap jatyrmyz. Tutyný ósip jatyr. Biz janarmaı baǵasynyń kóterilýine da­ıyn bolýymyz kerek, Qazaqstan úshin arzan energııa resýrstarynyń dáýiri aıaqtaldy», dep sózin aıaqtady O.Baıdildınov.