Jahannyń jasyl bolashaǵy

Indekstiń kóshbasynda ádettegideı, Islandııa, Fın­lıan­dııa, Norvegııa, Danııa, Shve­sııa sekildi Eýropa mem­leketteri ornalasqan. Zert­teýge ár dúnıe qurlyǵynan damy­ǵan memleketter engizil­gen. Olardyń arasynda Qazaq­stan 54-orynda tur.

Zertteý 5 baǵyt – kómir­qyshqyl gazyn shyǵarý, jasyl energetıka, jasyl qoǵam, ın­no­vasııa, klımat saıasaty bo­ıynsha júrgiziledi jáne osy­men úshinshi ret (2021, 2022, 2023 jyldary) ótkizilip otyr. Indekste jyl saıyn elimizdiń kórsetkishi tómendep keledi, biraq mundaı úrdis barlyq elge tán. Jalpy álem elderi jasyl ekonomıkany damytýǵa kúsh salyp jatqanymen ósýden góri toqyraý kóbirek baıqalady.

Zertteýdi saralaı kele aýqat­ty elderdiń jasyl eko­no­mıkaǵa jyldamyraq kóshe­tini, al ál-aýqaty ortasha mem­le­ketterdiń bul kóshte artta qalatynyn baıqaýǵa bola­dy. Sarapshylar mundaı el­der­ge ornyqty ekonomıkaǵa jetý úshin tutas qoǵam bolyp kúsh salýdy usynyp otyr. Degen­men bul úkimetterdi ja­syl ekonomıkany jasaý ja­ýapkershiliginen bosatpaıdy.

Indeks nátıjesine sú­ıensek, memleketterdiń ja­syl ekonomıkaǵa kóshýin­degi negizgi másele – kómir­tegi. Elderdiń qazba baılyq­tar­dy óndirýge shamadan tys táýel­diligi ta­bıǵatqa úlken zııanyn tı­gizip, ornyqty ekonomıka­ǵa ótýge kedergi bolyp otyr. Osy rette Aýst­ralııanyń jetistigin atap ótýge bolady. Bir mate­rık­ti ózi alyp jatqan memleket keıingi jyldary ekonomıkasyn kómirtegiden «táýelsizdendire» bastady, sáıkesinshe reıtıngte 10 pozısııaǵa kóterildi.

Jalpy, zertteýde klı­mattyń ózgerýimen kúresýge kómektesetin jáne jaqyn ýa­qytta problemany sheshý­ge yq­pal etetin 4 sheshim usy­nylǵan. Olar:

- Kún men jel energııasyn qoldaný. 2017 jyly EKSPO-ny ótkizgen el retinde bul bizge tańsyq emes jáne osy ba­ǵytta jumys istelip te jatyr.

- Qazba baılyqty óndirý­degi metan shyǵyndaryn jáne tamaq qaldyqtaryn azaı­tý. Birinshi máseleni Úkimet­tiń jaýapkershiligi desek, ekin­shisi turǵyn retinde ár azamattyń boryshy.

- Tabıǵı ekojúıeni saq­taý jáne qalpyna keltirý klı­mattyń ózgerýin baıaýlatady. Sondaı-aq jahandaǵy qal­dyqtardyń 20 paıyzy aýyl sharýashylyǵyna tıesili eke­nin de aıta keteıik.

- Transport, qurylys jáne óndiristegi energııany tıimdi qol­daný. Qoǵamdyq kólik, ve­lo­sıpedpen júrý ne­mese tur­m­ystyq teh­nı­kany sanaly qoldaný bola­shaqta ózin-ózi aqtap, tabı­ǵat­tyń qorǵalýyn qam­ta­masyz etedi.

Esep ekologııalyq máde­nıetti qalyptastyrý men qor­shaǵan ortany qorǵaý baǵy­tynda úkimet pen zertteý­shilerge, jalpy qyzyǵýshy qaýymǵa kómekshi qural bola alady.

Súıindik QABYL,

Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń sarapshysy