Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Osydan eki jyl buryn elimizde «Áıel densaýlyǵy KZ» degen joba qolǵa alynyp, #4women_RG áıelder aptalyǵy bala tabatyn jastaǵylar ózderin kútýge qanshalyqty daǵdylanǵan degen turǵyda saýaldama júrgizgen edi. Sodan beri ne ózgerdi deıtin bolsaq, bıyl ekinshi ret ret «Äielder dauysy-2023» zertteýiniń nátıjeleri belgili bolyp otyr.
Jańa málimetter burynǵy derektermen salystyrǵanda azdap bolsa da kóńil kónshitedi. Atap aıtsaq, arnaýly mamandarǵa sırek baratyn nemese múlde barmaıtyn áıelderdiń qatary 6%-ǵa azaıǵan. Saýaldamaǵa qatysqandardyń 47%-y kontrasepsııa ádisteri týraly bilý úshin dárigerlerge júginse, bir jyldaǵy kórsetkish 1%-ǵa ósken.
О́kinishke qaraı, áli de áıelderdiń 72%-y ózine ózi emshi, bul – qyz-kelinshekterimizdiń densaýlyǵynda kináraty bolsa da, dárigerge qaralýdy keıinge ysyra beredi degen sóz. Keıbir dertterdiń asqynýy jaqsylyqqa aparmaıtynyn jaqsy bilsek te, kóbimizge kesel janymyzǵa ábden batqansha júre berý ádetke aınalǵan.
Atalǵan joba bala tabatyn jastaǵy áıel adamdarǵa arnalǵandyqtan, balaly bolýdy josparlaý, qajetsiz júktilikten qorǵaný, túsik jasatýdyń saldary syndy máselelerden aınalyp ótý múmkin emes. Máselen, 2022 jylmen salystyrǵanda kontrasepsııa ádisterin qoldanbaıtyn áıelder sany 2%-ǵa azaıdy. Shuǵyl kontrasepsııa ádisi týraly habardarlyq alǵashqy zertteýlerge qaraǵanda 12%-ǵa ósken, bul – aıtarlyqtaı kórsetkish.
Joǵarydaǵy jobaǵa baılanysty ótken baspasóz jıynynda «Jynystyq jáne reprodýktıvti densaýlyq jónindegi qazaqstandyq qaýymdastyq» (KMPA) dırektory, Kontrasepsııa jónindegi eýropalyq qoǵamnyń basqarma múshesi Galına Grebennıkova: «Áıelderdiń reprodýktıvti saýlyǵyn saqtaý máselelerinde qatysty barlyq jumys baıaý júrip jatqanymen, senimdi nátıjelerge jetkizip otyr. Biz baıqap otyrǵan oń ózgerister qýantatyny sózsiz. Sana-sezim deńgeıi artyp, júktiliktiń saqtaný mádenıeti jaqsaryp keledi», deıdi.
Keıingi zertteýlerge sáıkes jas áıelder kontrasepsııanyń jańa tıimdi ádisterine qyzyǵýshylyq tanytatyn kórinedi. Degenmen ransdermaldy kontrasepsııa mysalyndaǵy statıstıka áıelderdiń tek 10%-y osy ádis týraly biletinin kórsetip otyr. Respondentterdiń 24%-y bolashaqta júktilikti boldyrmaıtyn japsyrmalardy qoldanýdan qashpaıtynyn bildirgen. Bul ádiske 18-29 jas aralyǵyndaǵylar kóbirek qyzyǵýshylyq tanytqan.
«Qazirgi zamanda júktilikten saqtaný ádisteriniń kóptiginiń artyqshylyqtary basym ekeni daýsyz. Eger áıel túrli sebeptermen tabletka qabyldaǵysy kelmese nemese qabyldaı almasa, onyń ornyn transdermaldy kontrasepsııa almastyra alady. Bul – qajetsiz júktilikten saqtanýdyń yńǵaıly ári tıimdi ádisi. Árbir áıeldiń aǵzasy ártúrli jáne kontrasepsııa ádisin tańdaý densaýlyǵy men medısınalyq kórsetkishteriniń sáıkes kelýi kerektigin bilý asa mańyzdy», deıdi akýsher-gınekolog G.Grebennıkova.
Eger balaly áıelderge gormonaldy dári-dármekter qabyldaı júrip, emizýge bola ma degen saýalǵa kelsek, saýaldamaǵa qatysqan barlyq áıeldiń 53%-y bala emizip júrgen kezinde gormonaldy kontrasepsııa týraly eshqashan estimegen. Bul ádis týraly estigenderdiń 71%-y balalaryn emizip júrse, tek 11%-y ǵana ony qabyldaǵan. Bul statıstıka áıelderdiń kontrasepsııanyń qoljetimdi ádisteri týraly bile túskenin jáne qandaı jaǵdaıda bolsyn olardyń densaýlyǵyna qamqorlyq jasaýdy arttyrý qajet ekenin ańǵartady.
Reprodýktolog, joǵary sanatty akýsher-gınekolog Sholpan Káribaeva: «Bala emizetinderge arnalǵan gormonaldy kontrasepsııa náresteniń anasy úshin qaýipsiz. Bir jaǵynan kelesi balany kóterý úshin aǵzanyń tolyq qalpyna kelgenin jáne sábıiniń aıaqqa turǵanyn kútken jón. Júktilikten saqtanýdyń zamanaýı ádisteri týraly bilmeý áıelderdi tańdaý jáne bolashaqqa jospar qurý múmkindiginen aıyrady», deıdi.
Sonymen, «Äielder dauysy-2023» zertteýi áıelderdiń óz densaýlyǵy men otbasyn josparlaý máselelerine degen kózqarasynyń óskenin kórsetip otyr. «Qazaqstannyń áıelder densaýlyǵy» áleýmettik jobasy otandastarymyzdyń óz densaýlyǵyn kútý mádenıetin qalyptastyrýǵa tabysty yqpal etedi. Taqyrypqa arqaý bolyp otyrǵan másele qarapaıym bolyp kóringenimen, ult densaýlyǵynyń barometri – áıeldiń saýlyǵy. Biraq bul sózderdiń maǵynasyna tereń boılaı bermeıtinimiz ókinishti. Sondyqtan túsik jasatý sııaqty áıelderge tán ártúrli keselderdiń kórsetkishi áli de joǵary.
Qysqasy, jyl saıyn profılaktıkalyq tekserýden ótetin qyz-kelinshekter sany 50%-dan tómen. О́zin-ózi emdeýdi jalǵastyryp júrgenderdiń 72%-y da júre kele aıyqpaıtyn keselderge dýshar bolýy ǵajap emes.
Áıelderimiz ábden júre almaı qalǵansha nege dárigerge barmaıdy degen suraqtyń negizgi sebepteri mynada: densaýlyǵy mazalamasa, dárigerge barý qajet dep tappaý, medısınalyq saraptamalardyń qymbattyǵy, ýaqyt jetispeýshiligi.
О́kinishke qaraı, saýaldamaǵa qatysqandardyń tek 22%-y ǵana gınekologterdiń usynystaryna qulaq asyp, ár 6 aı saıyn profılaktıkalyq tekserýden ótedi.
Sonymen, «Áıelder densaýlyǵy» aptalyǵy aıasynda 18-45 jas aralyǵyndaǵy qyz-kelinshekter ulttyq saýaldamaǵa qatysyp, 54%-y gınekologke barmaıtyny, tipti sırek baratyny anyqtalyp otyr. Bul alǵashqy saýaldama nátıjelerinen 9%-y durys desek te, jaǵdaıdy áli de bolsa ońalta túsýge týra kelmek.
ALMATY
