Mundaı eńbektiń avtorlary – L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti janyndaǵy Iаdrolyq tehnologııalar parkiniń zertteýshileri. Bul otandyq kábil-ótkizgish óndirisinde ınnovasııalyq ádis bolyp tur. Ýnıversıtet ǵalymdary óndirýshilermen birge radıasııalyq tigý ádisin qoldanǵan. Jańa tehnologııa ELV-4 elektrondardyń ónerkásiptik údetkishi arqyly jasalǵan jáne fotovoltaıkalyq ári munaı-sýasty kábilder óndirisinde qoldanylady.
Iаdrolyq tehnologııalar parki jobalaý tobynyń basshysy Azat Nurqasymov kábilderdiń qoldanylý aıasy keń ekenin jetkizdi.
– Biz radıasııalyq modıfıkasııalanǵan kábil ónimderin tutynýshylarmen aldyn ala kelisim jasadyq. Kábil túrlerin qoldaný boıynsha perspektıvalyq baǵyttardyń biri atom elektr stansalary bolýy múmkin. Jalpy, kábilderdiń qoldanylý aıasy keń: fotovoltaıkalyq kábilder fotoelektrlik júıelerdiń jyljymaly jáne stasıonarlyq quramdastaryn (kún modýlderi, qurylǵylary jáne t.b.) qosýǵa qajet, al munaı-sýasty kábilder munaı jáne sý kótergish qondyrǵylardyń sýasty elektr qozǵaltqyshtaryna elektr energııasyn berýge jáne uńǵymalardy burǵylaý kezinde munaıdy aıdaýǵa qoldanylady. Paıdalaný ereksheligine baılanysty olardyń oqshaýlanýy joǵary temperatýra men qysymǵa tótep berýge, sondaı-aq bolat lentadan jasalǵan bronmen jabdyqtalýǵa tıis, – deıdi A.Nurqasymov.
Onyń aıtýynsha, ınnovasııalyq kábilder qorshaǵan orta temperatýrasyna baılanysty qarsylyqty retteı alady. Qarapaıym tilmen aıtqanda, kábil qorshaǵan orta salqyn bolsa qyzady, al qorshaǵan ortanyń temperatýrasy joǵarylasa salqyndaıdy. Bul kábil qyzyp ketpeıdi, energııany únemdeıdi ári eshqandaı baqylaý qurylǵylaryn qajet etpeıdi. Mundaı kábil ónimderin jasaý úshin nanoqurylymdyq materıaldar paıdalanylady.
Qazir joba avtorlary osy otandyq ónimdi sertıfıkattaýdan ótkizýmen aınalysyp jatyr. Innovasııalyq ádispen ázirlengen kábildiń 50 kılometri shetelge, atap aıtqanda, О́zbekstanǵa eksporttalyp ta úlgergen. Aldaǵy ýaqytta ǵalymdar munaı jáne gaz ónerkásibi úshin joǵary temperatýraly, ystyqqa tózimdi, ózin-ózi retteıtin kábilder óndirisin jolǵa qoıýdy josparlap otyr. О́ıtkeni ónimniń jańa túri energııany únemdeýmen qatar temperatýrany retteıtin qurylǵylardy qajet etpeıdi.
