Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligine qarasty Ǵylym komıteti qarjylandyrǵanyn aıta ketýimiz kerek. Arqa dalasynda ósetin ósimdiktiń barlyq túrin zerttep, elektrondy baǵdarlama túzedi. Bıylǵy maýsymnyń ózinde óńirimizdiń jartysyna jýyq dalasyn ıgeripti. Ýnıversıtettiń bıoǵalymdary tútikti ósimdikterdiń 400-den asa túri jınalǵanyn, Ulttyq bıotehnologııa ortalyǵyna genotıpteý úshin 60 úlgisin jibergenin aıtady.
Bul ǵylymı jobaǵa birneshe oblys – Qaraǵandy, Aqmola, Qostanaı, Shyǵys Qazaqstan, Atyraý jáne Mańǵystaýdaǵy ǵalymdar toby qatysady. Ǵalymdar flora men faýnany keńinen zerttep, floranyń tamyrly ósimdikteriniń tizimin qurýǵa nıetti. Jobanyń taǵy bir jemisti tusy – gerbarıı qory tolyǵymen sıfrlandyrylyp, halyqaralyq platformada ornalasady. Osylaısha, Arqa topyraǵyndaǵy ósimdiktermen tanysýǵa álem zertteýshileri múmkindik alady.
Bıyl jaz boıy ýnıversıtettiń botanıkteri fakýltet professory Margarıta Ishmýratovanyń jetekshiligimen Osakarov, Qarqaraly, Buqar jyraý, Shet jáne Aqtoǵaı aýdandarynda ekspedısııalyq zertteý júrgizdi. Qarqaraly jáne Buırataý memlekettik ulttyq tabıǵı parki, Bektaýata taýy men Spassk shoqylary, basqa da ormandy alqaptar qamtyldy.
Jobany júzege asyrýǵa bıologııa-geografııa fakýltetiniń ǵalymdary ǵana emes, sonymen qatar ýnıversıtettiń doktoranttary, magıstranttary men stýdentteri de qatysyp jatyr.
– Biz osy maýsymda óńirdiń jartysyn zerttep úlgerdik. Kelesi jyly zertteýimizdi jalǵastyramyz. Osydan keıin Qaraǵandy oblysy ósimdikteriniń túpkilikti tizimi jasalady. Ol monografııa túrinde jarııalanady, barlyq derek ýnıversıtet saıtynda, sondaı-aq halyqaralyq ǵylymı platformalarda ornalasady. Osydan 25-30 jyl buryn qolymyzda kompas, kúrek, gerbarıı papkasy, anyqtamalyq kitap, karta sekildi kerek-jaraq bolatyn edi. Qazir spýtnıktik qural qosyldy. Mysaly, shóptiń tabylǵan jerin burynǵydaı ólshep júrmeımiz. Álgi qural arqyly geografııalyq ornyn dálme-dál tabamyz, – deıdi professor M. Ishmuratova.
Jobany qolǵa almas buryn botanıkter jan-jaqty zertteý júrgizgen. Botanıkter Máskeýdegi M.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıteti bıologııa fakýltetiniń, Sankt-Peterbýrgtegi V.Komarov atyndaǵy botanıkalyq ınstıtýttyń, Barnaýldaǵy Altaı memlekettik ýnıversıtetiniń, Ońtústik Sibir botanıkalyq baǵynyń gerbarıılerinde bolyp, tájirıbe jınaqtaǵan.
– Gerbarıılerdi sıfrlandyrý qarapaıym kóringenimen, ońaı jumys emes. Gerbarıılik paraqty skanerlep nemese sýretke túsirip, baǵdarlamaǵa qur engize salmaısyz. Elektrondy júıege málimetterdi engizseńiz, ǵalamdyq zertteýshiler Arqa dalasynyń baı ósimdikteri men jan-janýarlarymen tanysa alady. Sıfrlanǵan toptamalarymyz halyqaralyq júıege (GlobalBiodiversityInformationFacility, GBIF) júkteledi. О́kinishke qaraı, 2,5 mlrd núkte kezdesetin GBIF álemdik kartasynda Qazaqstan aýmaǵyndaǵy bos oryn kóp. Elge tıesili 400 myńnan asa núktede tek 130 myńǵa jýyq tútikti ósimdik bar, – deıdi joba jetekshileri.
GBIF kartasy osy maýsymdaǵy jınaqtarmen tolyǵady. Al qysta buryn jınalǵan qor materıaldaryn sıfrlandyrý boıynsha jumystar jalǵasady. Bıologııa-geografııa fakýltetiniń gerbarıılerinde ótken ǵasyrdyń 40-jyldarynan bastap jınalǵan úlgiler saqtalǵan.
– «iNaturalist» mobıldik qosymshasy arqyly siz de úles qosa alasyz. О́zińiz qyzyqqan ósimdiktiń, janýardyń da fotosýretin sol qosymshaǵa júktep, bólisýge bolady. Sapaly sýretter sarapshylardyń anyqtaýymen GBIF aqparattyq júıesine engiziledi. Búginde myńnan asa áýesqoı jan 3 myńǵa jýyq ósimdik túrin sýretke túsirip, júktegen. Fotosýretpen qosa, orny men kúnin kórsetińizder, ýnıversıtet botanıkteri ósimdik túrin zerttep, anyqtaýǵa kómektesedi. Bálkim, siz joldaǵan ósimdik túri ǵylym úshin jańalyq bolýy da ábden múmkin, – deıdi ýnıversıtettiń ǵalymdary.
Qaraǵandy oblysy
