Ádebı keshte baıandama jasaǵandar jazýshynyń ómiri men shyǵarmashylyǵyna tereńnen toqtaldy. Taǵdyrdyń taýqymetimen zulmat jyldarda basqa qazaqtarmen birge aýyp barǵan Frýnze (qazirgi Bishkek) qalasynda ákesi men sheshesinen, jalǵyz qaryndasynan asa aýyr tragedııalyq jaǵdaıda aıyrylǵan Kemel aǵasy Qasymmen birge balalar úıinde ósedi. Ol jyldardaǵy Balalar úıiniń turmysy da qoǵamdaǵy jalpy jaǵdaıdan artyq bolmaǵan, sondyqtan ózderiniń endigi súıeneri tek bilim ekenin sezgen balalar sabaqty bas almaı oqyp, jaqsy azamat bolyp shyǵady. О́zinen bir-eki jas qana úlkendigi bar Qasym aǵasy Kemelge endigi ómirinde arqa súıer panasyna aınalady. Biraq Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa qatysyp, 1942 jyly Rjev túbinde qaza tabady. Qıyn kúnderde ózine qorǵan bolǵan aǵasyn Kemel Toqaev ómir-baqı umytpaı, máńgi esinen shyǵarmaǵan eken.
Kemel Toqaevtyń ózi de 1942 jyly áskerge alynyp, 2,5 jyl soǵysyp, aýyr jaraqat alǵan soń Gomel, Omby gospıtaldarynda emdelip, áskerı saptan bosatylady. 1945 jyly QazMÝ-ge oqýǵa túsip, ony 1948 jyly aıaqtap, Jambyl oblystyq gazetine jiberiledi. Osydan ári onyń qyzyǵy men shyjyǵy mol qalamgerlik ómiri bastalady. Jambyl oblysynda bir jyl istegen soń Almatyǵa oralyp, «Lenınshil jas», Qazaqstan pıoneri», «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetterinde qalam terbeıdi. Alǵashqy kitaby «Qazaqstan pıoneri» gazetinde bas redaktor bolyp júrgende «Juldyzdy joryq» degen atpen jaryq kórgen. Qyzyqty áńgimelerden turatyn bul kitap jas oqyrmandardyń júregine jol taýyp, elimizdiń túkpir-túkpirinen júzdegen hat keledi.
Jazýshynyń 17 jyl boıy taban aýdarmaı qyzmet etken jumys orny – Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń «Jarshysy» basylymy. Osyǵan deıin jáne osy basylymnyń bas redaktory bola júrip onyń detektıv janrynda jazǵan «Qys qarlyǵashy», «Bolashaq týraly oılar», «Túnde atylǵan oq», «Qastandyq», «Arnaýly tapsyrma», «Sarǵabanda bolǵan oqıǵa», «Tańbaly altyn» atty kitaptary qazaq jáne orys tilderinde birneshe retten jaryq kóredi. Osy taqyrypqa jazylǵan jazýshynyń sońǵy romany – «Sońǵy soqqy». Bul eńbeginde jazýshy Jetisý chekısteriniń ataman Dýtovtyń kózin joıýdy qalaı uıymdastyrǵany týraly arhıv materıaldaryn kórkem ádebıetke aınaldyrǵan. О́miriniń sońǵy jyldarynda ol «Soldat soǵysqa ketti», «Uıasynan bezgen qus» romandaryn jazdy.
Baıandama jasaǵandardyń ishinde M.Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan ýnıversıtetiniń aǵa oqytýshysy Jazıra Kókbas qazirgi mektep baǵdarlamasyna Kemel Toqaevtyń engizilmegenine ókinish bildirdi. «Onyń kitaptary tipti bizdiń ýnıversıtettiń kitaphanasynda da joq», dedi ol.
Keshke jınalǵandar kitaphana qorynan alynǵan kitaptar men materıaldardan turatyn «Qalamy qarymdy qalamger» atty kórmeni de tamashalady.
PETROPAVL
