Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Jyl basynda mektepke deıingi, orta, tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berýdi damytýdyń 2023-2029 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasy bekitildi. Tujyrymdama oqý baǵdarlamasyn jetildirýge baǵyttalǵan. Iаǵnı qosymsha pánder engiziledi, baǵdarlamalar jańarady. Biraq kókeıde báribir «jańarǵan oqý baǵdarlamasy oqýshydan nátıje shyǵara ma, júıeni ózgerte me?» degen saýal turady.
Qazir bilim salasyndaǵy keıbir ózgeristerdi jańadan ashylyp jatqan jekemenshik mektepterden ǵana baıqaýǵa bolady. Jekemenshik mektepte negizgi pánderden ózge synı paıym, kóshbasshyǵa tán mashyqtardy damytý, sheshendik óner, robottehnıka, startap syndy qosymsha pánder engizile bastady. Sondaı-aq salalyq baǵyttaǵy mektepter ashylyp jatyr.
Sarapshy mamandardyń aıtýynsha, jalpy mektepterde de oqýshyny synı oılaýǵa, aqparatty saraptaýǵa, suraq qoıýǵa úıretý kerek. Kásibı ómirde negiz bolatyn akademııalyq bilim berip, ǵylymı sana qalyptastyrǵan jón. Sonymen qatar oqýshylardyń áleýmettik mashyǵyn jetildirip, bir-birimen baılanys ornata bilýge, máselelerdi óz betinshe sheshýge daǵdylandyrýdy da qosa úıretý qajet.
Mektepte oqýshylardyń shyǵarmashylyq qabiletin shyńdaý da asa mańyzdy. О́ıtkeni shyǵarmashylyq sana balaǵa qyzyǵýshylyǵyn tabýǵa jáne jeke tulǵa bolyp qalyptasýǵa kóp kómektesedi. «Tárbıesiz berilgen bilim – adamzattyń qas jaýy». Sondyqtan oqýshylardyń boıyna adaldyq, jaýapkershilik, qorshaǵan ortaǵa, aınalaǵa qurmetpen qaraý qundylyǵyn sińirýge mán berý kerek.
Qazir oqýshylardyń kóbi mektepti bitirgen soń kim bolaryn, qaıda bararyn bilmeı daǵdarady. Ulttyq biryńǵaı testileýde baǵy jansa, upaıy bilim grantyna jetken mamandyqqa ózi túsinbese de túse beredi. Mamandyǵy boıynsha jumys istemeıtin jastardyń kóbeıýi de túptep kelgende mekteptiń osal júıesinen. Sondyqtan sarapshy mamandar oqýshyǵa naryqty túsindirý, naryqtaǵy básekeni kórsetý jáne sol básekege daıyn bolýǵa úıretý qajet ekenin aıtady. Sondaı-aq balanyń fızıkalyq, psıhologııalyq saýlyǵy da mekteptegi bilimniń ajyramas bir bóligine aınalýǵa tıis.
Halyqaralyq PISA zertteý ortalyǵynyń 2018 jylǵy dereginshe, elimizdiń oqýshylary bilimin paıdalana alý boıynsha 79 eldiń arasynda 69-orynda tur. Shynynda bul – óte nashar kórsetkish. Al kásiptik baǵdar berý mamany Dıas Asanov bul mektepte úıretilýi kerek mańyzdy bilim ekenin aıtady.
«Eń bastysy, oqýshyǵa erkin oılaýdy úıretý kerek. Ekinshi maqsat qoıýdy jáne alǵan bilimin shynaıy ómirde iske asyrýǵa úıretý kerek. Biraq osy tusta eskeretin bir nárse bar. Biz qazir bárimiz «balaǵa ne berý kerek, balaǵa ne úıretý kerek?» dep qana oılaımyz. Biraq balaǵa bárin úıretetin, baǵdar beretin muǵalim ekenin umytyp ketemiz. Sondyqtan memleket bolsyn, basshylyq bolsyn, talapty muǵalimge qoıý kerek, nazary muǵalimde bolýy kerek. Muǵalimniń kásibıligin arttyrsaq, olardy jaqsy daıarlasaq, júıeni retteýge bolady. Balaǵa ǵana talap qoıa bersek, akademııalyq saýattylyq ta, fýksıonaldyq saýattylyq ta qalyptaspaıdy. Aıtylyp jatqan máselelerdiń bári bos áńgime bolyp qalady. Iаǵnı kóp nárse muǵalimge baılanysty», deıdi Dıas Asanov.
Bilim sapasy sóz bolǵanda, ásirese bir synypta 30-35 baladan otyratyn, jalpylama bilim beretin memlekettik mektepterdi aıtamyz. Alaıda «Steppe & WORLD Publishing» bas dırektory Nazgúl Qojabektiń pikirinshe, tereńdetip oqytatyn arnaýly mektepterde de bilim sapasy máz emes.
«Meniń balalarym jalpy arnaýly bilim beretin mýzyka mektebinde oqıdy. Úlken ulym mektepti bitirip, joǵary oqý ornyna tústi. Qazir konservatorııada halyqaralyq deńgeıde mýzykanttarmen baılanys ornata bastady. Ortamen aralasty. Osy kezde arnaýly mýzykalyq bilim beretin mektepterdiń ózindegi mýzykadan bilim berý baǵdarlamasyndaǵy kemshilikteri kórine bastady. Sonyń barlyǵyn kórgen soń balam maǵan: «Eshteńe úıretpeıdi eken ǵoı bizge», dep keldi. Endi jalpy mýzykanyń solfedjıosy bar, garmonııasy bar, arnaýly pánderi bar. Biraq jalpy mektepte mýzyka týraly balaǵa tolyq qamtylǵan túsinikti bermeıdi eken. Sodan uqqanymyz, bizde bilim salasynda jetildiretin nárseler kóp, úıretetin nárseler jeterlik. Jalpy mektepterde mýzyka týraly bir tolyq túsinikterdi beretin ádebıet te joq. Al qazaq tilinde mýzyka ádebıeti múlde oqytylmaıdy. Mýzyka tarıhy, álem mýzykasynyń tarıhy qazaq tilinde múlde ótkizilmeıdi. Bári orys tilinde», deıdi N.Qojabek.
Bilim sapasyn arttyrýda adam quqyǵy máselesi de óte mańyzdy. О́kinishke qaraı, mundaı bilim berý baǵdarlamasy jalpy mektepterdiń eshqaısysynda joq. Ǵalym, zańger, «Street Law Kazakhstan» balalardy zorlyq-zombylyqtan jáne kıberbýllıngten qorǵaý jónindegi bilim berý jobasynyń úılestirýshisi Halıda Ájiǵulovanyń pikirinshe, quqyqtyq saýat – bilim berýdiń mindetti bir bóligi.
«Biz balalardyń qandaı bolǵanyn qalaımyz? Mysaly, elimizde mektep bitirgennen keıin bala qandaı bolady? Jeke ózim elimizdiń árbir azamatynda, mektep túleginde joǵary quqyq mádenıeti bolýy kerek dep esepteımin. Máselen, aınalamdaǵy adamdardyń jaqsy bolǵanyn, mádenıeti joǵary bolǵanyn qalaımyn. Janymda júrgender ishpeıtin, tóbelespeıtin, aıqaı-shý shyǵarmaıtyn, meni qurmetteıtin bolsa eken deımin. Sondyqtan da quqyq mádenıetin engizýimiz kerek. Shetelde ár balaǵa óz quqyǵy bar ekenin ǵana emes, tabıǵattyń da, flora men faýnanyń da quqyǵy bar ekenin túsindiredi. Jalpy, quqyqtyq mádenıet máselesin 2019 jyldan beri qozǵap júrmin. Mysaly, bizde balalar ózderiniń quqyǵyn bilmeıdi. Olar ózderin qorǵaı almaıdy. Mektepte de zorlyq-zombylyqtan zardap shegedi, úıde de zııanyn tartady. Zorlyq-zombylyq ásirese úıden bastalady. Sodan keıin mektepke kóshedi, mektepten dalaǵa, kóshege shyǵady da, solaı jalǵasa beredi. Meniń oıymsha, balalardy eshkim ura almaıtynyn, eshkimniń ondaıǵa quqyǵy joq ekenin 1-synyptan bastap túsindirýimiz kerek jáne olarǵa basqa adamnyń da osyndaı quqyǵy bar ekenin ári ony qurmetteý keregin úıretý mańyzdy», deıdi H.Ájiǵulova.
Joǵaryda atap ótken tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berýdi damytýdyń 2023-2029 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasy – mańyzdy qujat. О́ıtkeni mektepterdiń damýyna mán berý – el bolashaǵyna qatysty is. Y.Altynsarın atyndaǵy Ulttyq bilim akademııasy Orta bilim mazmuny ınstıtýtynyń dırektory Seıfolla Smaıylovtyń aıtýynsha, tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berýdi damytýdyń 2023-2029 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasynda bilim sapasyn kezeń-kezeńimen kóterý josparlanǵan.
«Josparǵa sáıkes oqýlyqtardyń sapasyn arttyrý, orta bilim berýde elektrondy oqýlyqtar men oqý-ádistemelik keshenderdi ázirleý, saraptaý, balalardyń qaýipsizdigi, olardyń quqyqtary men múddelerin qorǵaý, jastardy oqýǵa jáne eńbek naryǵyna ıntegrasııalaý, bilim berýdi sıfrlandyrý, bilim alýshylardyń jalpyadamzattyq qundylyqtary men emosıonaldy ıntellektisin damytý jumystary atqarylady. Sonymen qatar qosymsha bilim boıynsha túrli pánder oqytylatyn bolady. Ári 2029 jylǵa deıin mektepter jyldam ınternetpen tolyq qamtamasyz etiledi», deıdi S.Smaıylov.
Josparǵa sensek, joba jaqsy. 2029 jylǵa deıin olqylyqtyń orny tolady, bilim sapasy jaqsarady. Iá, mekteptegi júıe ózgermeı, memlekettiń damýy qıyn. Sondyqtan tujyrymdamany júzege asyrýda sarapshylardyń aıtqan pikirleri eskerilýi qajet-aq.
