Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev oblystyq mańyzy bar qalalar jáne aýdan ákimderin saılaýdy ótkizýdi tapsyrdy. Prezıdent bıyl sáýirde ótken áleýmettik-ekonomıkalyq máseleleri jónindegi keńeıtilgen keńeste aıtty.
«Aldaǵy eki jylda qanatqaqty joba retinde aýdan jáne oblystyq mańyzy bar qala ákimderin tikeleı saılaý ótedi. Osy oraıda qajetti normatıvtik bazany jáne jol kartasyn ázirleý qajet. Úkimet bul jumysty Ortalyq saılaý komıssııasymen jáne oblys ákimderimen birlesip júrgizedi. Biz qoǵamdy demokratııalandyrý jáne bılik quzyretterin tómenge berý úderisin jalǵastyramyz. «Jergilikti ózin-ózi basqarý týraly» Zańnyń qabyldanýy bul baǵyttaǵy taǵy bir mańyzdy qadam bolmaq», degen edi Q.Toqaev.
Memleket basshysy bıylǵy Joldaýynda da atalǵan máselege nazar aýdardy. Prezıdenttiń aıtýynsha, aımaqtaǵy atqarýshy bıliktiń sheshim qabyldaý isine azamattardyń tikeleı qatysý múmkindigin birtindep arttyrý da mańyzdy.
«Aýyl, kent jáne aýyldyq okrýg ákimderin turǵyndar ózderi saılaı bastaǵanyna eki jyldan asty. Sodan beri aýyldyq deńgeıdegi ákimderdiń tórtten úshi saılandy. Endi aýdan jáne oblystyq deńgeıdegi qala ákimderin saılap kóremiz», dedi Q.Toqaev.
Qyrkúıekte Ortalyq saılaý komıssııasynyń otyrysynda aldaǵy saıası básekeniń naqty kúni belgilendi. Osylaısha, 5 qarashada 45 aýdan jáne oblystyq mańyzy bar qalada qanatqaqty rejimde uıymdastyrylatynyn habarlaǵan-dy. Taıaýda Ortalyq saılaý komıssııasynyń tóraǵasy Nurlan Ábdirovtiń qatysýymen OSK jıyny ótti. Is-shara barysynda úmitkerlerdi usyný jumysynyń qorytyndysy habarlandy. Máselen, Ortalyq saılaý komıssııasy tóraǵasynyń orynbasary Konstantın Petrovtyń keltirgen derekterine súıensek, aldaǵy saılaý naýqanyna 249 kandıdat usynylǵan. Sonyń 36 paıyzdan astamy saıası partııalar atynan synǵa túsedi. Al 64 paıyzǵa jýyǵy ózin-ózi usynyp otyr.
Aıta keterligi, 45 aımaqtaǵy eń joǵary básekelestik Jambyl oblysynda (Jýaly aýdany), Jetisý oblysynda (Kerbulaq aýdany), Túrkistan oblysynda (Báıdibek aýdany) ótpek. Atalǵan óńirlerde 9 úmitker aýdan tizginin qolyna alýǵa ótinish bildirgen. Sondaı-aq elimizde tirkelgen jeti partııanyń bári óz úmitkerlerin úkilep saıası básekege qosyp otyr.
Strategııalyq zertteýler ınstıtýty aǵa sarapshysy Qýanysh Saılaý oblystyq mańyzy bar qalalar men aýdan ákimderin saılaý qanatqaqty rejimde ótkeni durys dep esepteıdi. Onyń aıtýynsha, mundaı saılaý júıesin jan-jaqty qarastyryp, aldaǵy saıası naýqandarda qanshalyqty tıimdi bolatynyn anyqtaý kerek.
«Saılaý – óte mańyzdy másele. Muny ulttyq deńgeıde ǵana emes, jergilikti turǵydan da qarastyrǵan jón. Osylaısha, ákimderdiń saılanýy elge úlken serpin beredi. Degenmen ony birden ótkizbegen jón. Júıeli, tııanaqty túrde júrgizgen durys. Sondyqtan ákimderdi qanatqaqty rejimde saılaý arqyly Prezıdent tapsyrmasyn oryndap qana qoımaımyz, sapaly túrde júzege asýyn qamtamasyz etemiz», deıdi Q.Saılaý.
Májilis depýtaty Janarbek Áshimjan aldaǵy saıası báseke aımaqtardyń qarqyndy damýyna jol ashatynyna senimdi. Onyń sózine sensek, qanatqaqty bastama óńir jurtshylyǵynyń úmitin oıatyp otyr.
«О́ńirlerdi aralaǵanda aýdan ákimderiniń dármensizdigin jıi baıqaımyz. Nege? Sebebi qolynda bıýdjeti joq, tıisti deńgeıde aýdan aýmaǵynda áleýmettik salalarǵa (bilim, densaýlyq), kommýnaldyq sharýashylyqqa quzyreti júrmeıdi. Bári aýdan ákimine málim, alaıda aýyl sharýashylyǵy salasyna da túrli bulaqtan aǵyp keletin sýbsıdııalardy, ózge qarjy-qarajatty qarastyrýǵa da qaýqarsyz.
О́ńirde taýdaı taýqymetin arqalap bári aýdan ákimdigine barady. Al qolyndaǵy bıliginiń aty dardaı bolǵanymen, zaty jurdaı basshynyń halyq aldyndaǵy abyroı-bedeli de belgili. Selolyq okrýgterdiń ákimderi týraly múlde sóz qozǵamaı-aq qoıalyq», deıdi J.Áshimjan.
Depýtattyń aıtýynsha, aýdan ákimderiniń derbestigi halyq pen qazynaǵa tikeleı baılanysty. Halyq saılaǵan ákim ózinen joǵary bılikke jaltaqtamaıdy. Qarajatyna yqtııatty bolyp, saılaǵan eliniń aldynda esep-qısabyn berip otyrmaq.
Aldaǵy saılaýǵa usynylǵan úmitkerlerdiń ortasha jasy – 47 jasty qurap otyr. Úmitkerlerdiń basym bóligi 35 pen 55 jas aralyǵynda (68,27 paıyz). Kandıdattyń kóbi er adam. Sonymen qatar 13 áıel usynyldy. Búginde ákimdikke kandıdattardy tirkeý júrip jatyr. Tirkeý 10 qazan saǵat 18.00-ge deıin jalǵasady.
Saıasattanýshy Baýyrjan Serikbaev júıeli túrde satylap iske asyrylyp jatqan elimizdegi demokratııalyq reformalar aldaǵy ýaqytta da pragmatıkalyq turǵyda jalǵasyn tabatynyna senim bildiredi. Osylaısha, halyqtyń ózin-ózi basqarý salasyna belsendi qatysýyna, jergilikti memlekettik basqarý tetikterin jetildirýge jol ashylmaq.
«Qazaqstanda 2021 jyldan bastap barlyq aýyl ákimin halyq saılap keledi. Saıası partııalardan bólek talapqa saı árbir azamat ózin-ózi usynyp, halyq qoldasa aýyl ákimi bola alady. Qazirgi tańda salyqtyń 4 túri aýyl bıýdjetinde qalsa, aldaǵy ýaqytta aýyl qazynasynda 8 salyqty qaldyrý kózdelgen. Endigi kezekte Qazaqstanda 45 aýdan, qala ákimderin saılaý tetigi iske qosyldy. Munyń barlyǵy aýyl ákimderin saılaýdaǵy kemshilikterge ǵylymı taldaý jasalyp, jergilikti jerler men óńirlerdegi erekshelikterdi saraptap, zańdarǵa tıisti ózgerister engizile otyryp júzege asyrylyp jatqan qadamdardyń biri deýge bolady. Eger bári sátti ótse, 2024 jyldan bastap aýdan men qala ákimderin tolyq halqymyz saılaıtyn reformanyń da aýyly alys emes», deıdi B.Serikbaev.
Mine, 5 qarashada ótetin saılaýdyń alǵashqy kezeńi artta qalyp otyr. Qazirgi tańda úmitkerler usynyldy. Endi 10 qazanǵa deıin olardy tirkeý jumystary júrgiziledi. Ortalyq saılaý komıssııasy tóraǵasy Nurlan Ábdirovtiń aıtýynsha, alǵashqy kezeńge úmitkerler óte belsendi qatysqan.
Saıasattanýshy Maqsat Jaqaýdyń paıymdaýynsha, ákimderdiń saılanýy – saıası reformanyń jalǵasy. Demokratııalyq jarııalyqtyń arqasynda jergilikti atqarýshy bılikti halyqtyń saılaýyna múmkindik týyp otyr.
«Bılik ortalyqsyzdandyrýdy kúsheıtip jatyr. Taǵaıyndalatyn ákimderdiń ornyna saılanbaly dástúrmen aımaq menedjerleri, saıası tulǵalardyń kelý naýqany bastalady. Eger saıası damý tarıhymen aıtsaq, bul elimizde tuńǵysh ret aýdan men qalalar ákimderiniń saılaýy ótpek. Demokratııalyq satylaı damýdyń úlken bir qadamy, ákimder saılaýy bolsa, saıası reformalardyń nátıje berip otyrǵany emes pe?! Bul saılaýdan elimizdiń bolashaǵy utady», deıdi M.Jaqaý.
