Nobel Fest – jańashyldyqqa betburys

Festıvalda ınnovasııa baǵy­tyn­da sońǵy tehnologııalyq jetis­­tikter, jasandy ıntellekt,­ GPT sııaqty ónertabystar, neıro­­­jeli­ler­diń ózgerýi sekildi taqy­ryp­­­tar tal­qylandy. Sondaı-aq jańa ın­­dýs­­­­­­­­trııalar, robottar jəne eńbek­ na­ry­­­ǵynyń bolashaǵy qalaı ózge­retini de­ aıtyldy. Ǵylym­men baı­lanysty, ja­qyn arada ashylatyn qupııalar týraly suraqtar jəne adamnyń mıy men sana­syn zertteý barysy da qamtyldy. Sony­men qatar kvanttyq kompıýterler, jerden tys ómir men órkenıetterge qatys­ty məseleler talqylandy. Bilimmen baı­lanysty osy saladaǵy zamanaýı təji­rıbeler, sıfrlyq dəýirde qandaı daǵ­dylar men bilimniń mańyzdy bola bas­taǵany sóz boldy. Festıvaldyń ekin­shi kúninde de atalǵan taqyryptar aýqym­dy kólemde talqylandy. Sondaı-aq Nobel Fest ǵylymı festıvali aıasynda muǵa­lim­der­diń ashyq ulttyq sammıti ótkizildi.

Ǵylymnyń damýy tehno­lo­gııalyq, ınnovasııalyq jetis­tik­terge jetýdi jedel­detti. Ǵylym – barlyq salany damytý­shy ári qozǵaýshy kúsh. Qazirgi ǵy­lym álemdegi, qoǵamdaǵy ózek­ti­ másele­lerdi sheshýde úlken ále­ýet­ke­ ıe. Ǵylym jáne joǵa­ry­ bilim mı­nıstri Saıasat Nur­bek­­tiń aıtýyn­sha, qazir álem úlken ǵylymı revolıýsııanyń aldynda tur. Sondyqtan Nobel Fest festıvaliniń ótkizilýi – elimizdiń ǵylymǵa betburys jasaýy.

«Dúnıejúzinde ǵylymǵa, bilim­ge­ degen kózqaras taǵy da ózgerdi. Úlken ǵylymı-tehno­lo­gııalyq revolıýsııanyń aldynda tur­myz. О́tken jyldyń qarasha aıynda qyzyq jańalyqtar shyqty. Bilim, tehnologııa, ınnovasııa salasynda OpenAi degen kishkentaı kompanııa – ChatGPT, ıaǵnı jasandy ıntellektiniń tór­tin­shi býynyn jasap shyǵardy. Gene­ratıvti jasandy ıntellekt, algorıtm dúnıege keldi. Naryqta birden úlken báseke bas­talyp ketti. Osy salada on jyldaı jınalyp qalǵan jetistikterdiń nátıjesinde revolıýsııa bastaldy. Úlken alpaýyt Google tárizdi, Microsoft tárizdi, Amazon tárizdi tehnologııalyq kompanııalar bir sátte kip-kishkentaı kompanııa bizdiń jasap jatqan úlken jumysymyzdy qalaı tóńkerip tas­tady degen suraqpen bas qatyrdy. Ekinshi qyzyq jańalyq AQSh-tyń energetıka mınıstri ulttyq zerthananyń negizinde tuńǵysh ret termoıadrolyq reak­sııanyń ener­ge­tıkalyq pro­fı­sıt­ti bir turaqty reaksııany júzege asyrylǵanyn habarlady. Qysqasy, qazir ener­ge­tıkalyq revolıýsııanyń aýyly ja­qyndap keledi. Onyń ústine úlken ǵylym salasyndaǵy ǵylym mode­liniń reformasy bastalyp jatyr. Festıvaldyń da mańyzy osynda», dedi S.Nurbek.

Qazaqstan blokcheın-tehnolo­gııa­lar qaýymdastyǵynyń tór­a­ǵasy Islambek Saljanovtyń aıtýynsha, bul festıval – Ortalyq Azııadaǵy basty ǵylymı bilim berý jáne ınnovasııalyq oqıǵa.

«Bizdiń mıssııamyz – el jas­ta­ryna álemdegi úzdik bilimdi qoljetimdi etý jáne olardyń uly ǵalym nemese tehnologııalyq lıder bolýǵa barlyq múmkindigi bar ekenin kórsetý. О́ıtkeni bola­shaqty jas­tar jasaıdy. Tehno-ǵylymı ózgerister men jetis­tik­­terdi iske asyratyn da – jas býyn. Qazaqstan osy aýqymdy tehno­logııalyq ózgeristerdiń avangardy bola alady. 90-jyldary biz Reseı men Qytaıdyń ortasynda qalyp qoıdyq. Búgingi tańda elimizdiń aıryqsha tarıhı múmkindigi bar. Biz ony ýystan jiberip almaýymyz kerek. Osy jerde álemniń tehnologııalyq trans­formasııasyna qol jet­ki­zýge, álemniń ınnovasııalyq kósh­bas­shy­larynyń qataryna qosylýǵa múm­kin­dik bar», dedi ol.

M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaq­stan ýnıversıtetiniń rek­­tory Darııa Qojamjarova eli­miz adamzattyń barlyq sońǵy jetis­tikterin, sonyń ishinde bilim berý salasyndaǵy jetistikterin paı­dalanýǵa tıis ekenin aıtty. Son­daı-aq qazir klassıkalyq bilim jańa álemniń talaptaryna saı kelmeıtinin atap ótti. «Sarap­shy­lardyń boljamynsha, 10 jyldan keıin álemdegi ónimder men qyz­metterdiń 70 paıyzy jasan­dy­ ıntellektini qol­danatyn sıfr­lyq platformaly model­­ge­ negizdeledi. Ýaqyttyń ózge­rýi­ne jáne jańa ǵylymı tehno­lo­gııa­lar­dyń damýyna baılanys­ty biz ınno­vasııalardyń qaryshtap damyp kele jatqanyn, al ýnıversıtet túlekteriniń alǵan bilimi keıde olar jumysqa ornalasqanǵa deıin eskirip qalatyn jaǵdaıǵa kelip otyrmyz», dedi rektor.

Nobel Fest festıvaline arnaıy sha­qyr­­­­­tylǵan shetel ǵalymdary qazirgi kún­niń basty jetistigine de, qaýpine de aınal­ǵan jasandy ıntellekt jóninde ǵylymı baıandamalar jasady. Nobel syı­lyǵynyń laýreaty, klımat­ jáne turaqty damý boıynsha sarap­shy Rae Kvon Chýnnyń piki­rinshe, jasandy ıntellekt adam­zat­qa tek qural bolýǵa tıis.

«Bizdiń burynnan kele jatqan bili­mi­miz, bylaısha aıtqanda, ózek­ti bolmaı qaldy. Eski bilim negizinde biz bola­shaq­tyń áleýmettik, ekonomıkalyq jáne saıası máselelerin sheshe almaımyz. Jasan­dy ıntellektini qoldanýǵa jańa bilim qajet. Ol úshin shyǵarmashylyqty, izdenisti damytýymyz kerek. Jasandy ıntellekt degenimiz ne? Biz úshin jasan­dy­ ıntellekt degenimiz óte keremet dúnıege aınaldy. Ony kez kelgen ýaqytta paıdalanýǵa bolady. Biraq bizge ıntel­lek­tiden artyq nárse qajet. Ol – ınsaıt. Biz jasandy ıntellektini qural retinde qoldanýymyz kerek. Ol bizdiń basshymyz bolyp ketpegeni jón. Qaıta bizdiń qolymyzdaǵy qural bolýy kerek. Al ony qural retinde qoldaný úshin ózimizdiń qabiletimiz ben bilimimizdi jetildirýimiz kerek», dedi Rae Kvon Chýn.

Al beıresmı túrde «Ǵyly­mı­ Oskar» dep atalatyn Breakthrough Prize (Serpin) álemdik syıly­ǵy­nyń laýreaty, DNQ taldaý sala­syndaǵy revolıýsıoner Paskal Maıerdiń paıymynsha, jasandy ıntel­­lektiden tónetin qaýipti esker­­mese, adamǵa ómir súrý qıyn­daı­ túspek.

«Qazirdiń ózinde jasand­y ıntel­lektini qoldanýdyń jańa kezeńi bastalyp ketti. Mysaly, jańalyqtardy, sýret­ter­di­ ­óńdep jatyr jáne jaqyn arada fılm­der túsiriledi. Ras, naqty jańa­lyqtar men feıkti ajyratýda qıyndyqtar bar. Bolashaqta senim – eń mańyzdy aktıv, eń mańyzdy element bolady. Siz kórshilerińizge, ózińiz biletin adam­dar­ǵa sene alasyz, biraq jańa­lyq­tarǵa, ınternette kórgen­deri­ńiz­ge sene bermeısiz. Eger biz osy keder­giler men qıyndyqtardy jeńe alma­saq, onda adamzatqa ómir súrý óte qıyn bolady», deıdi ǵalym.